Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:25:35Z

1 түзету

17:34, 2015 ж. мамырдың 28 кезіндегі Рахметоллаева Мейрамгүл деген

2015-05-28T17:34:47Z

Жаңа бет

{|style="width: 40%" align="right"
|+ '''D-элементтері'''
|-
|- bgcolor="eeeeff" align="CENTER"
| '''Топ''' →
| '''3'''
| '''4'''
| '''5'''
| '''6'''
| '''7'''
| '''8'''
| '''9'''
| '''10'''
| '''11'''
| '''12'''
|-
| bgcolor="eeeeff" | ↓ '''Период'''
| colspan=19 |
|- align="CENTER"
| bgcolor="eeeeff" | '''4'''
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|21 [[Скандий|Sc]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|22 [[Титан (элемент)|Ti]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|23 [[Ванадий|V]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|24 [[Хром|Cr]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|25 [[Марганец|Mn]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|26 [[Темір|Fe]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|27 [[Кобальт|Co]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|28 [[Никель|Ni]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|29 [[Мыс|Cu]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|30 [[Мырыш|Zn]]
|- align="CENTER"
| bgcolor="eeeeff" | '''5'''
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|39 [[Иттрий|Y]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|40 [[Цирконий|Zr]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|41 [[Ниобий|Nb]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|42 [[Молибден|Mo]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px dashed black;"|43 [[Технеций|Tc]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|44 [[Рутений|Ru]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|45 [[Родий|Rh]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|46 [[Палладий|Pd]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|47 [[Күміс|Ag]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|48 [[Кадмий|Cd]]
|- align="CENTER"
| bgcolor="eeeeff" | '''6'''
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|71 [[Лютеций|Lu]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|72 [[Гафний|Hf]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|73 [[Тантал (элемент)|Ta]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|74 [[Вольфрам|W]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|75 [[Рений|Re]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|76 [[Осмий|Os]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|77 [[Иридий|Ir]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|78 [[Платина|Pt]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px solid black;"|79 [[Алтын|Au]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:blue;border:1px solid black;"|80 [[Сынап|Hg]]
|- ALIGN=CENTER
| bgcolor="eeeeff" | '''7'''
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px dotted black;"|103 [[Лоуренсий|Lr]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px dotted black;"|104 [[Резерфордий|Rf]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px dotted black;"|105 [[Дубний|Db]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px dotted black;"|106 [[Сиборгий|Sg]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px dotted black;"|107 [[Борий|Bh]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px dotted black;"|108 [[Хассий|Hs]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px dotted black;"|109 [[Мейтнерий|Mt]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px dotted black;"|110 [[Дармштадтий|Ds]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:black;border:1px dotted black;"|111 [[Рентгений|Rg]]
|style="text-align:center;background-color:#ffc0c0;color:blue;border:1px dotted black;"|112 [[Коперниций|Cn]]
|}

'''D-элементтердің''' химиялық сипаты сыртқы электрон қабатында ''2s'' электрон (кейде ''1s'' электрон) болатын атомдардың электрондық құрылысымен анықталады. Кезекті электрондар сыртқы электрондық қабаттан санағанда ішкері екінші қабатқа түсіп, d-деңгейшені толтырады. Бұл элементтер атомдардың сыртқы электрондары ядромен әлсіз байланысқан, оған иондану энергиясы шамасының төмендігі айғақ. 
Сондықтан ''d-элементтер'' химиялық реакцияларда металдар сияқты оң тотығу дәрежесiн көрсетеді. 
Периодтарда ''d-элементтер'' типтік металдар мен типтік бейметалдар арасында орналасқандықтан, оларды ауыспалы элементтер деп атайды.
Ауыспалы элементтердiң периодтарында реттік нөмірі өскенде сыртқы электрондық кабаттың кұрылысы өзгермейдi (сыртынан санағанда d- деңгейімен электрондар саны ғана өзгередi). Нәтижесiнде бұл элементтердiң қасиеттері негiзгi топша элементтеріне қарағанда аз өзгередi.
Топтарда косымша топша элементтерiнiң металдық қасиеттері реттік нөмірі өскенде кемидi де, V жене VI период металдарының қасиеттерінде бiршама ұқсастықтар байқалады. 
Ауыспалы элементтердiң атомдары химиялық байланыс түзу үшiн сыртқы деңгейдегі электрондарды ғана емес, сонымен бiрге d-электрондар мен сырттан санағанда екiншi деңгейдің бос орбитальдарын пайдаланады. Сондықтан оларға ауыспалы тотығу дәрежелерi және әртүрлi оксидтер, гидроксидтер және басқа қосылыстар түзу тән. Бұл кезде қосылыстарда ''d-элементтерi'' жоғары тотығу дәрежесiн көрсетеді, тура осындай тотығу дәрежесiн көрсететін негiзгi топшалардағы бейметалдардың қосылыстарына өте ұқсас болады. 
Маңызды d-элементтер: '''[[мыс]], [[мырыш]], [[хром]]''' және
'''[[темір]]''' .<ref>Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныптың химия кітабы</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Химия]]
[[Санат:Алхимия]]

← Ескі түзетулер	18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

D-элементтері - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

17:34, 2015 ж. мамырдың 28 кезіндегі Рахметоллаева Мейрамгүл деген