Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Шарын ұлттық паркі"
Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
ш (1 түзету) |
|||
| (Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | {{Қорық | + | {{Қорық аймақ |
| − | + | | name = Шарын ұлттық паркі<br>[[Сурет:IMG 7431-Sharyn canyon.jpg|300px|Шарын шатқалы]] | |
| − | + | | iucn_category = II | |
| − | + | | image = Kazakhstan locator blank.svg | |
| − | + | | caption = | |
| − | + | | locator_x = 238 | |
| − | + | | locator_y = 113 | |
| − | + | | location = {{Қазақстан байрағы}} [[Қазақстан]], [[Алматы облысы]] | |
| − | + | | lat_degrees = 43 | |
| − | + | | lat_minutes = 21 | |
| − | + | | lat_seconds = 00 | |
| − | + | | lat_direction = N | |
| − | + | | long_degrees = 79 | |
| − | + | | long_minutes = 04 | |
| − | + | | long_seconds = 00 | |
| − | + | | long_direction = E | |
| − | + | | area = 127 050 [[га]] | |
| − | + | | established = [[2004]] жылдың [[ақпанның 23]] | |
| − | + | | governing_body = Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті | |
| − | + | | world_heritage_site = | |
| − | + | | website = | |
}} | }} | ||
| − | '''Шарын | + | '''Шарын ұлттық табиғи паркі''' – [[Алматы облысы]]ның [[Еңбекшіқазақ ауданы|Еңбекшіқазақ]], [[Райымбек ауданы|Райымбек]] және [[Ұйғыр ауданы|Ұйғыр]] аудандарында орналасқан мемлекеттік парк. [[2004]] жылы ұйымдастырылған. Жер көлемі 93,2 мың га. Ұлттық парк [[1964]] жылдан бері республикалық маңызы бар табиғат ескерткіші ретінде қорғалып келді. |
| − | + | Шарын ұлттық табиғи саябағы [[Үлкен Бөгеті]] тау жотасын, [[Сөгеті]] аңғары мен шекаралас шөлді жерлерді [[Шарын өзені]]нің бойындағы ''«Қызғылт қамалдар»'' аңғарын, сол маңдағы далалы алқапты және [[Торайғыр тауы]] беткейлерін қамтиды. [[Саябақ]] аумағынан [[Шарын өзені]] ағып өтіп, [[Іле]] өзеніне құяды. [[Шарын өзені]]не тау беткейлерінен басталатын [[Шалкөдесу]], [[Кеген]], [[Қарқара]], [[Кенсу]], [[Орта Мерке]], [[Шет Мерке]], [[Темірлік (өзен)|Темірлік]], т.б. ұсақ өзендер қосылады. Парк ауа райы құрғақ [[қоңыржай]], жауын-шашынның жылдық мөлшері 150 мм-дей. Шарын ұлттық табиғи саябағында [[геология]]лық ежелгі кезеңдерден сақталып келе жатқан ''«Қызғылт қамалдар»'' аңғарының кескін-келбеті өте таңданарлық. [[Шарын өзені]]нің миллиондаған жылдар бойы жуып-шаюынан өзен аңғарында ойдым-ойдым қызғылт түсті [[шатқал]]дар пайда болған. Дәл осындай табиғаты ерекше [[Шарын шатқалы|шатқал]] дүние жүзінде Шарыннан басқа тек [[АҚШ]]-тағы [[Колорода]] штатында ғана кездеседі ([[Үлкен каньон шатқалы]]). Паркта өсімдіктердің 940 түрі өседі, оның 60-қа жуық түрі [[эндемик]]тер. Ондағы өсімдіктердің 21 түрі қорғауға алынып, [[Қазақстан]]ның ''«[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]»'' тіркелген. [[Сүтқоректі]]лердің 60, құстардың 300, бауырымен жорғалаушылардың 20, балықтардың 10 түрі кездеседі. [[Саябақ]] аумағынан ерте кездерде тіршілік етіп, кейіннен жойылып кеткен жануарлардың ([[піл]]дердің, [[мастодонт]]тардың, [[мүйізтұмсық]]тардың, қорқау [[қасқыр]]дың, [[стенон жылқысы]]ның, т.б.) қаңқа қалдықтары да табылған. | |
| − | Шарын | + | |
| − | + | Оны [[Үлкен Колорадо каньоны]]ның (АҚШ) кіші бауыры деп те атайды. Каньонның «Қызғылт қамалдар» деген тағы бір аталуы бар. Себебі бұл жердегі үнсіз жатқан алып жартастар өздерінің таңғажайып пішіндерімен таңқалдырады. | |
| − | + | ||
| − | + | «[[Шарын шатқалы|Шарын каньоны]]» – жаратылысында табиғи кешен. Ол Үлкен Колорадоның шағын түрі іспеттес. | |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
<gallery> | <gallery> | ||
| − | Сурет:CharynCanyon.jpg| | + | Сурет:CharynCanyon.jpg|Шарын каньоны |
| − | Сурет:CharynRoad.jpg| | + | Сурет:CharynRoad.jpg|Шарын каньонның жанындағы жол |
| − | Сурет:Valley_of_the_Castles.jpg| | + | Сурет:Valley_of_the_Castles.jpg|Сарайлар жазығы:төбеден көрінісі |
| − | Сурет:CharynCanyon2.jpg| | + | Сурет:CharynCanyon2.jpg|Шарын каньонның жары |
| − | Сурет:Sharyn.jpg| | + | Сурет:Sharyn.jpg|Шарын |
</gallery> | </gallery> | ||
| Жол нөмірі 59: | Жол нөмірі 39: | ||
== Дереккөздер == | == Дереккөздер == | ||
| − | + | <references/>[[Қазақ ұлттық энциклопедиясы]] | |
{{Қазақстан ЕҚТА-лары}} | {{Қазақстан ЕҚТА-лары}} | ||
11:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі нұсқасы
Үлгі:Қорық аймақ Шарын ұлттық табиғи паркі – Алматы облысының Еңбекшіқазақ, Райымбек және Ұйғыр аудандарында орналасқан мемлекеттік парк. 2004 жылы ұйымдастырылған. Жер көлемі 93,2 мың га. Ұлттық парк 1964 жылдан бері республикалық маңызы бар табиғат ескерткіші ретінде қорғалып келді.
Шарын ұлттық табиғи саябағы Үлкен Бөгеті тау жотасын, Сөгеті аңғары мен шекаралас шөлді жерлерді Шарын өзенінің бойындағы «Қызғылт қамалдар» аңғарын, сол маңдағы далалы алқапты және Торайғыр тауы беткейлерін қамтиды. Саябақ аумағынан Шарын өзені ағып өтіп, Іле өзеніне құяды. Шарын өзеніне тау беткейлерінен басталатын Шалкөдесу, Кеген, Қарқара, Кенсу, Орта Мерке, Шет Мерке, Темірлік, т.б. ұсақ өзендер қосылады. Парк ауа райы құрғақ қоңыржай, жауын-шашынның жылдық мөлшері 150 мм-дей. Шарын ұлттық табиғи саябағында геологиялық ежелгі кезеңдерден сақталып келе жатқан «Қызғылт қамалдар» аңғарының кескін-келбеті өте таңданарлық. Шарын өзенінің миллиондаған жылдар бойы жуып-шаюынан өзен аңғарында ойдым-ойдым қызғылт түсті шатқалдар пайда болған. Дәл осындай табиғаты ерекше шатқал дүние жүзінде Шарыннан басқа тек АҚШ-тағы Колорода штатында ғана кездеседі (Үлкен каньон шатқалы). Паркта өсімдіктердің 940 түрі өседі, оның 60-қа жуық түрі эндемиктер. Ондағы өсімдіктердің 21 түрі қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» тіркелген. Сүтқоректілердің 60, құстардың 300, бауырымен жорғалаушылардың 20, балықтардың 10 түрі кездеседі. Саябақ аумағынан ерте кездерде тіршілік етіп, кейіннен жойылып кеткен жануарлардың (пілдердің, мастодонттардың, мүйізтұмсықтардың, қорқау қасқырдың, стенон жылқысының, т.б.) қаңқа қалдықтары да табылған.
Оны Үлкен Колорадо каньонының (АҚШ) кіші бауыры деп те атайды. Каньонның «Қызғылт қамалдар» деген тағы бір аталуы бар. Себебі бұл жердегі үнсіз жатқан алып жартастар өздерінің таңғажайып пішіндерімен таңқалдырады.
«Шарын каньоны» – жаратылысында табиғи кешен. Ол Үлкен Колорадоның шағын түрі іспеттес.
- CharynCanyon.jpg
Шарын каньоны
- CharynRoad.jpg
Шарын каньонның жанындағы жол
- Valley of the Castles.jpg
Сарайлар жазығы:төбеден көрінісі
- CharynCanyon2.jpg
Шарын каньонның жары
- Sharyn.jpg
Шарын
Дереккөздер
<references/>Қазақ ұлттық энциклопедиясы
