Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:08:42Z

1 түзету

Nurkhan: /* Халықаралық тілдердің таралу картасы */

2016-03-13T13:07:52Z

‎Халықаралық тілдердің таралу картасы

Жаңа бет

[[File:Primary Human Language Families Map.png|thumb|Алғашқы тіл отбасылар картасы]]
[[File:Human Language Families ru.png|thumb|Тіл отбасылары]]

'''Әлем тілдері''' ( {{lang-ru|языки мира}} ) — жер шарын мекендейтін (немесе бұрын мекен еткен) халықтар тілдері. Олардың жалпы саны 2500-нан 5000-ға дейін. (Дәл санын анықтау мүмкін емес, себебі әр түрлі тілдер мен бір тілдің диалектілерінің арасындағы айырмашылық шартты түрде белгіленген). Аса кен тараған әлем тілдерінің қатарына (млн [[адам]] есебімен 1985 жылы [[Мәліметтер|мәлімет]] бойынша) кіретін тілдер: [[қытай]] (1 млрд-тан астам), [[ағылшын]] (420), [[хинди]], оған жакын [[урду]] (320), [[испан тілі | испан]] (300), [[орыс]] (250), [[индонезия]] (170), [[Араб тілі|араб]] (170), [[бенгал]] (170), [[Португалия|португал]] (150), [[Жапон тілі|жапон]] (120), [[Неміс тілі|неміс]] (100), [[Француз тілі|француз]] (100), [[пенджави]] (82), [[итальян тілі | итальян]] (70), [[Корей тілі|корей]] (65), [[телугу]] (63), [[маратхи]] (57), [[тамил]] (52), [[Украин тілі|украин]] (45) тілдері. Бұл есепке оларда сөйлеушілермен бірге ұлтаралық, халыкаралык қарым-қатынас ретінде қолданушылар да кіреді. Барлык әлем тілдері туыстық қатынастарына қарай тілдік семьяларға бөлінеді. Олардың әр-қайсысы бір-біріне жақын диалектілер тобынан шыққан, көне замандарда бір тілдің диалектілері болған немесе бір тілдік одаққа кірген (қараңыз [[Генеалогия|Генеалогиялық топтастыру]]).
Тіл семьяларының бір талайы тек жеке жер атаулары мен кірме элементтерде сақталған немесе із-түзсіз жоғалған деуге болады. Кейбір өте көне тілдерден сақталған ескерткіштердің (мысалы, криттегі иероглиф тілі) мағынасы ашылған жок. Кейбір өте көне [[Мәдениет|мәдени]] тілдер (шумер, этрус) сонғы жылдарда бір қатар көрнекті зерттеулер барына карамастан, тілдердін генеалогиялық топтастырылуында әлі нақты орнын танқан жоқ.
[[Америка]], [[Африка]], [[Оңтүстік-шығыс Азия елдерінің ассоциациясы|Оңтүстік-Шығыс Ази]]я, [[Жаңа Гвинея]] және [[Океания]]дағы көптеген тілдер әлі түбегейлі зерттеліп топтастырылған жоқ. Сол себепті казіргі ғылым адамзаттілі тарихының көрінісің тым болжалды түрде ғана аныктап отыр деуге болады.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref>

== Билингвизм ==
Екі немесе одан да көп тілде сөйлейтін адамдардың саны үнемі өсіп келеді. Мысалы, соңғы зерттеулерде, (штаттардың бірінде - жартысынан көбі) [[Индия|үнді]] студенттерінің елеулі бөлігі [[ана тілі|ана тіліне]] қарағанда ағылшын тілінде жақсырақ сөйлейді.

== Ең көп таралған тілдік отбасылар ==
# [[Үнді-Еуропалық тілдер]] ~ 2,5 млрд қолданушылар, оның ішінде [[Үнді-Арий тілдері]], [[герман тілдері]] және [[балтық-славян тілдері]];
# [[Қытай-тибет тілдері]] ~ 1,2 млрд қолданушылар, включая основной [[китайский язык]];
# [[Орал-алтай тілдері]] (суботбасылардың құрылу деңгейі) ~ 500 млн қолданушылар, негізгі [[түркі тілдері]]н қоса алғанда,.

== Жаһандық маңызды тілдері ==
Қазіргі заманғы халықаралық деп қарастыруға болатын тілдер<ref>[http://www.economist.com/node/883997?Story_ID=883997 The triumph of English: A world empire by other means | The Economist]</ref> (тілді меңгерген жалпы санының кему ретімен):
{| class="standard"
|-
! Рангі
! Тілі
! Ана тілі
! Екінші
! Қолданушылардың жалпы саны
|-
| 1
| [[Қытай тілі]]<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/People%27s_Republic_of_China#cite_note-unpop-4 China — Wikipedia, the free encyclopedia]</ref>
| 1,2 миллиард
| 300 миллионға дейін
| 1,5 миллиардқа дейін
|-
| 2
| [[Ағылшын тілі]]
| 500 миллион
| 1 миллиардқа дейін
| 1,5 миллиардқа дейін
|-
| 3
| [[Испан тілі]]<ref>[http://web.archive.org/web/20100305141543/http://terranoticias.terra.es/cultura/articulo/espanol_sera_segunda_lengua_comunicacion_848372.htm El español será la segunda lengua de comunicación internacional]</ref>
| 425 миллион
| 125 миллионға дейін
| 550 миллионға дейін
|-
| 4
| [[Араб тілі]]<ref>[http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/langues/2vital_inter_arabe.htm L’arabe]</ref>
| 300 миллион
| 120 миллионға дейін
| 420 миллионға дейін
|-
| 5
| [[Орыс тілі|Орыс тілі]]
| 160 миллион
| 100 миллионға дейін
| 260 миллионға дейін
|-
| 6
| [[Португал тілі]]<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=por Ethnologue report for language code]</ref>
| 230 миллион
| 30 миллионға дейін
| 260 миллионға дейін
|-
| 7
| [[Неміс тілі]]<ref>[http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=size Ethnologue: Statistical Summaries]</ref>
| 120 миллион
| 80 миллионға дейін
| 200 миллионға дейін
|-
|8
| [[Француз тілі]]<ref>[http://www.academie-francaise.fr/langue/francophonie.html La francophonie]</ref>
| 75 миллион
| 195 миллионға дейін
| 270 миллионға дейін
|-
|}

=== Халықаралық тілдердің таралу картасы ===
Картада әрбір халықаралық тілдің таралуы көрсетілген.
<gallery>
Сурет:Arabic speaking world.svg|[[Араб тілі]]
Сурет:Map-Hispanophone World.png|[[Испан тілі]]
Сурет:New-Map-Sinophone_World.PNG|[[Қытай тілі]]
Сурет:RussianLanguageMapRu.png|[[Орыс тілі]]
Сурет:Map-Lusophone World-en.png|[[Португал тілі]]
Сурет:Map German World.png|[[Неміс тілі]]
Сурет:Map-Francophone World.png|[[Француз тілі]]
</gallery>

=== БҰҰ-ның ресми тілдері ===
[[Ағылшын тілі|Ағылшын]], [[араб тілі]], [[испан тілі]], [[қытай тілі|қытай]], [[Орыс тілі|орыс]] және [[Француз тілі|француз]] тілдері [[БҰҰ-ның ресми тілдері|Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми тілдері]] болып табылады<ref>[http://www.un.org/ru/ga/about/garules/8.shtml#Officialworkinglanguages БҰҰ-ның ресми тілдері]</ref>.

== Тағы қараңыз ==
* [[Тіл жүйелеу]]
* [[Тілдерді генетикалық классификациялау]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* ''[[Вячеслав Всеволодович Иванов|Иванов В. В.]]'' {{мақала|сілтеме=http://tapemark.narod.ru/les/609a.html|тақырыбы=Языки мира}}

{{Тілдер}}

[[Санат:Лингвистика]]

{{Stub}}

← Ескі түзетулер	19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Әлем тілдері - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Nurkhan: /* Халықаралық тілдердің таралу картасы */