Moderator: 1 түзету

2026-07-12T19:23:30Z

1 түзету

1nter pares: Rasulbek Adil (т) өңдемелерінен InternetArchiveBot соңғы нұсқасына қайтарды

2026-03-22T07:45:45Z

Rasulbek Adil (т) өңдемелерінен InternetArchiveBot соңғы нұсқасына қайтарды

Жаңа бет

{{Ғылыми ұйым
|атауы = Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты
|қысқаша атауы =
|халықаралық атауы =
|логотипі =
|бұрынғы атауы =
|ұран =
|құрылды = [[1991 жыл]]
|қайта құрылды =
|қайта құрылған жыл =
|түрі =
|басшы =
|президент =
|ғылыми басшы =
|директор = Ақан Оңғарұлы
|қызметкер =
|ғылыми қызметкер =
|нобель лауреаты =
|академик =
|корреспондент-мүше =
|ғылым докторы =
|ғылым кандидаты =
|докторантура =
|аспирантура =
|түс =
|орналасқан жер = {{байрақ|Қазақстан}}
|метро =
|мекенжай = [[Алматы]] қаласы, Шевченко көшесі 28/ Достық даңғылы, 44
|еншілес ұйым =
|сайт = https://archaeolog.kz/
|марапат =
}}
'''Археология институты''' – көне материалдық және мәдени ескерткіштерді зерттеумен айналысатын ғылым мекеме. 1991 жылы қазан айында Қазақстан ғылым академиясының Тарих, археология және этнология институты негізінде құрылған. Институтқа Қазақстан ғылым академиясының академигі [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан|Әлкей Марғұланның]] есімі берілген.

Институт құрамында 5 шығармалары ғылыми-зерттеу тобы жұмыс істейді, ғылыми-зерттеулерді ғылыми кеңес ұйымдастырады, далалық комитет пен жас ғалымдар кеңесі жұмыс істейді. Институт құрамында: тас дәуірі ескерткіштері; қола дәуірі және ежелгі технология; ерте дәуірдегі өнер; [[урбанизация]] және көшпенділер мәселелерін зерттейтін топтар мен Археология мұражайы бар. Институттың ғылыми-зерттеу қызметі палеолиттен орта ғасырларға дейінгі археологиялық мәдениеттер мен ескерткіштерді кешенді зерттеу негізінде Қазақстан аумағында болған тарихи процестердің заңдылықтары мен ерекшеліктерін танып білуге, ежелгі замандағы экономикалық, саяси және діни-мифологиялық жүйелерді толық анықтауға бағытталған. Қазақстан аумағында ерте және орта ғасырларда мекен еткен тайпалар мен халықтардың материалдық ескерткіштерін зерттеумен айналысатын 5 экспедиция ұйымдастырылған:
*[[Оңтүстік Қазақстан]] кешенді археология экспедициясы (жетекшісі [[К.М.Байпақов]])
*[[Орталық Қазақстан]] археология экспедициясы (жетекшісі [[Құрманқұлов]])
*[[Жетісу]] археология экспедициясы (жетекшісі [[К.А.Ақышев]])
*[[Батыс Қазақстан]] археология экспедициясы (жетекшісі [[З.Самашев]])
*[[Түркістан]] археология экспедициясы (жетекшісі [[Б.Смағұлов]]).

Институт ғалымдары ежелгі палеолит тұрақтарын зерттеу нәтижесінде қазақ жерін адам баласы бір миллион жыл бұрын мекендегенін анықтады. Қазақстан жері сақ, түркі тайпаларының атамекені болғандығы дәлелденді, қазақ этносының қалыптасу процесі түзіліп, [[Батыс Түрік қағанаты]], [[Түргеш]], [[Қарлұқ]], [[Қарахан]]дар мемлекет бірлестіктерінің тарихы нақтыланып, олардың Орта және Таяу Шығыспен, [[Орта Азия]], [[Еділ]] бойы, [[Орал тауы]] өңірі, [[Сібір]]мен саяси, экономика және мәдени байланыстары ашылды. Қазақ жеріндегі [[Ұлы Жібек жолы]]ның бойы, көшпелілер мен отырықшылар өркениеті, қала мен даланың өзара қатынасы мен ықпалы зерттелді. Орта ғасырдағы [[Отырар]], [[Тараз]], [[Түркістан]], [[Сарайшық]] және [[Талхиз]] қалаларында жүргізілген қазба жұмыстарының нәтижелері Қазақ мемлекеттігі мен мәдениетінің қалыптасуы, [[түркі]], [[қыпшақ]], [[қаңлы]] және [[қарахан]] дәуірлерінен бастау алатындығы туралы тұжырым жасауға мүмкіндік берді.

Институт ғалымдары Ақышевтың «[[Есік обасы]]», С.М.Ақынжановтың «[[Орта ғасырдағы Қазақстан тарихындағы қыпшақтар]]», [[Байпақов]]тың «[[Оңтүстік Жетісудағы қала мәдениеті]]», ЖЫЛЫК.Таймағамбетовтың «Ш.Ш.Уәлиханов атындағы палеолит тұрағы», т.б. іргелі зерттеулер жарық көрді. Институт мамандары халықар. конференцияларда баяндамалар жасап, Вашингтон, Париж, Токио, Сеул қ-ларында дәрістер оқыды. 1987 жылы Алматыда көшпелі және отырықшы мәдениетінің өзара қатынасы мәселесі жөнінде Халықар. симпозиум өтті.

''Институт мамандары [[ЮНЕСКО]]-ның «Ұлы Жібек жолы – мәдени қатынас жолы» атты халықар. бағдарламасын жасауға қатысты. Институт антропогенез, көшпенділер мәселелері, урбанизация, мәдениеттану, палеоэкономика бағытында зерттеулер жүргізуде.''<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9,</ref>

Институт ''[[Франция]], [[Италия]], [[АҚШ]], [[Ресей]], [[Өзбекстан]], [[Қырғызстан]]ның ''алдыңғы қатарлы археол. орталықтарымен тығыз халықаралық байланыс орнатқан. Қазақ халқының тарихи-мәдени ескерткіштері мен археол. жетістіктерін насихаттауда бірегей экспонаттары тек Қазақстанда ғана емес, шет ел көрмелерінде сәтті көрсетіліп жүрген Археология мұражайы маңызды рөл атқарады.<ref name="source1">"Қазақ Энциклопедиясы"</ref><ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

== Сілтемелер==
*[http://www.unesco.kz/heritagenet/kz/participant/science_inst/inst_archeol/rus/first.htm Институт археологии РК им. Маргулана]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://bse.sci-lib.com/article074360.html Археологические институты]

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Археология]]
[[Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері]]

← Ескі түзетулер	19:23, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Ә. Х. Марғұлан атындағы археология институты - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

1nter pares: Rasulbek Adil (т) өңдемелерінен InternetArchiveBot соңғы нұсқасына қайтарды