Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Туыстық атаулары"
Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
(→Дереккөздер) |
ш (1 түзету) |
||
| (2 қатысушының арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | '''Туыстық атаулар''' | + | '''Туыстық атаулар''' — [[туыстық]] қарым-қатынасты білдіретін ұғымдар.<ref>"Күйеу келтір, қыз ұзат, тойыңды қыл": Әдеби-этнографиялық таным. (Құрастырғандар: Б.Әлімқұлов, Е.Әбдіраманов). 238б., 1994. ISBN 5-7090-0195-3</ref> |
== Бір отбасындағы туыстық атаулар == | == Бір отбасындағы туыстық атаулар == | ||
| − | + | * '''[[Ата]]''' - баланың әкесінің және анасының әкелері. | |
| − | * '''Ата''' - баланың әкесінің және анасының | + | * '''[[Әже]]''' - баланың әкесінің және анасының шешелері. Одан арғылары '''үлкен әже''' деп аталады. |
| − | * ''' | + | * '''[[Әке]]''' - баланың ата-анасының бірі. |
| − | * '''Әке''' - | + | * '''[[Ана]], шеше''' - баланы дүниеге әкелген әйел. |
| − | * '''Ана''' - | + | * '''[[Аға]]''' - бір әкеден немесе бір шешеден туылған, бауырлар арасында жасы үлкен ұл. |
| − | * '''Аға''' - | + | * '''[[Іні]]''' - Жасы бойынша кіші ұл. |
| − | * '''Іні''' - | + | * '''[[Бауыр (атау)|Бауыр]]''' - бір әке-шешенің балалары. |
| − | * '''Бауыр''' - | + | * '''[[Әпке]], [[апа]], әпше''' - жасы бойынша үлкен қыз бала. |
| − | * '''Әпке''' - | + | * '''Сіңілі''' - қыз бауырлар арасындағы жасы бойынша кішісі. |
| − | * '''Сіңілі''' - | + | * '''[[Қарындас]]''' - ұлдан кейінгі туылған қыз бала. Бұл туыстық атауды ер адамдар тек өзінен кіші қыз балаға айтады. |
| − | * '''Қарындас''' - | + | |
== Туыстық қарым-қатынастағы атаулар == | == Туыстық қарым-қатынастағы атаулар == | ||
* '''[[Абысын]]''' - ағайынды адамдардың әйелдері. | * '''[[Абысын]]''' - ағайынды адамдардың әйелдері. | ||
| − | * '''Бажа''' - бір адамның немесе ағайынды кісілердің қыздарына үйленген адамдар. | + | * '''[[Бажа]]''' - бір адамның немесе ағайынды кісілердің қыздарына үйленген адамдар. |
| − | * '''Бөле''' - бірге туған апалы-сіңілі кісілердің балаларының арасындағы туыстық қатынастың атауы. | + | * '''[[Бөле]]''' - бірге туған апалы-сіңілі кісілердің балаларының арасындағы туыстық қатынастың атауы. |
| − | * '''[[Балдыз]]''' - | + | * '''[[Балдыз]]''' - әйелінің (жарының) сіңлілері (Оңтүстік Қазақстанда). Басқа өңірлерде інілерін де балдыз деп айтады. |
| − | * '''Ене''' - | + | * '''Ене''' - жарының аналары. |
| − | * '''[[Құда]]''' - | + | * '''[[Құда]]''' - баланың жары(әйелі немесе күйеуі) жағынан туыстық қатынасын білдіретін сөз, сондай-ақ олардың аталары, әкелерінің атауы. |
* '''Құда бала''' - құдасының баласы (ұлы) т.б. жасы кіші туысы. | * '''Құда бала''' - құдасының баласы (ұлы) т.б. жасы кіші туысы. | ||
* '''[[Құдағи]]''' - Күйеу мен қалыңдықтың шешелері немесе әжелері (құдандал адамдардың әйелдері). | * '''[[Құдағи]]''' - Күйеу мен қалыңдықтың шешелері немесе әжелері (құдандал адамдардың әйелдері). | ||
| Жол нөмірі 29: | Жол нөмірі 28: | ||
* '''[[Жиен]]''' - күйеуге шыққан қыздан туған бала. | * '''[[Жиен]]''' - күйеуге шыққан қыздан туған бала. | ||
* '''[[Жеңге]]''' - атаның, жасы үлкен туыстардың әйелі. | * '''[[Жеңге]]''' - атаның, жасы үлкен туыстардың әйелі. | ||
| − | * '''[[Жезде]]''' - | + | * '''[[Жезде]]''' - апаның, жасы үлкен туыстардың күйеуі. |
| − | * '''Күйеу''' - әйелдің ері, жұбайы. | + | * '''[[Күйеу]]''' - әйелдің ері, жұбайы. |
* '''[[Келін]]''' - ата-ана үшін баласының әйелі де, жасы үлкен ағалары мен туысқандары үшін інісінің әйелі. | * '''[[Келін]]''' - ата-ана үшін баласының әйелі де, жасы үлкен ағалары мен туысқандары үшін інісінің әйелі. | ||
| − | * '''Қайын''' - | + | * '''Қайын''' - жары жағынан туыстық қатынасын білдіретін сөз. |
* '''Қайын аға''' - ерлі-зайыптылардың туған және туысқан ағаларының оларға туыстық қатынасы. | * '''Қайын аға''' - ерлі-зайыптылардың туған және туысқан ағаларының оларға туыстық қатынасы. | ||
* '''Қайын ата''' - күйеу мен келіннің туған әкелерінің оларға туыстық қатынасы. | * '''Қайын ата''' - күйеу мен келіннің туған әкелерінің оларға туыстық қатынасы. | ||
* '''Қайын ене''' - күйеу мен келіннің туған шешелерінің оларға туыстық қатынасы. | * '''Қайын ене''' - күйеу мен келіннің туған шешелерінің оларға туыстық қатынасы. | ||
| − | * '''Қайын бике''' - күйеу мен келіннің туған | + | * '''Қайын бике''' - күйеу мен келіннің туған әпкелерінің оларға туыстық қатынасы. |
* '''Қайын сіңілі''' - күйеудің қарындастарының әйеліне туыстық қатынасы. | * '''Қайын сіңілі''' - күйеудің қарындастарының әйеліне туыстық қатынасы. | ||
* '''Қайын іні''' - ерлі-зайыптылардың өздерінен кіші ұл бауырлары. | * '''Қайын іні''' - ерлі-зайыптылардың өздерінен кіші ұл бауырлары. | ||
| − | * ''' | + | * '''[[Нағашы]]''' - ана жағынан туыстық қатынасын білдіретін сөз. |
== Тағы қараңыз == | == Тағы қараңыз == | ||
| Жол нөмірі 47: | Жол нөмірі 46: | ||
== Дереккөздер == | == Дереккөздер == | ||
| − | + | {{дереккөздер}} | |
| − | + | ||
| − | + | [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] | |
| − | [[Санат: Қазақ салт-дәстүрлері]] | + | [[Санат:Отбасы]] |
| − | [[Санат: Отбасы]] | + | [[Санат:Туыстық]] |
| − | [[Санат: Туыстық]] | + | |
11:37, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі нұсқасы
Туыстық атаулар — туыстық қарым-қатынасты білдіретін ұғымдар.<ref>"Күйеу келтір, қыз ұзат, тойыңды қыл": Әдеби-этнографиялық таным. (Құрастырғандар: Б.Әлімқұлов, Е.Әбдіраманов). 238б., 1994. ISBN 5-7090-0195-3</ref>
Мазмұны
Бір отбасындағы туыстық атаулар
- Ата - баланың әкесінің және анасының әкелері.
- Әже - баланың әкесінің және анасының шешелері. Одан арғылары үлкен әже деп аталады.
- Әке - баланың ата-анасының бірі.
- Ана, шеше - баланы дүниеге әкелген әйел.
- Аға - бір әкеден немесе бір шешеден туылған, бауырлар арасында жасы үлкен ұл.
- Іні - Жасы бойынша кіші ұл.
- Бауыр - бір әке-шешенің балалары.
- Әпке, апа, әпше - жасы бойынша үлкен қыз бала.
- Сіңілі - қыз бауырлар арасындағы жасы бойынша кішісі.
- Қарындас - ұлдан кейінгі туылған қыз бала. Бұл туыстық атауды ер адамдар тек өзінен кіші қыз балаға айтады.
Туыстық қарым-қатынастағы атаулар
- Абысын - ағайынды адамдардың әйелдері.
- Бажа - бір адамның немесе ағайынды кісілердің қыздарына үйленген адамдар.
- Бөле - бірге туған апалы-сіңілі кісілердің балаларының арасындағы туыстық қатынастың атауы.
- Балдыз - әйелінің (жарының) сіңлілері (Оңтүстік Қазақстанда). Басқа өңірлерде інілерін де балдыз деп айтады.
- Ене - жарының аналары.
- Құда - баланың жары(әйелі немесе күйеуі) жағынан туыстық қатынасын білдіретін сөз, сондай-ақ олардың аталары, әкелерінің атауы.
- Құда бала - құдасының баласы (ұлы) т.б. жасы кіші туысы.
- Құдағи - Күйеу мен қалыңдықтың шешелері немесе әжелері (құдандал адамдардың әйелдері).
- Құда-жекжат - ілік-шатыс құда адамдар.
- Құдандалы - қыз алысып, қыз беріскен, сүйек шатысы бар адамдар.
- Құдаша - ерлі-зайыпты адамдардың жасы кіші әйел туыстары (құдандалы адамдардың қыздары).
- Жиеншар - жиеннен туған бала.
- Жиен - күйеуге шыққан қыздан туған бала.
- Жеңге - атаның, жасы үлкен туыстардың әйелі.
- Жезде - апаның, жасы үлкен туыстардың күйеуі.
- Күйеу - әйелдің ері, жұбайы.
- Келін - ата-ана үшін баласының әйелі де, жасы үлкен ағалары мен туысқандары үшін інісінің әйелі.
- Қайын - жары жағынан туыстық қатынасын білдіретін сөз.
- Қайын аға - ерлі-зайыптылардың туған және туысқан ағаларының оларға туыстық қатынасы.
- Қайын ата - күйеу мен келіннің туған әкелерінің оларға туыстық қатынасы.
- Қайын ене - күйеу мен келіннің туған шешелерінің оларға туыстық қатынасы.
- Қайын бике - күйеу мен келіннің туған әпкелерінің оларға туыстық қатынасы.
- Қайын сіңілі - күйеудің қарындастарының әйеліне туыстық қатынасы.
- Қайын іні - ерлі-зайыптылардың өздерінен кіші ұл бауырлары.
- Нағашы - ана жағынан туыстық қатынасын білдіретін сөз.
