https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=Ts_-_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0
Ts - диаграмма - Түзету тарихы
2026-04-18T09:44:54Z
Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы
MediaWiki 1.23.3
https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Ts_-_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0&diff=38477&oldid=prev
Moderator: 1 түзету
2025-04-25T18:14:44Z
<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>
Moderator
https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Ts_-_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0&diff=38476&oldid=prev
ArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB
2014-06-20T12:08:56Z
<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>Процесстерді көрнекті бейнелеу үшін, T<sub>s</sub> (T<sub>s</sub> -диаграммасын)<br />
координатты жүйелерді кеңінен қолданады, онда [[АБСЦИССА|абсцисс өсі]]<br />
бойынша - процесстің абсалютты Т температурасын 4.4 суретте, 1-2<br />
процесспен бейнеленген. Бастапқы жағдайы нүкте 1, ал соңғы -<br />
нүкте 2 анықталады. Аудан 1234, қисық сызықты процесс 1-2 және<br />
екі шеткі [[ордината]]мен шектелген, <br />
<math>\int_{T1}^{T2} Tds</math><br />
жазылады да, ол санды<br />
мөлшердегі процесс кезіндегі санды жылуға сәйкес келеді:<br />
*<math>q = \int_{T1}^{T2} Tds</math><br />
T<sub>s</sub> -диаграммасындағы процесстің бейнеленуі кейбір жағдай<br />
кезінде, PV - [[диаграмма]]сына қарағанда зерттелуінде және есептелінуінде тым көрнекі және ыңғайлы. Дәл осындай, PV - диаграмма<br />
үшін, бұл жерде [[графика]]лық бейнеленуінің мүмкінді болуы, тек<br />
қана тепе-теңдік процессте өтеді. Тек қана, осы процесске арналса,<br />
PV - диаграмма жұмысына, ұқсас жылулықтың санды жеткізілуі,<br />
қисық сызықты процесстің орналасқан санды ауданына тең.<br />
Айналмалы тепе-теңдік процесстің, шектелген түйық (1-a-2-б-<br />
1) пішінді [[аудан]]ы үшін, алынған және денеге берілген жылулықтың<br />
санды айырмасына тең.<br />
Жылудинамикасының бірінші заңына сәйкес, ол аудан, қайтымды циклдағы дененің атқарған жұмысына тең. Сонымен,<br />
*ʃ Tds = ʃ dQ = ʃ dL.<br />
Қайтымды процесс үшін, [[Идеал газ|идеалды газдардың]] меншікті<br />
[[энтропия]]сының өзгеруінің көрсеткіштер функциясы күінің байланыстылығын мына формулалармен анықтайды:<br />
*dq = Tds және dq = C<sub>ν</sub>dT + pdV.<br />
Бұдан ds = C<sub>ν</sub>dT/T + pdV/T = c<sub>ν</sub>dT/T + RdV/V <br />
<br> және S<sub>2</sub> - S<sub>1</sub> = C<sub>νm</sub> In(T<sub>2</sub>/T<sub>1</sub>) + ln(V<sub>2</sub>/V<sub>1</sub>). <br />
<br>PV = RT қатынасын қолдана отырып, теңдеуден, мына түрінде табамыз:<br />
*dT/T = dV/V + dp/p, <br />
алынған теңдеуді [[логарифм]]делгеннен және [[дифференциал]]данғаннан кейін, бөліп шығару жолымен оңай анықтауға болады:<br />
*S<sub>2</sub> - S<sub>1</sub> = C<sub>pm</sub> In(V<sub>2</sub>/V<sub>1</sub>) + C<sub>νm</sub> ln(P<sub>2</sub>/P<sub>1</sub>). <br />
*S<sub>2</sub> - S<sub>1</sub> = C<sub>pm</sub> In(T<sub>2</sub>/T<sub>1</sub>) - R ln (P<sub>2</sub>/P<sub>1</sub>). <br />
Теңдеулерден көрінгендей, әр бір газ жағдайына, меншікті энтропияның белгілі шамасы, жауап береді.<br />
==V<sub>1</sub>=V<sub>2</sub>=V=const кезі==<br />
V<sub>1</sub>=V<sub>2</sub>=V=const (4.5 сур.) кезіндегі, T<sub>s</sub> - диаграммасының көмегімен [[изохорлы қайтымды процесс]]тің, графикалық бейнеленуі<br />
берілген. Мұндағы,<br />
*(S<sub>2</sub> - S<sub>1</sub>)<sub>ν</sub> = C<sub>νm</sub> In(T<sub>2</sub>/T<sub>1</sub>). <br />
Теңдеу, логорифмді қисық сызықты (4.5 сур) көрсетеді.<br />
Мұндай сызықтың, құлама тіктігінің дәрежесін логарифм алдында<br />
тұрған тұрақтымен анықтайды, осы жағдайдағысы орташа жылу<br />
сыйымдылығы C<sub>νm</sub> болады.<br />
<br />
Оң жақтағы бағыт - (dq>0) жылулықты жеткізу кезіндегі<br />
V=const - [[температура]]ның артуымен жүреді (қыздыру); сол жақтағы бағыт - салқындату процессі - (dq<0) жылуды алып кету кезінде-<br />
гі, температураның төмендеуімен жүреді.<br />
==P<sub>1</sub> = P<sub>2</sub> = P =const кезі==<br />
Изобарлы қайтымды процесс, P<sub>1</sub> = P<sub>2</sub> = P =const (4.6 сурет)<br />
кезіндегі, T<sub>s</sub> -диаграммасы теңдеудің көмегімен графикамен<br />
бейнеленеді:<br />
*(S<sub>2</sub> - S<sub>1</sub>)<sub>p</sub> = C<sub>pm</sub> In(T<sub>2</sub>/T<sub>1</sub>). <br />
Байланыстылық, дәл сондай, логарифмдік қисық сызықты көрсетеді.<br />
<br />
Себебі C<sub>pm</sub> > C<sub>vm</sub>, онда [[изохора]]ға қарағанда, [[изобара]] тым көлбеулеу. 4.6 суретте 1-2 изобарлы процесс бейнеленген, ал пунктирлі<br />
сызықпен дәл сондай, изохорлы процессті салыстырылуы көрсетілген.<br />
<br />
Мұндағы процесс - [[кеңею]], ал солға - [[Сығылу диаграммасы|сығылу]].<br />
==T<sub>1</sub>=T<sub>2</sub>=T=const кезі==<br />
T<sub>1</sub>=T<sub>2</sub>=T=const кезіндегі жоғарыдағы теңдеулерден изотермиялық қайтымды процесс үшін, [[идеал газ|идеалды газдың]] меншікті<br />
энтропия функциясының көрсеткіштерінен өзгеру байланыстылығын, мына теңдеумен шешеді:<br />
*(S<sub>2</sub> - S<sub>1</sub>)<sub>T</sub> = R In(V<sub>2</sub>/V<sub>1</sub>) = R In(P<sub>2</sub>/P<sub>1</sub>). <br />
[[Изотерма]] көлденең сызықпен бейнеленеді (4.7 сурет).<br />
<br />
Оңға бағытталған процесс, (ds > 0) жылуды алып кетумен<br />
өтетін изотермиялық кеңею деп есептелінеді, dq=0 адиабатты<br />
қайтымды процессі үшін, сонымен ds=0 және S<sub>2</sub> - S<sub>1</sub> = 0, яғни S<sub>1</sub>=S<sub>2</sub>=S=const . Сондықтан, қайтымды адиабатты процесс болып,<br />
тұрақты энтропия кезіндегі процессі, немесе [[изоэнтропия]]лы дейді.<br />
<br />
Изоэнтропа тік сызықпен (4.8 сур.) бейнеленеді, мұндағы 1-2<br />
- кеңею (dT<0), 1 - 2 - сығылу (dT>0).<br />
<br />
Қайтымды [[Карно циклы]] (4.9 сур.), жылулық диаграммамен<br />
оп-оңай бейнеленеді; олар 1-2 және 3-4 екі изотермиядан құралатын<br />
және 3-4 және екі адиабаттан 2-3 және 4-1 тұрады.<br />
Мұндағы ауданы 123<sub>1</sub>4<sub>1</sub> —> q<sub>1</sub><br />
<br>ауданы 433<sub>1</sub>4<sub>1</sub> —> q<sub>2</sub>;<br />
<br>ауданы 1234 —> q<sub>1</sub> - q<sub>2</sub> = l<br />
ал циклдың термиялық ПӘК тең:<br />
*η = (q<sub>1</sub> - q<sub>2</sub>) / q<sub>1</sub> = ауд.1234/ ауд.123<sub>1</sub>4<sub>1</sub><ref>Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Жылу техникасы]]<br />
[[Санат:Ғылым]]</div>
ArystanbekBot