https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=II_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BDII Жәнібек хан - Түзету тарихы2026-09-07T21:11:16ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=II_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD&diff=100666&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-06-25T14:05:52Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">14:05, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=II_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD&diff=100665&oldid=prev22:14, 2025 ж. сәуірдің 19 кезіндегі Dakes123 деген2025-04-19T22:14:56Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Мемлекеттік қайраткер<br />
| түс = Қазақ ханы<br />
| Қазақша есімі = Жәнібек II<br />
| Шынайы есімі = Жәнібек хан Есімұлы<br />
| Суреті = <br />
| Сурет ені = <br />
| Атауы =<br />
| Титулы = [[Қазақ хандары|Қазақ ханы]]<br />
| Ту = Flag of the Kazakh Khanate.svg<br />
| Ту2 = <br />
| Басқара бастады = 1628<br />
| Басқаруын аяқтады = 1643<br />
| Ізашары = [[Есім хан]]<br />
| Ізбасары = [[Салқам Жәңгір хан]]<br />
| Титулы_3 = <br />
| Ту_3 = <br />
| Ту2_3 = <br />
| Реті_3 = <br />
| Басқара бастады_3 = <br />
| Басқаруын аяқтады_3 = <br />
| Ізашары_3 = <br />
| Ізбасары_3 = <br />
| Титулы_4 = <br />
| Ту_4 = <br />
| Ту2_4 = <br />
| Реті_4 = <br />
| Басқара бастады_4 = <br />
| Басқаруын аяқтады_4 = <br />
| Ізашары_4 = <br />
| Ізбасары_4 = <br />
| Туған күні = XVII ғ. соңы<br />
| Туған жері = [[Түркістан]] [[Қазақ хандығы]]<br />
| Қайтыс болған күні = 1643<br />
| Қайтыс болған жері = [[Түркістан]] [[Қазақ хандығы]]<br />
| Жерленді = <br />
| Діні = [[ислам]] [[суннизм]]<br />
| Әкесі = [[Есім хан]]<br />
| Анасы = Айлин Ханым<br />
| Жұбайы = Гүлсім ханым, Ханша Ділфуза ханым<br />
| Балалары = <br />
| Партиясы = <br />
| Білімі = <br />
| Қолтаңбасы = <br />
| Сайты = <br />
| Commons = <br />
| Марапаттары =<br />
|Монарх_2=}}<br />
'''II Жәнібек хан''' (XVII ғ. соңы - 1643) — [[Қазақ хандығы|Қазақ Ордасын]] 1628-1643 жылдары билеген хан, [[Есім хан|Есім ханның]] екінші ұлы. Анасы Есім ханның сүйікті әйелі Ханша Айлин Ханым болды. Орыс деректерінде ол қазақ ханы Есімнің «аяулы перзенті» ретінде аталады.<br />
<br />
==Өмірбаяны==<br />
1628 жылы [[Есім хан]] қайтыс болған соң, билік мұрагерлік жолмен оның үлкен ұлдарының бірі II Жәнібектің қолына берілді. Алайда Жәнібек ханның жүргізген билігі туралы мәлімет жоқтың қасы. Кейбір деректер оның 1640 жылдардың басында қалмақтармен шайқаста қаза тапқанын көрсетеді.<ref>''Атыгаев. Н. Б.'' Казахское ханство: очерки внешнеполитической истории XV—XVII веков.. — Алматы: Евразийский научно-исследовательский институт МКТУ им. Х.А. Ясави, 2023. — С. 55. — 225 с. — <nowiki>ISBN 978-601-7805-24-1</nowiki>.</ref><br />
<br />
Жәнібек әлі сұлтан болған кезінде [[Мәуереннаһр|Мәуеранахрдағы]] хандыққа үміткерлер арасындағы қақтығыстарға қатысады. 17 ғасырдың басында [[Бұхара хандығы|Бұхарада]] биліктен айырылған [[Шайбани әулеті|Шейбани әулетінің]] орнына [[Аштархан әулеті]] билікке келеді. Болашақта саяси жақтасы болады деген үмітпен [[Есім хан]] мен Жәнібек сұлтан [[Мәуереннаһр|Мәуеранахр]] тағына үміткерлердің бірі [[Имамқұл хан|Имамқұл сұлтанды]] қолдайды. Таңдау дұрыс болып шығады - [[Имамқұл хан|Имамқұл]] таққа отырып, қазақ сұлтандарының қолдауына ризашылығын білдіріп, [[Ташкент]], Ясы, [[Сайрам]] және т.б. қалаларды қазақтардың иелігі ретінде растайды, ал Жәнібек сұлтан [[Сағарж]] қаласының әмірі болып тағайындалды.<ref>''Султанов Т. И.'' Поднятые на белой кошме: потомки Чингиз-хана. — Алматы: Дайк-Пресс, 2001. — С. 222. — 273 с. — <nowiki>ISBN 9965-441-46-4</nowiki>.</ref><br />
<br />
Деректерде 1635-40, 1643-47 және 1652-53 жылдардағы қазақтар мен жоңғарлар арасындағы үш үлкен соғыс болғаны туралы айтылады.<br />
<br />
1635 жылғы бірінші шайқастың егжей-тегжейлері белгісіз, тек сирек мәліметтері сақталған. 1635 жылы [[Батыр қонтайшы|қонтайшы Ерден-Батырдың]] бірінші жорығы нәтижесінде ІІ Жәнібек хан мен оның інісі [[Салқам Жәңгір хан|Жәңгір сұлтан]] бастаған қазақ жасақтары жеңіліп, Жәңгір тұтқынға түседі. Келесі жылы жоңғарлардың [[Бұхара хандығы|Бұхараға]] жасалған жорығы сәтсіз аяқталады. Жоңғарлар қазақ жасақтарын бұзып өткенмен, көп ұзамай [[Самарқан]] әмірі [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс батырдың]] жауынгерлерінен жеңіледі. 1640 жылдың көктемінде Жалаңтөс батырдың әскері жоңғарларды кезекті рет талқандағаннан кейін, қақтығысқа қатысушылардың арасында келіссөздер басталады. Ресейдің Жоңғариядағы елшісі М.Ремезовтың жазбаша баяндамасында 1640 жылы 1 қарашада [[Батыр қонтайшы|қонтайшы Батурдың]] шетелдік және қалмақ елшілеріне жасаған қабылдауы туралы дерек сақталған. Бұл хабарда «Жәнібек патшаның» елшілері туралы да айтылады. Осы келіссөздердің нәтижесінде Жәңгір сұлтан босатылған болуы керек.<ref>''Т. С. Жумаганбетов.'' Хан Жанибек II в истории казахского государства XVII в. ''articlekz.com''. Вестник КазНУ (2012).</ref><br />
<br />
[[Чорос әулеті|Чорос әулетінен]] шыққан хандардың басшылығымен, ойрат тайпаларының бірігуі, жоңғарлардың сыртқы саяси белсенділігінің артуына әкеледі. Олардың 1640 жылғы жалпымонғол құрылтайынан кейінгі бас мақсаттарының бірі қазақ даласын басып алу арқылы жайлау жерлерін кеңейту еді. Орыс елшілері, соның ішінде атаман Гаврила Ильин, 1643 жылы қазақ даласына жасалған ойраттардың екінші жорығына куә болды. Жоңғарлармен бірге хошут тайшысы [[Аблай]] мен хотогойттардың алтан ханы [[Омбо-Эрдени]] де Қазақ хандығына қарсы жорыққа қосылады. Жорықтың басында ойраттар жеңіліске ұшырағанымен, қазақ жерлерінің батысында біраз жерді басып алады. Сол 1643 жылы болған шайқастардың бірінде ІІ Жәнібек хан қайтыс болады да, Есім ханның кенже ұлы [[Салқам Жәңгір хан|Жәңгір]] [[Қазақ хандығы|Қазақ хандығын]] билей бастайды. <br />
<br />
ІІ Жәнібек [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласындағы [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі|Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде]] жерленген.<ref>ЖАНИБЕК ХАН ЕСИМ УЛЫ | Государственный историко-культурного музей-заповедник "Әзірет Сұлтан". ''Государственный историко-культурный заповедник-музей "Азрет Султан"'' (27 марта 2020).</ref><br />
<br />
{{Қазақ хандары}}<br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<br />
<br />
[[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]]<br />
[[Санат:Төрелер]]</div>Dakes123