Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:58:20Z

1 түзету

12:03, 2017 ж. қаңтардың 6 кезіндегі Нұрлан Рахымжанов деген

2017-01-06T12:03:03Z

Жаңа бет

{{Infobox Biography
|subject_name = Өтеген Өтеғұлұлы
| image_name =
| image_size =
| image_caption = Өтеген батыр
| date_of_birth = 1699 ж.
| place_of_birth =
| date_of_death = 1773 ж.
| deathplace =
| occupation = Қазақ батыры
| nationality = [[Қазақтар|қазақ]]
}}

==Өтеген Өтеғұлұлы==

'''Өтеген Өтеғұлұлы''', Мүйізді Өтеген – [[батыр]],жоңғар басқыншыларына қарсы күрескен батыр, [[қолбасшы]]. [[1699]] жылы [[Шу өзені]]нің бойындағы [[Изенді өңірі]]нде дүниеге келгіп,[[1773]] жылы [[Іле өзені]]нің бойындағы [[Шолақтау]], [[Шеңгелді өңірі]]нде көз жұмған.<ref>Вопросы истории Казахстана и Восточного Туркестана, А.-А., [[1952]];</ref> [[Ұлы жүз]]дің [[дулат тайпасы]]нан шыққан.

Бабасы [[Сырымбет]] [[1643]] жылы [[Батыр Қонтайшы]]ның 50 мың әскеріне соққы берген [[Салқам Жәңгір]]дің сапында ұрысқан. Өтеген 15 жасынан жоңғарларға қарсы соғысқа қатысып, қазақ елінің түстігін, [[Жетісу]] мен [[Шығыс Қазақстан]] өңірін жаудан азат етуге зор еңбек сіңірді. [[Түркістан]], [[Ташкент]] маңындағы кескілескен ұрыстарға, [[Аңырақай шайқасы]]на қатысқан. Қалмақтың [[Бөтхишар]], [[Сабан Тайшық]] секілді аты шулы батырларын жекпе-жекте жеңіп, қазақ әскерінің даңқты қолбасшыларының біріне айналды. [[Төле би]]дің, [[Абылай хан]]ның серігі болған.<ref>Ысқақбай М., Мүйізді Өтеген, А., 1999</ref><ref>Қазақ энциклопедиясы, 7 том</ref>

==Шайқастары==
Өтеген батыр 15 жасынан жоңғарларға қарсы соғысқа араласқан. [[1723]] жылы [[Тауасар батыр|Тауасар]], [[Райымбек батыр|Райымбек]], [[Ханкелді батыр]]лармен тізе қосып, жоңғарлармен айқасады. [[1740]] жылы Ӏле бойында қалмаққа қарсы жасақ жинаган Төле би өскеріне қосылып, елін жаудан азат етіседі. [[1756]] жылы шамасында [[Абылай хан|Абылайдың]] [[Қытай]]мен бейбіт болу саясатына қарсы шығып, Жиделібайсында 17 жыл жүріп қайтыпты деген аңыз да бар. Өтеген батыр — ел арасында аңызға айналған адам.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref>

==Тарихтағы ізі==
Оны алғаш жырлаған [[Сүйімбай]]дың бабасы Күсен ақын.<ref>Жолдасбеков М., Асыл сөздің атасы, А., 1996;</ref> Өтеген батыр жайында тарихи дерек жинаган тарихшы Делебаевтың материалына қарағанда, [[Тілеміс]], [[Майкөт]] ақындар да батырды дастан етіп жырлаған екен. Бүлардың ішінде бізге жеткені — [[Жамбыл Жабаев|Жамбылдың]] ''"Өтеген батыр"'' дастаны. [[Кенен Әзірбаев]] пен Делебаев дерегіне қарағанда, Өтеген батырдан — Тарпаң, одан Бименбет — Толымбек — Жолдасбай. Соңғы ұрпағы Жолдасбай [[1956]] жылы Жамбыл облысы, Красногор ауданы, ''"Кеңес"'' колхозында тұрған. Өтеген батыр туралы дерек-аңыздар жинауға өдебиетшілер [[Ысмайылов Есмағамбет Самұратұлы|Е.Ысмайылов]], [[Тұрғанбаев|Қ.Тұрғанбаев]], [[Смирнова Нина Сергеевна|Н.С.Смирнова]], [[Сапарғали Бегалин|С.Беғалиндер]] қатысқан. [[Алматы облысы]]ның Бозой мен Қарой аралығында Өтеген батыр есімімен аталатын жерлер бар. Халық аңыздарында Өтегеннің жүрегінде түк бар екендігі туралы айтылады. Бұл тектен тек емес. Енді бір аңыздарда Өтеген туғанда оның маңдайында қос мүйіз болған екен деседі жұрт. Біз білетін Шығыс, Азия тарихына қатысты әдеби туындыларда ондай мүйізді асыл тек Ескендір Зұлқарнайын ғана. Қазақ батырлары шежіресінде мұндай нысаналы бейне жалғыз Өтеген батыр.<ref>Жамбыл. Таңд. шығ., А., 1996;</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сілтемелер==
*[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B Аңырақай шайқасы.]
*[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 Батыр.]
*[http://irgetas.com/media/news/74.html Қазақ батырлары.]

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тарих]]

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	18:58, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Өтеген Өтеғұлұлы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

12:03, 2017 ж. қаңтардың 6 кезіндегі Нұрлан Рахымжанов деген