https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%8B 2026-04-18T13:14:47Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=52065&oldid=prev 2025-04-25T18:26:54Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=52064&oldid=prev 2016-02-06T13:11:19Z

<p>+<a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Санат:Әуе кемелері (мұндай бет жоқ)">Санат:Әуе кемелері</a>; +<a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Санат:Авиация (мұндай бет жоқ)">Санат:Авиация</a> (<a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%9F:HOTCAT&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="УП:HOTCAT (мұндай бет жоқ)">HotCat</a> құралының көмегімен)</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Mongolfier brothers' hot air balloon from 1783.jpg|250px|thumb|right|Монгольфьер]] <br /> '''Әуе шары''' — [[ауа]]дан жеңіл ұшу [[аппарат]]ы, [[газ]] [[қабықшалар]]ында жасалған көтергіш күшті ұшу үшін пайдаланатын ( немесе қыздырылған ауаны) тығыздылығы қоршаған ортаның тығыздылығынан әлдеқайда төмен болып келеді ( [[Архимед заңы]] бойынша).<br /> <br /> ==Тарихы==<br /> Ыстық ауа суық ауадан жеңіл. Күннің ыстығында ауаның ағыны жоғары көтеріліп жатқанын көруге еболады, мысалы, күнге қызып кеткен асфальттың үстінен. Қыздырылған ауаның әсерімен аспанға көтерілуді ең бірінші Португалияда тұрған бразиялық [[Бартолемео де Гусман]] ойлапты.<br /> <br /> Ол [[1709 жыл]]ы ұшатын аппараттың үлгісін жасаған – астына шоқ салынған ыдыс ілінген шағын шар. Шар жердің бетінен 4 метрге көтерілген. Іс жүзінде әуееде ұшудың пайда болуына ағайынды француздар [[Ағайынды Монгольфье|Жак Этьен мен Жозеф Мишель Монголфьелердің]] еңбегі сінді. Ағайындылардың алғашқы шарлары текше пішіндес болған. Олар тәжірбие жасауды [[1780 жыл]]ы бастап, бір жылдан соң Аннон қалашығындағы базарда диамтері 10 мертлік шарды көрсетті. Ресми деректер бойынша, сол күні шар 500 м биіктікке көтеріліп, ауада 10 минут бойы тұрып, 2 шақырымдық қашықтықты ұшып өткен. <br /> === Алғашқы авиациялық рекордтар ===<br /> Қыркүйек айында ағайындылар Франция королі [[XVI Людовик]]ке [[Версаль]]да жаңа шарды көрсетті. Сол жолғы ұшуда аппараттың «пайдалы жүгі» қой, тауық және үйрек – тарихтағы бірінші әуе жолаушылары болды. Француз физигі Жан Франсуы Пилатр де Розье және маркиз д’Арланд 1783 жылы 21 қарашада Парижде әуе шарымен бірінші болып ұшты. Ыдыстарда қыздырылған әртүрлі ауаның есебінен көтерілетін шарлар монгольфьер деп аталып кетті. <br /> <br /> Ағайынды Монголфьелередің отандасы Жак Шарль әуе шарының қабығын ауадан гөрі жеңіл газбен толтыруды ұсынды. Қабығы сутекпен толтырылған әуе шарымене Шарль [[1783 жыл]]ы 27 тамызда бірінші рет ұшты. Алайда “шарьере” атауы қалыптаспай қалды, бірақ ауадан жееңіл газы бар аэростаттар бірте – бірте монголфьерлердің орнын басты. Мұндай аэростаттарда жұмыс газы ретеінде есутекті, гелийді, неонды пайдаланды. Әуе шарлары әлемдегі көзі қарақты елдердің назарын аударды. <br /> [[File:Great pershing balloon derby 2005 09 04.jpg|250px|thumb|right|Әуе шарлар фестивалі]]<br /> <br /> ===Әуе шарларының алғашқы қолдану аясы===<br /> Ресейде, нақты айтқанда Мәскеу мен Петербургте әуе шарымен бірінші ұшуды [[1803 жыл]]ы француз Ж.Гарнен жүзеге асырды. Алғашқы әуе шарлары негізінене көңіл көтереуге епайдаланылды. Дегенмен оларды ғылыми зерттеулереге: әртүрлі атмосфералық құбылыстарды зерттеуге тез арада қолдана бастады. 1849 жылы Италиямен соғыс кезінде австриялықтар бірінші рет әуе шарынан шағын бомбаларды тастады. Әскерилер әуе шарын барлау мен бақылау құралы ретінде жоғары бағалады. Қыздырылған ауаны пайдаланатын әуе шарының елеуелі кемшілігі бар – шарға байланған себетке отын қорын салып жүру қажет. XIX ғ. соңына қарай мұндай шарлар мүлде дерлік қолданылмады. Жылумен ұшатын әуе шарларының екінші өмірі XX ғ. аяғында басталды.<br /> <br /> ==Қызықты деректер==<br /> Бүгінде әлеменің көптеген қалаларында әуе шарларымен туристерді серуендетеді, әуе ешарларының фестивальдеері өткізіледі. Ресеейде еәуе шарларының фестивальдері [[Великие Луки]]де, [[Орал]]да, [[Переславль–Залесский]]де өтіп тұрады.&lt;ref&gt;Техника, &quot;Балалар энциклопедиясы Росмэн&quot;, Мәскеу 2012, ISBN 978-5-353-06042-0, УДК 087.5,ББК 92&lt;/ref&gt;<br /> [[File:Flames from burner in hot air balloon.JPG|250px|thumb|left|Ыстық ауамен ұшатын әуе шарының ішіндегі пештен шығып жатқан от]]<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> {{commonscat|Balloon}}<br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> *[http://history-of-world.ru/pervyj-vozdushnyj-shar.html Алғашқы әуе шары] {{ref-ru}}<br /> *[http://www.thingshistory.com/kogda-poyavilsya-pervyj-vozdushnyj-shar/ Бірінші әуе шары қашан пайда болды?] {{ref-ru}}<br /> *[http://www.aerostat.kz/pages.html?id=1 Әуе шарлар тарихы] {{ref-ru}}<br /> <br /> [[Санат:Аэростаттар]]<br /> [[Санат:Әуе кемелері]]<br /> [[Санат:Авиация]]</div>

Kasymov