Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:20:51Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Информатика → Санат:Ақпараттану

2016-03-23T12:57:47Z

Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Информатика → Санат:Ақпараттану

Жаңа бет

{{бастама}}
[[Сурет:Linus Torvalds (cropped).jpg|нобай|солға|Линус Торвальдс]]
{{Операциялық жүйе
|Аты = GNU/Linux
|Логотипі = [[File:Tux.svg|frameless|upright|Tux]]
|Скриншоты =
|Атауы =
|Жасаушы = [[Линус Торвальдс]]
|Отбасысы = [[Unix]]
|Негізінен құрылды =
|Программа басылмасы =
|Алғашғы шығаруының уақыты = 1991 жылы
|Соңғы нұсқасы =
|Соңғы нұсқасының шығарған уақыты =
|Өзгертілу жиілігі =
|Соңғы тесттік нұсқасы =
|Соңғы тесттік нұсқасының шығарылған уақыты =
|Соңғы қол жетімді нұсқасы =
|Соңғы қол жетімді нұсқасының шығарылған уақыты =
|Жаңарту тәсілі =
|Пакетті басқару жүйесі =
|Қолдайтын тілдері =
|Ядросы =
|Интерфейсі =
|Лицензиясы = GPL
|Жағдайы = актуалды
|Компьютерлік платформасы = DEC Alpha, ARM, AVR32, Blackfin, ETRAX CRIS, FR-V, H8/300, Hexagon, Itanium, M32R, m68k, Microblaze, MIPS, MN103, OpenRISC, PA-RISC, PowerPC, s390, S+core, SuperH, SPARC, TILE64, Unicore32, x86, Xtensa
|Сайты =
}}

==Қысқаша==

Windows амалдық жүйесі және SCO Unix, Solaris немесе DOS сияқты коммерциялық [[АЖ]] басқа, Linux (Линукс) амалдық жүйесі де бар.
Linux АЖ ашық жүйелер стандарттарын қолдайды және Unix,DOS, MS Windows жүйелеррлер мен бірге қолданыла алады. Бастапқы мәтіндермен қоса, жүйенің барлық құрамдас бөліктері еркін көшіруге және саны шектеусіз пайдаланушылар үшін орнатып пайдалануға берілетін рұқсатпен бірге таратылады.

Linux басқаруымен сан алуан, кәдімгі дербес компьютерле мен ноутбуктардан бастап, көп процессорлы өнеркәсіп серверлері, кластерлік есептеуіш кешендер, PDA және IBM компаниясы шығаратын қол сағаттарына дейінгі электронды жүйелер жұмыс істейді. Linux – қауіпсіз жүйе. Linux-ке лайықталған вирусқа қарсы бағдарламалардың барлығы серверлік болып табылады және Windows-машиналарда тіршілік ететін Windows-вирустарын аулауға арналған.

-{'''Linux''' — [[UNIX]]}- ұясына кіретін [[амалдық жүйе]].


==Тарихы==
{{бастама}}

==Линукс логотипі==
Линукс амалдық жүйесінің ресми логотипі және тұмары - [[Tux]] (''Такс'' болып оқылады, бірақ, көбіне ''Тукс'' деп те атайды) пингвині болып табылады. 1996 жылы, Ларри Ивинг ([[Larry Ewing]]) [[GIMP]] редакторында жасап шығарды.

==Қазіргі кездегі жағдайы==
{{бастама}}

==Linux дистрибутивтар==
{{бастама}}

==Терминология==


'''Free Software''' – еркін бағдарламалық қамтама (ЕБҚ), оны еркін қолданып және таратуға рұқсат ететін еркін лицензиялардың біреуі аясында таратылады.

'''Open Source''' – бастапқы кодтары ашық бағдарламалық қамтама не ашық бағдарламалық қамтама. Маңызды ескерту: ашық – тегін дегені емес. Ашық пен еркін арасында айырмашылығы аз, тек керек кезінде оны ол туралы жеке айтамыз.

'''GNU/Linux''' – Linux ядросына негізделген операциялық жүйенсінің атауы. Көбінесе осы сөз тіркесінің бірінші бөлігі айтылмайды, тек Linux (Линукс) деп айтылады. GNU/Linux құрамасы – ядро, командалық өндеуіш және бағдарламалық қамтаманың жинағы.

'''Дистрибутив''' – бағдарламалық қамтаманың (операциялық жүйелер де) таратылу түрі, құрамында осы операциялық жүйенің орнатқышы мен минималды бағдарламалар жинағы болады. Linux дистрибутивтерінің мысалдары: [[Ubuntu]], [[Debian]], [[Slackware]], [[openSUSE]], [[Archlinux]], т.б.

'''Консоль (командалық жол)''' – негізі, ол – операциялық жүйенің мәтіндік көрінісі, түрі. Мәтіндік командаларды енгізу-шығару құралы. GNU/Linux жүйелерінде командалық жол деп көбінесе Bash командалық өңдеуіші және оның графикалық кеңейтуі (Xterm, Gnome-terminal) аталады. «Терминал» ұғымына ұқсас болып келеді.

'''[[Root]]''' (суперпайдаланушы) – GNU/Linux жүйелерінде шектеусіз әкімшілік құқығы бар пайдаланушысы.

'''[[GUI]]''' (ағылш. «graphical user interface») – пайдаланушының графикалық интерфейсі. Яғни, терезелер, панельдер, батырмалар мен т.с.с.

'''Window Manager''' – терезелердің орналасуын мен олардың әрекеттерін басқарады. Мысалы, Compiz – графиалық эффектілерді ұсынады.

'''Desktop Environment''' – жұмыс үстелінің ортасы, негізгі үші түрі бар: KDE, GNOME, XFCE. Құрамында бағдарламалар жинағы болуы мүмкін. Мысалы, мәтіндік редактор ретінде Gnome ішінде gedit, ал KDE ішінде Kwrite болып келеді. Жай ғана бағдарламалар жинағы емес, өзара тығыз байланыстырылға болады, мысалы, медиаплейерде ойнап жатқа өлең атын жедел хабарламалармен алмасу бағдарламасы көрсете алады.

'''Десте''' – бағдарламалық қамтама файлы, құрамында бағдарламаның өзі, қосымша мәліметтер болады (лицензия мәтіні, мысалға). Десте атауы әдетте стандартты болады, бағдарлама аты, нұсқасы, архитектурасы көрсетіледі. Сонымен қатар, Linux әлемінде қолданатын дестелер түріне сәйкес дистрибутивтер екі үлкен топқа бөлінеді. Ең көп таралғандары deb және rpm дестелер түрлері. Алайда, кейбір дистрибутивтер өздік пішімдердегі дестелерді қолданады.

'''Дестелер менеджері''' – БҚ дестелерін басқаруға арналған бағдарлама. Бағдарлама дестелерін іздеу, орнату, өшіру, жаңарту мен т.с.с. әрекеттерді орындайды Мысалы: dpkg, rpm. Archlinux үшін дестелер менеджері – pacman.

'''Репозиторий''' – БҚ дестелері орналасатын жер. Ол интернеттегі серверде, жергілікті компьютерде, не компакт-дисктерде орналасуы мүмкін. Репозиторийден дестелер менеджері дестелер туралы ақпаратты оқып, оларды жүктеп ала алады.

'''Бастапқы код''' – бағдарламаның «шикі» түрі, яғни, бағдарламалау тілінде жазылған код файлдары мен қосымша құрама (суреттер, құжаттама, т.с.с.). Бағдарлама осы түрінде пайдасыз, қолдану үшін оны «жинау» керек, бұл үрдіс компиляция деп аталады.

'''Скрипт''' – командалық өңдеуіш орындайтын командалар жазылған файл. Мысалы, командалар тізімін қайта-қайта тере бермеу үшін оны скриптке жинауға болады<ref>{{cite web|url=http://baurzhan.info/2009/06/28/linux-бастауыштар-үшін-бөлім-1-негіздер-мен/ |title=Linux бастауыштар үшін. Бөлім 1: Негіздер мен терминдер}}</ref>.

==Сыртқы сілттемелер==

<references/>
{{Операциялық жүйелер}}

==Пайдаланғанә дебиеттер==
Қазақстан Республикасында ақпараттық теңсіздікті төмендету бағдарламасы бойынша халықты компьютерлік сауаттылыққа оқыту жөніндегі оқу-әдістемелік құрал 2007ж.

[[Санат:Ақпараттану]]
[[Санат:Амалдық жүйелер]]
[[Санат:Қазақша бағдарламалық өнімдер]]

← Ескі түзетулер	19:20, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Linux - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Информатика → Санат:Ақпараттану