Нұрлан Рахымжанов: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

2017-02-06T04:58:25Z

‎Кіріспе бөлімін өңдеді

Жаңа бет

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі = Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан
| Шынайы есімі =
| Суреті = Alixan_Bokeyxan.jpg
| Сурет ені = 150
| Атауы =
| Титулы = Алашорда автономиялы үкіметінің төрағасы
| Ту =
| Ту2 =
| Басқара бастады = [[13 желтоқсан]] [[1917]]
| Басқаруын аяқтады = [[5 наурыз]] [[1920]]
| Ізашары =
| Ізбасары =
| Титулы_2 =
| Ту_2 =
| Ту2_2 =
| Реті_2 =
| Басқара бастады_2 =
| Басқаруын аяқтады_2 =
| Ізашары_2 =
| Ізбасары_2 =
| Титулы_3 =
| Ту_3 =
| Ту2_3 =
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 =
| Басқаруын аяқтады_3 =
| Ізашары_3 =
| Ізбасары_3 =
| Титулы_4 =
| Ту_4 =
| Ту2_4 =
| Реті_4 =
| Басқара бастады_4 =
| Басқаруын аяқтады_4 =
| Ізашары_4 =
| Ізбасары_4 =
| Туған күні = 5.3.1866
| Туған жері = [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Дала Өлкесі]]
| Қайтыс болған күні = 27.9.1937
| Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]], [[Ресей КФСР]]
| Жерленді =
| Діні = [[ислам]]
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Мамандығы = публицист, ғалым, аудармашы
| Балалары =
| Партиясы = [[Алаш партиясы|Алаш]]
| Білімі = Омбы техникалық училищесі<br >Орман шаруашылығы институты(Санкт-Петербург)
| Қолтаңбасы = Bukeyhanov Signature.jpg
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары =
}}

'''Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан''' ({{туғанкүні|5|3|1866}}, [[Қарқаралы уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Дала Өлкесі]] - {{қайтысболғанкүні|27|9|1937}}, [[Мәскеу]]) — [[19 ғасыр|XIX ғ.]] соңы мен [[20 ғасыр|XX ғ.]] басындағы қазақ зиялыларының, қоғам және мемлекет қайраткерлері қатарындағы аса ерекше тұлға. Көрнекті [[қоғам]] және [[мемлекет]] қайраткері, ұлт-азаттық және [[Алаш партиясы|Алаш]] қозғалысының жетекшісі, [[Алашорда]] автономиялы үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым, аудармашы.

== Өмірбаяны ==
* Ата тегі [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы]]дан тарайтын [[төре]] тұқымы. Арғы атасы атақты [[Барақ|Сұлтан Барақ]]. Қазақтың соңғы хандарының бірі [[Бөкей хан|Бөкей]] осы [[Барақ|Сұлтан Барақтың]] баласы. Бөкейден Батыр, одан Мырзатай, одан Әлиханның әкесі Нұрмұхамед.
* Әлиханды әкесі тоғыз жасында [[Қарқаралы]]ға апарып, жергілікті молданың қолына оқуға береді. Бірақ зерделі бала молдадан оқығандардан гөрі осындағы мектепте оқып жүргендердің сауаттылығын аңғарып, қаладағы үш кластық бастауыш мектепке өз еркімен ауысып алады.
* Оны бітіргеннен кейін 1879-1886 жылдары Қарқаралы қаласындағы қазақ балаларына арналған мектепте оқиды.
* 1886-1890 жылдар аралығында Омбыдағы техникалық училищеде оқып, оны "техник" мамандығы бойынша бітіріп шықты.
1890-1894 жылдар аралығында [[Санкт-Петербург]]тегі Орман технологиялық институтының экономика факультетінде оқыды. Мұнда ол студенттік қызу пікірталастарға қатысып, XX ғасырдың босағасын аттағалы тұрған Ресейдің қандай жолмен дамуы тиімді болатындығы туралы қайшылықты пікірлер қақтығысына куә болды, өз ойын да шыңдай түсті.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref>
* Сөйтіп ол жиырма жасында [[Дала генерал губернаторлығы|Дала генерал губернатор]] кеңсесінің ұсыныс хаты мен қазақ қауымдастығының 200 сом стипендиясын алып, [[1894]] жылы [[Ресей империясы]]ның елордасы [[Санкт-Петербург]]ке барып, Орман шаруашылығы институтының экономика факультетіне түседі. Ол мұнда жүріп күнделікті сабақтарына қоса студенттердің саяси, әдеби, экономикалық және тағы басқа үйірмелердің жұмысына қызу араласып, студенттік толқуларға қатысады. Оны екі ғасырға жуық Ресей империясының қол астында отырған халқының ауыр тағдыры қатты толғандыра бастайды. Қараңғылық пен надандықтың шырмауында отырған халқына білім мен мәдениет керек екенін ұғады, елдің тұрмысын, мәдениетін, білімін көтеруді өзінің алдына мақсат етіп қояды.

== Қоғамдық-саяси әрекеттері ==
* Оқуын бітіріп, [[Омбы]]ға оралғанда Ә. Бөкейхан [[Ресей империясы]]ның қазақ даласына жүргізген отаршылдық саясатына деген өзіндік көзқарасы қалыптасқан, марксизмнің экономикалық қағидаларымен қаруланған, саяси астыртын күрестің түрлері мен әдістерін үйреніп, білген, күрес тартыстан біршама тәжірибесі бар саяси күрескер болатын. Ол Омбыға келісімен қаланың саяси әлеуметтік, қоғамдық жұмысына белсене араласады.
* [[Народная свобода партиясы|«Народная свобода» (''Халық бостандығы'') партиясының]] қатарына өтіп, өзі қазақ зиялылары мен саяси белсенділерінің арасында осы партияның шағын тобын ұйымдастырады. Әлиханның саяси көзқарасының пісіп-жетілуіне, кейін белгілі саяси, қоғам, мемлекет қайраткері әрі қазақ ұлт-азаттық қозғалысының ұйымдастырушысы және көсемі ретінде танылуына, саяси күрескер ретінде шыңдалуына [[Омбы]]дағы күндері ерекше ықпал етеді.
* [[1905]] жылдан бастап [[Ресей конституциялық-демократиялық партиясының]] (кадеттер) мүшесі, оның қазақ бөлімшесін құру мақсатында [[Орал]]да, [[Семей]]де жиындар өткізген. [[Қарқаралы]]да патша өкіметінің отаршылдық саясатына қарсы өткен қозғалысқа қатысып, {{formatnum:14500}} адам қол қойған [[Қарқаралы петициясы]]н ұйымдастырушылардың бірі болған.
* [[1905]] жылы Әлихан Бөкейхан [[Семей облысы]] қазақтарының атынан 1-ші [[Мемлекеттік Дума|Мемлекеттік думаға]] депутат болып сайланды. Бірақ ол 1-ші [[Мемлекеттік Дума|Мемлекеттік дума]] жұмысына қатыса алмады. Өйткені Ә.Н. Бөкейхан өз жұмысын бастаған кезде Дала өлкесі [[Генерал-Губернатор|генерал-губернаторының]] негізсіз жарлығымен, соттың тергеуінсіз, 3 ай [[Павлодар]] абақтысында отырды.
* Абақтыдан шығып [[Санкт-Петербург]]ке жеткенде, Дума патшаның үкімімен таратылып, оның біраз мүшелері наразылық актісін қабылдау үшін сол кездегі [[Финляндия]]ның Выборг қаласына жүріп кеткен еді. Ә.Н. Бөкейхан да солардың артынан аттанып, [[Выборг үндеуі]]не қол қойды. Сол үшін жазаға тартылып, [[Санкт-Петербург]] сот палатасының төтенше мәжілісінің шешімімен 3 айға [[Семей]] түрмесіне жабылды.

[[Сурет:Әлихан Бөкейхан портреті.jpg|нобай|оңға|Әлихан Бөкейхан портреті, 1915 ж.]]
* [[1906]] жылы Омбыдан шығатын кадеттік «Голос степи», «Омичъ» және «Иртышъ» газеттерінде; [[1908]] жылы [[Санкт-Петербург]]те жарық көрген меньшевиктік «Товарищъ», кадеттік «Речь», «Слово» газеттерінде редакторлық қызмет атқарды.
* [[1909]]-[[1917|17]] жж. «Дон егіншілік банкі» бөлімшесінде жұмыс істеді.
* [[1911]]-[[1914|14]] [[Қазақ газеті|«Қазақ» газетін]] ұйымдастыруда және оның жалпы ұлттық деңгейге көтерілуіне зор еңбек сіңірді.
* 20 ғасырдың басында қазақ даласында екі ағымның болғаны белгілі. Бірі [[Бұқар әміршілігі|Бұқар]] мен [[Түркістан|Түркістан өлкесіне]] бет бұрған дәстүршіл, панисламшыл ағым, екіншісі негізінен Батыс өркениетін үлгі тұтқан жаңашыл, пантүркішіл ағым. Осы екінші ағымның басында Әлихан бастаған орыс мектептерінен тәлім-тәрбие алған озық ойлы қазақ зиялылары тұрады. Бұл топ саяси ұстамдылық танытып, Ресей империясына қарсы ашық күреске шығудың әлі ерте екенін анық түсінеді. Сондықтан олар, ең алдымен, халықтың сана сезімін оятатын жағдай жасау керек деп білді.
Бар күш-қуаттарын осы мақсатқа жұмылдырады. Бірақ олардың ойдағыдай жұмыс істеуіне жандармерия басқармасының жансыздары мүмкіндік бермейді. Солардың көрсетуімен қуғынға түседі, түрмеге қамалады. Бұдан студент кезінде-ақ сенімсіздердің қара тізіміне ілігіп, бақылауда жүрген Әлихан да тыс қалған жоқ, алдымен, Семей түрмесіне қамалып, кейін [[Самар]] қаласына жер аударылып, онда тек ғылыми-шығармашылық қызметпен айналысуға ғана мәжбүр болды.
* 1916 жылы жер аудару мерзімі бітіп, Самардан [[Орынбор]]ға келген Әлихан бірден қаланың қоғамдық, саяси өміріне араласып кетеді. Қаланың қазақ тұрғындары атынан қалалық думаға сайланады.
* Бүкіл мағыналы өмірін халқының азаттық алып, еркін ел болуына арнаған аяулы азаматтың соңғы демі біткенше сол мақсат жолында жасаған қызметі сан қилы. Ол Ресей жергілікті және қалалық қоғам қайраткерлері съезінің делегаты, Ресейдің I [[Мемлекеттік Дума|Мемлекеттік думасының]] және мұсылман халықтары съезінің депутаты, IV [[Мемлекеттік Дума]]ның мұсылмандар фракциясының Бюро мүшесі болды.

=== Алаш Орда===
[[Сурет:Alash-orda.jpg|300px|thumb|right|«Алаш» партиясының басшылары, 1917, солдан оңға қарай: [[Ахмет Байтұрсынұлы]], Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан, [[Міржақып Дулатұлы]]]]

[[Сурет:Bokeykhanov kesimi.jpg|thumb|150 px|right|Ә. Бөкейханның Жаза кесімі]]
Ол [[Ақпан төңкерісі]]нен үлкен үміт күтеді. Бірақ ол үміті ақталмайды. [[Уақытша үкімет]], оның ішінде өзі мүшесі болып жүрген кадет партиясының көсемдері қазаққа автономия беруге қарсы болады. Оның үстіне олармен жер мәселесі жөнінде де ымыраға келе алмайды да, ол бұл партиядан шығып, қазақтан сайланған тоғыз өкілді бастап барып, Томск қаласында Сібір автономистерінің құрылтайына қатысады. Осында болашақ [[Сібір хандығы|Сібір республикасының]] құрамында Қазақ автономиясы құрылмақ болады.

* Құрылтайдан оралысымен Әлихан қазақ тарихындағы тұңғыш саяси ұйым [[Алаш партиясы]]н ұйымдастыруға кіріседі. Артынша, [[1917]] ж. желтоқсанында [[Екінші жалпықазақ съезі]] [[Алаш аутономиясы]] жарияланып, Ә. Бөкейхан сол алғашқы Қазақ республикасының тұңғыш төрағасы (президенті) болып сайланады.
[[Сурет:life death4.jpg|thumb|400 px|left|Ә. Бөкейханның қуғын-сүргін кезеңінен 2 жыл алдындағы мен ату жазасының күніндегісі.]]
* [[1919]] жылы большевиктер өкіметінің бұрынғы алашордашыларға жасаған кешірімнен кейін Ә. Бөкейхан қалған өмірін ғылыми зерттеушілікке арнады.

Бірақ, ұлттық намыстан жұрдай, жалған [[интернационалист]], жадағай белсенділердің көрсетуімен ол [[1926]] жылы екі рет тұтқындалып, түрме азабын тартты. Әлихан Бөкейхан [[Мәскеу]]ге жер аударылады, зор беделінен қорыққан большевиктер өкіметі оны [[Қазақстан]]ға жолатпады. Онда он жыл үй қамауында отырған Әлиханды [[1937]] жылы тамызында қайыра тұтқындап, бір айдан кейін жалған жаламен 71 жасында Мәскеуде ату жазасына кеседі.
[[Сурет:Alikhan tomb.jpg|нобай|Әлихан Бөкейхановтың күлі көмілген Дон шіркеуіндегі бауырластар зираты.]]

* [[1989]] жылы [[мамырдың 14]] КСРО Жоғарғы сотының қаулысы бойынша әрекетінде қылмыс құрамы жоқ болғандықтан, ақталды.

Сөз соңында, ғалым, Ә.Бөкейхан XX ғасырдың алғашқы жартысында қазақ эпосы мен фольклорын ғылыми тұрғыдан зерттеген ғалымдарымыздың бірі болды. Ол қарастырған негізгі аспектілер: эпостың тарихилығы, қазақ фольклорының түрлері, шығу мезгілі, жыршы мен оның шеберлігі, қоғамдық ой-сананың жырда көрініс табуы, бейнелер, олардың атқарған идеялық қызметі, үлгінің көркемдік ерекшеліктері т.с.с.- әлі де қазақ фольклортану ғылымында өз маңызын жойған жоқ, және сол дәуірдің жетістігі болып саналатыны сөзсіз.

== Ғылыми еңбектері==
XIX ғасырдың соңында Омбы орман шаруашылығы училищесінде оқытушылық қызмет атқарып, ғылыми жұмыстармен айналысады.
* Ол [[1896]] ж. көрнекті ғалымдардың кепілдемесімен [[Орыс географиялық қоғамы]] Батыс-Сібір бөлімшесінің толық мүшесі болып сайланды.
* Әлихан «Ресей. Жалпы географиялық сипаттама» атты көп томдық еңбектің қазақ даласына арналған 18 томына автор ретінде қатынасқан. Ол ғылыми жұмыспен қатар қоғамдық-әлеуметтік саяси қызметтерге де белсене араласа бастайды.
* [[1904]] жылы қазақ даласына қоныс аудару қозғалысын даярлап берген Ф.А. Шербина экспедициясының құрамында болды.
* [[1911]]-[[1914|14]] жж. Әлихан Бөкейхан «Жаңа энциклопедиялық сөздіктің» 4-21 томдарына автор ретінде қатысты.

Әлихан Бөкейхан — ғұлама ғалым ормантанушы, экономист, мал шаруашылығын зерттеуді ғылыми жолға қоюшы, тарихшы, этнограф, әдебиеттанушы, аудармашы, әрі публицист ретінде қазақ халқының саяси әлеуметтік, мәдени рухани тарихында өшпестей із қалдырған ұлы тұлға.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматы кітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Қазақстанның қазіргі заман тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған окулық. 2-басылымы, өңделген. Жалпы редакциясын басқарған тарих ғылымының докторы, профессор Б. Ғ. Аяған. Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-933-9</ref> Ә.Бөкейханұлының әдебиеттану тұрғысынан жазылған еңбектері ғалым Д.Қамзабекұлы тарапынан жан-жақты қарастырылады. Бұл зерттеуде Ә.Бөкейханұлының алғашқы еңбектерінің бірі ретінде «Женщина в киргизкой былине Кобланды» атты мақаласы сарапталған. «Туркестанские ведомости» газетінің бірнеше санында жарияланған. Ә.Бөкейхановтың әйгілі «Қобыланды» жырындағы әйел бейнесі» деп аталған мақаласы белгілі ғалым С.Қасқабасов тарапынан жан-жақты талданып, сол кездегі қазақ фольклористикасы үшін аса маңызды бірнеше мәселе көтерілгенін жеріне жеткізе айтылып: «Бұлар эпостың тарихилығы, «Қобыланды» жырының шығу мезгілі, қазақ фольклорының түрлері, жыршы және оның шеберлігі, қоғамдық ой-санасының жырда көрініс табуы, «Қобыланды» жырындағы әйелдер бейнесі, олардың атқарып отырған идеялық қызметі. Осындай ғылыми мәнді проблемаларды автор сол кездегі әлеуметтік, моральдық мәселелермен ұштастыра қарастырған»,- делінген.

== Есте сақтау ==
* [[1992]] жылы [[Қарағанды облысы]]ның [[Ақтоғай ауданы]]ндағы [[Ақтоғай ауданы|Ақтоғай аудандық кеңестің]] шешімімен ол туған ауылға Ә.Н. Бөкейханов есімі берілді.

== Ол жөніндегі фильмдер==
* [[1994]] — [[Алаш туралы сөз(фильм)|«Алаш туралы сөз»]] [[Алашорда]] режиссері: [[Қалила Наматұлы Омаров|Қ.Умаров]]
Жанры: [[Деректі фильм|“Деректі фильм”]] Өндіріс: [[Қазақтелефильм|“Қазақтелефильм”]]
* [[2009]] — [[“Алашорда” (фильм)|«Алашорда»]] [[Алашорда]] режиссері: [[Қалила Наматұлы Омаров|Қ.Умаров]]
Жанры: [[Деректі фильм|“Деректі фильм”]] Өндіріс: [[Қазақфильм|“Қазақфильм”]] [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов|Шәкен Айманов]] атындағы киностудия.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5252.html Ескерусiз қалатын ер ме едi?!.]
* [http://www.azattyq.org/content/kazakhstan_alash_leader_alikhan_bokeikhan_145_year/2327020.html «Алаш» қозғалысының көсемі Әлихан Бөкейханның туғанына 145 жыл толды]
* [http://abai.kz/content/kazak-baspasozine-ndeu Қазақ баспасөзіне үндеу. Ендеше, қалам ұстаған қазақтың ұл-қызы, Әлихан Бөкейханның ісі мен өнегесін Азат Алаштың жадында қайта жаңғыртып, 145 жылдығын ұлы дала төсінде ұлан-асыр той етіп өткізуге ұйытқы болу бәріміздің ортақ, қасиетті парызымыз!]
* [http://abai.kz/content/valerii-erofeev-kazak-kimeti-bokeikhanovty-ymytkan-siyakty Валерий Ерофеев: «Қазақ үкіметі Әлихан Бөкейханды ұмытқан сияқты»]
* [http://abai.kz/content/elikhan-bokeikhan-kazaktyn-tarikhy-zhalgasy Әлихан Бөкейхан .Қазақтың тарихы (жалғасы)]
* [http://abai.kz/content/elikhan-bokeikhan-kazaktyn-tarikhy Әлихан Бөкейхан. Қазақтың тарихы]
* [http://abai.kz/content/serik-zholdasbai-elikhanga-atylgan-ok-altynbekti-de-ainalyp-otpedi Әлиханға атылған оқ Алтынбекті де айналып өтпеді. Серік Жолдасбай]
* [http://abai.kz/content/elikhan-nyrmykhamedyly-bokeikhan Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан]
* [http://www.azattyq.org/content/kazakhstan_alikhan_bokeikhan_alash_stalin_repression/2265430.html сталин Әлихан Бөкейханның соңына 1922 жылдан бастап түскен]
* [http://www.abai.kz/node/6299 Алашорда әскерінің ұраны: «Жасасын, Отанның адал ұлдары!»]
* [http://www.azattyq.org/content/Kazakhstan_An_Azattyq_journalist_discovered_unknown_newspapers_edited_by_Bokeikhan/2050307.html Сүйінші! Әлихан Бөкейхан шығарған газет табылды]
* [http://abai.kz/content/serik-zholdasbai-kazaktyn-birinshi-prezidenti-elikhan-bokeikhanov-kimetinin-kyrylganyna-93-z Серік Жолдасбай. Қазақтың бірінші президенті Әлихан Бөкейханов үкіметінің құрылғанына 93 жыл толады]
* [http://www.azattyq.org/content/Kazakhstan_alikhan_bukeikhan_akhmet_baitursyn/1880857.html Әлихан Бөкейхан мен Ахмет Байтұрсынұлына қатысты жаңа деректер]
* [http://www.azattyq.org/content/Kazakhstan_alikhan_bukeikhan_/1878963.html Әлихан Бөкейхан үкім шығарылған күні-ақ атылған]
* [http://www.azattyq.org/content/kazakhstan_december_independence_alashorda/2246310.html Жапондардың өз елін өркендету мұраты Алашорда идеяларына ұқсас еді]
* [http://www.azattyq.org/content/Kazakhstan_alikhan_bokeikhan_sultankhan/1965347.html Азаттық радиосының қызметкері Әлихан Бөкейханның шығармалар жинағын жарыққа шығарды]
* [http://www.azattyq.org/content/Kazakhstan_alikhan_bokeikhan_islam/1928030.html Әлихан Бөкейханұлы қажылыққа қалай қарады?]
* [http://www.azattyq.org/content/Kazakhstan_russia_alikhan_bokaikhan_don_demetry/1902422.html Әлихан Бөкейхан Нығмет Нұрмақовпен бірге Мәскеуде жерленген]
* [http://abai.kz/content/erbol-tileshov-alashtyn-zholy Ербол Тілеш. «Алаштың» жолы]
* [http://abai.kz/content/alashorda-azattyktyn-altyn-k-ni Алашорда – Азаттықтың алтын күні]
* [http://www.baq.kz/kaz/news/cat/5/3337 Биыл Әлихан есімі көш бастап тұр]
* [http://www.baq.kz/kaz/news/cat/7/6720 Алаш көсемі – Әлихан Бөкейханның зиратына белгітас қойылды]
* [http://www.baq.kz/kaz/news/cat/3/9213 Түркияда Әлихан Бөкейханның туған күні жыл сайын аталып өтетін болды]
* [http://www.baq.kz/kaz/news/cat/7/9214 Түркияда Әлихан мен Мұстафа атындағы шәкіртақы тағайындалады]

{{Қазақстан президенті}}
{{KazakhPMs}}
{{Алаш Орда}}

[[Санат:5 наурызда туғандар]]
[[Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар]]
[[Санат:27 қыркүйекте қайтыс болғандар]]
[[Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]]
[[Санат:Қазақ сұлтандары]]
[[Санат:Қазақстан билеушілері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]]
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]
[[Санат:Ресей Мемлекеттік Думасының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]
[[Санат:Сталиндік репрессия құрбандары]]
[[Санат:КСРО-да атылғандар]]
[[Санат:Кадеттер]]

Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

← Ескі түзетулер	19:28, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)