Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:24:27Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Оқулық

2015-10-19T04:23:11Z

Жаңа бет

'''1996 -1998 жылдардағы банктік реформалар'''
Бұл [[реформа]]лар Ұлттық Банктің [[1996]]—[[1998]] жылдарға арналған [[Қазақстан Республикасы]]ның банк жүйесін реформалау [[бағдарлама]]сына сәйкес жүргізілді.

Банк [[реформа]]сын жүргізу бағдарламасының басты [[мақсат]]ы - Қазақстан Республикасы Ұлттық [[валюта]]сының ішкі және сыртқы тұрақтылығын әрі қарай арттыру және [[экономика]]ны қаржыландыру мүмкіндігін кеңейту үшін екінші деңгейдегі банктердің [[жүйе]]сін нығайту.

Көздеген мақсатқа жетуде Ұлттық Банк мынадай міндеттерді шешуге [[күш]] жұмсайды:
* [[ақша]]-[[несие]]лік реттеу әдістері мен құралдарын жетілдіру;
* елдің қаржы нарығына Ұлттық Банктің араласуы арқылы қолма-қол ақша айналымында [[әкімшілік]] басқаруды күшейту;
* валюталық реттеуді дамыту және алтын-валюта резервін басқару;
* банктік қадағалау [[жүйе]]сін және банк қызметін реттеу [[қағида]]тын түбірімен өзгерту;
* бухгалтерлік [[есеп]]ті және банк жүйесін реформалауды аяқтау;
* Ұлттық Банктің басқа елдердің орталық банктерімен және басқа да [[қаржы]]лық институттарымен байланысып, халықаралық қаржы ұйымдарына қатысуы;
* Ұлттық Банктің [[құрылым]]ын жетілдіріп, кадр және техникалық әл-ауқатын нығайту;
* екінші [[деңгей]]дегі банк жүйесін сауықтандыру;
* [[төлем]] жүйесін дамыту;
* елдің банк жүйесінің қызмет етуінің және [[реформа]]лауының [[құқық]]тық қамтамасыз өтілуін жетілдіру.

Макроэкономикалық [[тұрақтылық]]қа қол жеткізу үшін [[Қазақстан]] Ұлттық Банкі ақша-несие [[саясат]]ының біршама тиімді классикалық құралдарын пайдаланды. Оларға қайта қаржыландыру несиелерін беру көлемін реттеу, қайта қаржыландыру мөлшерлемесін [[анықтау]], міндетті [[резерв]] нормасын белгілеу, валюталық нарықта интервенция жүргізу және мемлекеттің бағалы қағаздарымен, сондай- ақ Ұлттық Банктің бағалы қағаздарымен [[операция]]ларды жүзеге асыру жатады.

Республикамызда тәжірибелерден берілген директивті несиелердің [[уақыт]]ында қайтарылмағаны, яғни олардың 24 %-дан астамы ғана қайтқандығы [[белгі]]лі. Соның салдарынан Ұлттық Банк ондай несиелерді беруді тоқтатуға мәжбүр болды. Осындай жағдайларға байланысты Ұлттық Банк [[1996]]-[[1998]] жылдары орталықтандырылған несиелерді тек кана банктердің қысқа [[мерзім]]ді қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін несиелік аукциондар, банкаралық нарық, [[ломбард]]тық несиелеу, «репо» операциялары, [[вексель]]дерді қайта есепке алу арқылы беріп отырды.

Ұлттық Банк пен Қаржы министрлігі арасындағы [[бюджет]]ті несиелеуге байланысты жаңа қатынастың қалыптасуына сәйкес, [[1998]] жылдан бастап, Қаржы министрлігі бюджет тапшылығын өз күшімен несиелеуге [[міндеттеме]] алғандықтан, Ұлттық Банк оған тікелей несие беруін тоқтатты. Оған дейін бюджеттің [[Тапшылық|тапшылығының]] 80%-ға жуық бөлігі Ұлттық Банк несиелері есебінен жабылып келгендігін айта кету керек. Мұны да осы реформаның бірден-бір нәтижесі деп санауға толық болады.

Банк жүйесін реформалау және ақша банкноталарын шығаруда меншікті өндірісті іске қосу республикамыздағы қолма-қол ақшамен байланысты жағдайды түбірімен өзгерістерге әкелді. Осыған [[байланыс]]ты қолма-қол ақша айналымын басқаруда [[1992]]—[[1993]] жылдары қолма-қол ақшаның, тапшылығынан енгізілген директивтік саясаттың орнына экономикалық реттеу [[әдіс]]терін пайдаланудың алғышарттары жасалды.

Сөйтіп, осы [[реформа]] нәтижесінде кәсіпорындарды және екінші деңгейдегі банктердің қолма-қол [[ақша]]мен жасалатын кассалық операцияларының [[лимит]]і алынып тасталды.

Ұлттық валютаның тұрақтылығын сақтап отыру [[мақсат]]ында Ұлттық Банк шетелдік тәжірибелерді ескере отырып, теңгенің жүйелі валюталық айырбас бағамы [[саясат]]ын жүргізіп отырды. Алтын-валюта [[резерв]]ін басқаруда Ұлттық Банк мынадай екі портфелді құру қажет деп таныды: стратегиялық инвестициялық, портфель және тактикалық [[өтімділік]] портфелі.

Мұндағы, тактикалық өтімділік портфелі валюталық бағамды реттеу [[саясат]]ын жүргізу және қысқа мерзімді міндеттемелерді жабу үшін қажет. Өтімділік портфелінің негізгі құралдарына [[ақша]] нарығының құралдары жатты.

Стратегиялық инвестициялық портфель құрамы Ұлттық Банктің орта [[мерзім]]ді (3 айдан 3 жылға дейінгі) және ұзақ мерзімді (3 жылдан 10 жылға дейінгі) міндеттемелерінен тұрды.

Аталған портфельдің негізгі [[құрал]]дарына: мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының құралдары, орта және ұзақ мерзімді [[депозит]]тер және капиталдар нарығының басқа да құралдары жатқызылды.

Банктік қадағалау [[жүйе]]сін реформалаудың басты мақсаты — банктік қадағалау әдістері мен рәсімдерін халықаралық стандартқа жақындату болып табылды. Осыған сәйкес, Ұлттық Банк екінші деңгейдегі банктерге [[капитал]]дану талабын қойды. Мұндағы [[мақсат]] — бәсекелік ортада [[қызмет]] көрсететін банктерді тәрбиелеу және біршама тұрақты банктерді [[анықтау]] болып табылды. Осындай талаптың негізінде Ұлттық Банк капиталы жеткіліксіз банктердің өзара бірігуін немесе жойылу шараларын ұйымдастырды. Реформа нәтижесінде көптеген банктер таратылды немесе бірігу үдесін басынан кешті. Осындай [[шара]]ларды ең бастысы, мамандандырылған банктер басынан кешті. Өйткені олардың барлығы дерлік бастапқыда бюджет қаражаты есебінен құрылғандықтан да, олар үшін несиелік ресурстарды қалыптастыру басты мәселеге айналады. Сөйтіп, кейбіреуі өзара бірігіп [[жұмыс]] жасауға мәжбүр болды. Айталық, Мемлекеттік Даму банкі Эксимбанкпен, Тұрғын үй құрылысы банкі Центркредит банкпен қосылып, ал, Медетші банк - Медетші қор ретінде қайта түрлендірілді. Мұндай түрлендіруге Ұлттық Банк тарапынан банк жүйесіне жүргізген кейінгі реформалар себеп болды.

Ұлттық Банктің [[1995]] жылы бастаған банк жүйесінің бухгалтерлік есебін реформалау [[1996]]-[[1998]] жылдары әрі қарай жалғасып, нәтижесінде Ұлттық Банктің халықаралық стандартқа сәйкес жасалған жаңа шоттар [[жоспар]]ы екінші деңгейдегі банктер [[қызмет]]іне толығымен енгізілді.

Банк жуйесіндегі бухгалтерлік есептіреформалау — нарықтық [[экономика]] талаптарына жауап беретін жалпыға ортақ халықаралық қағидаттар мен стандарттарды банктердін, тәжірибесіне енгізуге мүмкіндік беретін шаралар [[кешен]]ін білдіреді.

[[Бухгалтерлік есеп]] реформасын аяқтауға [[байланыс]]ты жұмыстар мынадай [[мерзім]]дерді қамтыды:

— Ұлттық Банк бойынша:

[[1996]] жылы қосымша және бас [[бухгалтерия]] бойынша нұсқаулық материалдар дайындап, оларды баспадан шығару. [[1997]] жылы [[1996]] жылдың [[жұмыс]] нәтижелері бойынша жаңа шоттар жоспары мен нұсқаулық материалдарға өзгерістер енгізу, Ұлттық Банктің қызметіне [[байланыс]]ты халықаралық [[аудит]] жүргізу, банк мекемелерінде ескі шоттар жоспарынан жаңаға өтуді аяқтау шаралары жүзеге асырылды. [[1998]] жылдың бірінші жартысында қосымша [[есеп]] бойынша бағдарламалық қамтамасыз етудің жаңа пакетін әзірлеу және екінші жартысында Ұлттық Банктің [[бюджет]]ін жоспарлау [[әдіс]]ін жасау.

—Екінші [[деңгей]]дегі банктер бойынша:

[[1996]] жылы екінші деңгейдегі он банктер бойынша жаңа шоттар жоспарын енгізіп, ай сайын осы [[жоспар]]ға сәйкес [[жиынтық]] [[баланс]]ын алу.

[[1997]] жылы екінші тоқсанында екінші деңгейдегі банктерде бухгалтерлік есептің [[стандарт]]ын жасау, барлық екінші деңгейдегі банктер бойынша үшінші тоқсанда жылдық жинақ есебін құру [[шара]]лары жүзеге асты.

Сонымен [[қатар]], бұл банктік реформаның басты нәтижесі — бұл банктік [[жүйе]]нің тұрақтылығын сақтап қалу мақсатында [[халық]] салымдарын ұжымдық сақтандыру қоры құрылды. Бұл қорды құру [[уақыт]]ы [[1997]] жылдан кешікпеуге тиіс еді, бірақ әр түрлі себептерге байланысты қор [[1999]] жылдын аяғында құрылып, өз қызметін [[2000]] жылдың [[қаңтар]]ынан бастады.<ref>Ақша, несие, банктер теориясы: Оқулық. — Алматы: «Жеті жарғы», 2011. — 368 бет. ISBN 978-601-288-026-7</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}

[[Санат:Экономика]]
[[Санат:Ақша]]
[[Санат:Экономикалық теория]]

← Ескі түзетулер	19:24, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

1996-1998 жылдардағы банктік реформалар - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Оқулық