https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2026-04-19T06:53:04Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=49409&oldid=prev 2025-04-25T18:26:34Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=49408&oldid=prev 2015-01-27T14:25:02Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Кіріспе бөлімін өңдеді</span></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Flat mite, Brevipalpus phoenicis.jpg|thumb|300 px|Кене]]<br /> '''Өсімдік зиянкестері''' – мәдени және жабайы [[өсімдіктер]]ді зақымдайтын не мүлде құртып жіберетін [[жәндіктер]]. А. ш. өсімдіктерінің негізгі [[зиянкестер]]іне омыртқалы [[жануарлар]]дан – [[сүтқоректілер]], әсіресе [[кемірушілер]] ([[саршұнақ]], [[қарақас]], [[тышқан]], [[қосаяқ]], [[аламан тышқаны]], т.б.); [[омыртқасыздар]]дан – [[бауыр аяқты былқылдақ]] денелілердің кейбір түрлері, [[бунақденелілер]], [[өрмекші]] тәрізділер, [[көп аяқтылар]], [[жұмыр құрттар]], [[құстар]]([[қарға]], [[қараторғай]]), [[кенелер]], [[моллюскілер]] жатады. Ең көп зиян келтіретіндері – бунақденелілер, олардың түр құрамы көп, өсімтал және жылдам өсіп жетіледі. <br /> Өсімдікқоректі жәндіктер мен кенелер қоректі талғап алу дәрежесіне қарай [[полифагтар]] (әр түрлі тұқымдасқа жататын өсімдіктермен қоректенушілер), [[олифагтар]] (бір тұқымдасқа жататындармен қоректенушілер), [[монофагтар]] (бір ғана өсімдік түрімен қоректенушілер, жалаңқоректілер) болып бөлінеді. &lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау. А.Қ.Құсайынов.<br /> – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5&lt;/ref&gt;<br /> А. ш. дақылдарына, жайылым мен шабындыққа үлкен зиян келтіретін көпқоректілер: тікқанаттылардан – шегірткелер, бұзаубастар; қаттықанаттылардан – шыртылдақтар, қара денелілер, жапырақ жемірлері; [[қабыршаққанаттылар]]дан – [[күздік көбелек]], мақта түн көбелектері, [[шалғын көбелегі]], т.б. Шектеулі қоректілердің де астық тұқымдас өсімдіктермен қоректенетін көптеген түрлері ([[астық қоңызы]], швед шыбыны, т.б.) кездеседі. Бұршақ тұқымдас өсімдіктерге аса зиян келтіретіндер – түйнек бізтұмсықтары, асбұршақ биті. Көкөніс дақылдарын [[қырыққабат ақ көбелегі]],[[қырыққабат қоңыр көбелегі]], [[қырыққабат күйесі]], т.б. зақымдайды. Жалаңқоректілердің ішінде аса зияндылары жаздық бидайды зақымдайтын – астық сұр көбелегі, асбұршақ дән қоңызы, алманы зақымдайтын – алма жемірі. <br /> Бунақденелілердің өсімдікті зақымдауының негізгі '''екі түрі''' ерекшеленеді: 1) ауыз мүшелі кемірушілер; 2) ауыз мүшелерін шаншып сорғыштар.&lt;br/&gt; '''Бірінші түрлері''' – жапырақтарды, сабақтарды, өркендерді зақымдап жесе, кейбіреулері ағаш қабығын, тамырын, діңін кеміріп жейді;&lt;br/&gt; '''Екіншілері''' – қоректену алдында өсімдікке сілекей бездерінен бөлініп шығатын ферменттерін енгізеді, соның салдарынан биохимиялық өзгеріс туындайды. <br /> [[File:Thrips.JPG|thumb|300 px|Трипс.Ересек құрт-құмырсқа.]]<br /> Өсімдік зиянкестері а.ш. өсімдіктерінің белгілі бір мүшесіне бейімделіп, сонымен қоректенген болса – [[тамыр]], [[сабақ]], [[жапырақ]], [[бүршік]], [[гүл]], [[жеміс]], т.б. зиянкестері деп ажыратылады. Олардың таралуы және егістіктің белгілі бір өсімдіктерінде зиянкестердің бірнеше түрлерінің шоғырланып қалыптасуы – қоршаған ортаның өзгеру жағдайымен, зиянкестер түрлерінің сол ортаға бейімділігімен тікелей байланысты. Қоршаған орта факторларының үйлесімділігі (жылылығы, ылғалдылығы, жауын-шашыны, жыртқыштары, тоғышарлары) көптеген зиянкестердің көбеюіне әкеліп соқтырады. Оның алдын-алу үшін карантин ережесін сақтай отырып, ұйымдастырушылық, [[агротехника]]лық, [[биология]]лық және [[химия]]лық шараларды дер кезінде қолдану керек. Өсімдік зиянкестерінен арылу үшін агротехникалық (ауыспалы егіс тәртібін сақтау, тыңайтқыш шашу, арамшөптерді отау, т.б.), биологикалық (Өсімдік зиянкестерінің паразиттерін, табиғи жауларын пайдалану), физика-механикалық (зиянкестердің өсіп-өнуіне тосқауыл қою, олардың жұмыртқаларын құрту), химиялық (улы химикаттарды пайдалану), биофизикалық және биохимиялық шаралар қолданылады. Өсімдік зиянкестерінен қорғанудың теориялық және практикалық мәселелерімен [[Қазақ өсімдік қорғау ғылыми-зерттеу институты]] мен респ. тиісті мекемелер айналысады.<br /> <br /> == Тағы қараңыз==<br /> <br /> *[[Өсімдік аурулары]]<br /> *[[Өсімдік карантині]]<br /> *[[Қазақ өсімдік қорғау ғылыми-зерттеу институты]]<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> Өсiмдiктердiң қорғауы бойынша анықтама, Сагитов А.О., Исмухамбетов Ж.Д., А., 2004.<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Биология]]<br /> [[Санат:Өсімдіктер]]<br /> <br /> <br /> {{Biosci-stub}}</div>

Нұрлан Рахымжанов