https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8BӘсемтас топтары - Түзету тарихы2026-04-18T15:29:26ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=25447&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:05:24Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:05, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=25446&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-05-01T05:47:48Z<p>clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>Әсемтас шикізат өзінің эстетикалық құндылығын<br />
анықтайтын физикалық қасиеттерінің көрсеткішіне,<br />
таралғандығына, сондай-ак багасына байланысты бірнеше топқа бөлінеді. Е.Я.[[Киевленко]] ұсынған жіктелімде<br />
мынадай топтар мен кластар (реттер) қабылданған:<br />
1) зергерлік (асыл) тастар: I реттік әсемтастар - [[алмас]] (қырланған түрде - гауһар), зүбаржат, лағыл, жақұт,<br />
александрит-дихромды хризоберилл; II реттік - [[жирен]],<br />
күлгін және жасыл жақұт, әсем жадеит; III реттік - [[демантоид]] (ашық-жасыл әкті-темірлі анартас), шпинель;<br />
әсем және жалынды опал, [[сутас]] (жасыл-көк берилл), [[топаз]], [[родолит]], [[турмалин]]; IV реттік - [[хризолит]] (зергерлік<br />
оливин), [[циркон]], [[сары]], [[жасыл]] және [[қызғылт берилл]],<br />
[[кунцит]], [[феруза]] (бирюза), [[аметист]] (күлгін кварц), [[пироп]],<br />
альмандин, айтас пен [[күнтас]], [[хризопраз]], [[цитрин]];<br />
2) зергерлік-әшекей тастар: I реттік - ләпсітас (лазурит), [[жадеит]], [[нефрит]], [[малахит]], [[янтарь]], [[тау хрусталі]], [[чароит]]; II реттік - [[ақық]], [[амозонит]], [[родонит]], [[гематит]]-[[қантас]], құбылма обсидиан, кәдімгі опал, мөлдір емес құбылма далашпат;<br />
3) әшекей тастар - [[яшма]], [[жазба гранит]], [[тасағаш]],<br />
[[мәрмәр]] [[оникс]], [[лиственит]], [[обсидиан]], [[гагат]], [[селенит]], [[флюорит]], [[авантюрин кварцит]], [[агальматолит]], түсті мәрмәр,<br />
[[порфир]], брекчия.<br />
Асыл және әшекей тастардыц сапасы стандарттар мен<br />
техникалық шарттар бойынша анықталады. Сапаның<br />
басты көрсеткіштеріне ақаулы бөліктерініц өлшемі,<br />
мөлдірлігі, реці мен бояуыныц біркелкі таралуы, бөгде<br />
Қоспалар мен каверналарыныц саны мен өлшемі, қоспалардыц мөлшері, оптикалық әсер білінімініц қарқындылығы, өрнегініц әсемдігі жатады.<br />
Асыл тастардыц бағасын олардың сапасы мен массасы анықтайды.<br />
I реттік зергерлік тастардыц 1 караты(1 кар. =0,2 г) 1500 $<br />
асады және олардың бағасы тас массасының квадратына<br />
пропорционал артады. II реттік асыл тастар 500-1200 $ кар<br />
ауңымында бағаланады; III реттіктер 50-300 $/кар., ал IV<br />
реттіктер - 5-40 $/кар. шамасында тұрады. Зергерлік-<br />
әшекей тастардыц бағасы олардың реттілігіне байланысты былай өзгереді: I реттік - 30-150-ден 1000 $/кар., II реттік - 5-15 $/кар., ал әшекей тастар 1,5 $/кг шамасында.<br />
Зергерлік алмас үлкендігі, мөлдірлік дәрежесі, бояуы,<br />
қоспалары, кірінділері мен ақаулары (таңдақтар, ластану, жарыңшақтар) болуына байланысты сорттарға бөлінеді. Жоғары сапалыға түссіз және көгілдір реңкті ақаусыз кристалдар жатады; сарғыш және басңареңктері олардың бағасын төмендетеді. Зергерлік алмастың минимал<br />
өлшемі - 0,05 кар. Массасы 10 караттан асатын алмас<br />
кристалдары ірі саналады; ал массасы 50 кар.-тан асатын<br />
алмасқа ат береді.<br />
Алмас өндіру тарихында әрңайсысының массасы 40<br />
караттан асатын 36 зергерлік тас табылган. Олардың ең<br />
ірісі "Куллинан" алмасы - ол массасы 3036 кар. және<br />
өлшемі 5x6,5x10 см болатын кристалл сынығы. Оны өңдеген кезде жалпы массасы 1064 кар. шамасындағы екі ірі<br />
("Африка жұлдызы" 530,2 кар. мен "Куллинан-Н" 317,4<br />
кар.) және 103 ұсақ гауһар алынған. Гауһардың Мұндай<br />
шығымы (34,25%) жеткілікті жоғары саналады, өйткені<br />
алмасты өңдеген кезде оның ысырабы 50%-ға жетеді.<br />
Ресейде ірі және құнды "Орлов" (194,8 кар.) және "Шах<br />
(88,7) деген тарихи алмастар бар. Табылған зергерлік ірі<br />
алмастарға "Якутия жұлдызы" (232 кар.), "Мария" (105,8<br />
кар.) мен "[[Валентина Терешкова]]" (51,66 кар.) жатады.<ref>Пайдалы қазбалар. Оқулық. - Астана: Фолиант, 2008. - 440 б. ISBN 9965-35-411-1</ref><br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Пайдалы қазбалар]]</div>ArystanbekBot