Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Баршынкент"
ш (1 түзету) |
|||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
[[File:Древний Фастов 18.jpg|thumb| alt=A.| ''Баршынкент''.]] | [[File:Древний Фастов 18.jpg|thumb| alt=A.| ''Баршынкент''.]] | ||
| − | '''Баршынкент''' [[Сырлытам]], [[Қызқала]], [[Қышқала]] | + | '''Баршынкент''' [[Сырлытам]], [[Қызқала]], [[Қышқала]] — ортағасырлық [[қала]] орны. [[Сырдария]]ның төменгі [[ағыс]]ы маңында, [[Қызылорда]]ның [[оңтүстік-батыс]]ында 25 шақырымдай жерде. Қала орнына өткен [[ғасыр]]да П.И. [[Лерх]], В.А. [[Каллаур]], 1946 жылы С.П. [[Толстов]] бастаған [[Хорезм]] [[археология]]лық-[[этнография]] [[экспедициясы]]на зерттеу жүргізген. Академия. Ә. [[Марғұлан]] Баршынкентті [[Алпамыс батыр]] жырындағы [[Гүлбаршын]]ның есімімен байланыстырады. Баршынкент [[Шыңғыс хан]] шапқыншылығына дейін [[оғыз]]дар мен [[қыпшақтар]]дың арасындағы шекаралық аймақтағы үлкен маңызды стратегиясы бекініс және мәдени-сауда орталығы болған. [[Хорезм]], [[Қыпшақ]], [[Қимақ]] хандықтары әскерлеріне табанды қарсылық көрсеткен. Кейін ұзақ уақыт қаланы ала алмаған [[Жошы хан]] әскерлері [[қамал]]ды қоршаған орға [[өзен]] суын бұрып, қаланы суға бастырып, берілуге мәжбүр еткен. Шапқыншылықтан қираған [[қала]] көп ұзамай қалпына келтіріліп, [[Жошы]] ұлысының [[Сыр бойы]]ндағы орталығына да айналады. |
[[Сурет:Баршынкент мазары.jpg|thumb|left|Баршынкент мазары]] | [[Сурет:Баршынкент мазары.jpg|thumb|left|Баршынкент мазары]] | ||
| − | Баршынкентте [[теңге]] соғатын [[сарай]] болғаны да белгілі. Осының бәрі оның [[Алтын Орда]] тұсында да ірі саяси, мәдени және білім ордасы болғандығын көрсетеді. [[13 ғасыр]]дың 2-жартысында [[Сыр]] бойында болған [[Жамал | + | Баршынкентте [[теңге]] соғатын [[сарай]] болғаны да белгілі. Осының бәрі оның [[Алтын Орда]] тұсында да ірі саяси, мәдени және білім ордасы болғандығын көрсетеді. [[13 ғасыр]]дың 2-жартысында [[Сыр]] бойында болған [[Жамал Қарши]] «Баршынкентте оғыздар мен қыпшақтар аралас тұрады» деп жазады. Баршынкент туралы мәліметтер орта ғасыр тарихшылары мен елшілердің [[қолжазба]]ларында көп кездеседі. Солардың бірі [[Джованни Плано Карпини]]: «Сыр бойының халқы мұсылман тілінде сөйлейді, [[салт-дәстүр]]лері де [[мұсылман]]ша. Осы маңда қираған қамалдар мен қалалардың орындары өте көп. Жақын жерден өтетін өзеннің бойында тұрғаны – [[Жанкент (көне қала орны)|Жанкент]], [[Баршын]] және [[Арнас]]. Олардан басқа да қалалар бар, бірақ біз олардың аттарын біле алмадық» деп жазады. Қаланың аты [[15 ғасыр]]дан бастап жазба деректерде кездеспейді. Оның күйреуіне не себеп болғаны әлі зерттелмеген. Баршынкент жайлы көптеген ғалымдардың (Д’ [[Оссон]]ның, В. [[Бартольд]]тың, [[Марғұлан]]ның) еңбектерінен оқуға болады. |
| − | == | + | == Әдебиет == |
| − | «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том | + | * «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том |
| − | Маргулан А.Х., Из истории городов и строительного искусства средневекового Казахстана, А.-А., 1951. | + | * Маргулан А.Х., Из истории городов и строительного искусства средневекового Казахстана, А.-А., 1951. |
{{wikify}} | {{wikify}} | ||
| + | {{stub}} | ||
[[Санат:Қазақстан көне қалалары]] | [[Санат:Қазақстан көне қалалары]] | ||
| − | |||
| − | |||
13:51, 2026 ж. ақпанның 25 кезіндегі түзету
Баршынкент Сырлытам, Қызқала, Қышқала — ортағасырлық қала орны. Сырдарияның төменгі ағысы маңында, Қызылорданың оңтүстік-батысында 25 шақырымдай жерде. Қала орнына өткен ғасырда П.И. Лерх, В.А. Каллаур, 1946 жылы С.П. Толстов бастаған Хорезм археологиялық-этнография экспедициясына зерттеу жүргізген. Академия. Ә. Марғұлан Баршынкентті Алпамыс батыр жырындағы Гүлбаршынның есімімен байланыстырады. Баршынкент Шыңғыс хан шапқыншылығына дейін оғыздар мен қыпшақтардың арасындағы шекаралық аймақтағы үлкен маңызды стратегиясы бекініс және мәдени-сауда орталығы болған. Хорезм, Қыпшақ, Қимақ хандықтары әскерлеріне табанды қарсылық көрсеткен. Кейін ұзақ уақыт қаланы ала алмаған Жошы хан әскерлері қамалды қоршаған орға өзен суын бұрып, қаланы суға бастырып, берілуге мәжбүр еткен. Шапқыншылықтан қираған қала көп ұзамай қалпына келтіріліп, Жошы ұлысының Сыр бойындағы орталығына да айналады.
Баршынкентте теңге соғатын сарай болғаны да белгілі. Осының бәрі оның Алтын Орда тұсында да ірі саяси, мәдени және білім ордасы болғандығын көрсетеді. 13 ғасырдың 2-жартысында Сыр бойында болған Жамал Қарши «Баршынкентте оғыздар мен қыпшақтар аралас тұрады» деп жазады. Баршынкент туралы мәліметтер орта ғасыр тарихшылары мен елшілердің қолжазбаларында көп кездеседі. Солардың бірі Джованни Плано Карпини: «Сыр бойының халқы мұсылман тілінде сөйлейді, салт-дәстүрлері де мұсылманша. Осы маңда қираған қамалдар мен қалалардың орындары өте көп. Жақын жерден өтетін өзеннің бойында тұрғаны – Жанкент, Баршын және Арнас. Олардан басқа да қалалар бар, бірақ біз олардың аттарын біле алмадық» деп жазады. Қаланың аты 15 ғасырдан бастап жазба деректерде кездеспейді. Оның күйреуіне не себеп болғаны әлі зерттелмеген. Баршынкент жайлы көптеген ғалымдардың (Д’ Оссонның, В. Бартольдтың, Марғұланның) еңбектерінен оқуға болады.
Әдебиет
- «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том
- Маргулан А.Х., Из истории городов и строительного искусства средневекового Казахстана, А.-А., 1951.
