Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Торайғыр Едігеұлы"
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | '''Торайғыр Едігеұлы''' ( | + | '''Торайғыр Едігеұлы''' (1772–1825) – қазақтың атақты би, шешені. Шыққан тегі [[Арғын]] тайпасы [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]] бөлімінің [[Айдабол би|Айдабол]] руы.<ref>https://adebiportal.kz/upload/iblock/444/4441c0b93a6e7e908b363b7e87f7a6e6.pdf</ref> [[Павлодар облысы]], [[Баянауыл (өңір)|Баянауыл өңірінде]] туып өскен. Әкесі Едіге Төлебайұлы Тәуке хан тұсында би болған. Торайғыр орысқа бағынудан бас тартты. Орта жүзде Ғұбайдолла Уәлиұлының хандық билігін орнықтыруға әрекет жасады. Орыс отаршылығына қарсы ақыл-парасатымен, айбынды сөзімен күрескен Торайғыр [[Ресей]] құжаттарында империяға қарулы қарсылық жасаған Саржан Қасымұлымен теңестірілген (1825). Торайғырдың адамның қоғамдағы орны туралы түсінігі мен нақылдарына, жақсы мен жаманды безбендеген көркем әрі бейнелі сөздеріне дала даналығы, халық философиясы тән. Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы замана қайшылықтарын терең таныған Торайғыр бидің нақыл сөздерін (“Аспан, жер және адам жаратылысы туралы”) өзінің тіршіліктің бастау сөздері жөніндегі ой-пікірлеріне дәлел ретінде пайдаланған. Баянауыл өңірінде “Торайғыр көлі”, “Торайғыр ауылы” атты жер-су аттары бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref> |
| + | |||
| + | == Торайғыр би сөздері == | ||
| + | Бақытты адам қаласа, | ||
| + | |||
| + | Бар үстінде от жанар. | ||
| + | |||
| + | Бақытсыз адам қаласа, | ||
| + | |||
| + | Құрғақ үйден су тамар. | ||
| + | |||
| + | Жақсы туған баланың, | ||
| + | |||
| + | Атасы жаман болса да, | ||
| + | |||
| + | Төрде отырып сын табар. | ||
| + | |||
| + | Жаман туған баланың, | ||
| + | |||
| + | Атасы жақсы болса да, | ||
| + | |||
| + | Түйе үстінен ит қабар.<ref>Қазақтың ата заңдары: Құжаттар, деректер және зерттеулер. 10 томдық – Алматы: Жеті жарғы, 2006 жыл.</ref> | ||
== Дереккөздер== | == Дереккөздер== | ||
| − | + | {{Дереккөздер}} | |
{{Суретсіз мақала}} | {{Суретсіз мақала}} | ||
00:24, 2024 ж. тамыздың 16 кезіндегі түзету
Торайғыр Едігеұлы (1772–1825) – қазақтың атақты би, шешені. Шыққан тегі Арғын тайпасы Сүйіндік бөлімінің Айдабол руы.<ref>https://adebiportal.kz/upload/iblock/444/4441c0b93a6e7e908b363b7e87f7a6e6.pdf</ref> Павлодар облысы, Баянауыл өңірінде туып өскен. Әкесі Едіге Төлебайұлы Тәуке хан тұсында би болған. Торайғыр орысқа бағынудан бас тартты. Орта жүзде Ғұбайдолла Уәлиұлының хандық билігін орнықтыруға әрекет жасады. Орыс отаршылығына қарсы ақыл-парасатымен, айбынды сөзімен күрескен Торайғыр Ресей құжаттарында империяға қарулы қарсылық жасаған Саржан Қасымұлымен теңестірілген (1825). Торайғырдың адамның қоғамдағы орны туралы түсінігі мен нақылдарына, жақсы мен жаманды безбендеген көркем әрі бейнелі сөздеріне дала даналығы, халық философиясы тән. Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы замана қайшылықтарын терең таныған Торайғыр бидің нақыл сөздерін (“Аспан, жер және адам жаратылысы туралы”) өзінің тіршіліктің бастау сөздері жөніндегі ой-пікірлеріне дәлел ретінде пайдаланған. Баянауыл өңірінде “Торайғыр көлі”, “Торайғыр ауылы” атты жер-су аттары бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref>
Торайғыр би сөздері
Бақытты адам қаласа,
Бар үстінде от жанар.
Бақытсыз адам қаласа,
Құрғақ үйден су тамар.
Жақсы туған баланың,
Атасы жаман болса да,
Төрде отырып сын табар.
Жаман туған баланың,
Атасы жақсы болса да,
Түйе үстінен ит қабар.<ref>Қазақтың ата заңдары: Құжаттар, деректер және зерттеулер. 10 томдық – Алматы: Жеті жарғы, 2006 жыл.</ref>
