https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2026-09-07T20:43:42Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B&diff=124636&oldid=prev 2026-06-26T06:40:04Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:40, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B&diff=124635&oldid=prev 2026-02-20T16:10:54Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Галерея</span></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''«Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығы''' – РМҚК республикамыздағы іргелі музейлердің бірі, тарихи [[архитектура]]лық кешен. <br /> <br /> Музей [[ислам]] дінінің көрнекті жаршысы, «Түркістан пірі» атанған ғұлама [[Қожа Ахмет Иасауи|Қожа Ахмет Ясауи]] (Әзірет Сұлтан) құрметіне арнап ХIV ғасырдың соңында [[Әмір Темір]] салдырған кесене негізінде [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласында 1977 жылы 28 наурызда «Республикалық Қожа Ахмет Ясауи кесенесі сәулет ғимараты музейі» ретінде ашылды. 1989 жылы 28 тамызда Қазақ ССР Министрлер кеңесінің №256 қаулысымен «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі» болып құрылды. Ал, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 24 шілдедегі № 585 қаулысына сәйкес Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени  қорық-музейі» республикалық мемлекеттік мекемесін қайта ұйымдастыру жолымен құрылды. 2023 жылы 19 желтоқсанда Қазақстан Республикасы Президентінің №415 Жарлығымен «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығына елімізде музей-қорықтары арасында  алғашқы болып «Ұлттық» мәртебе берілді. <br /> <br /> Музей-қорықта Тарихи-мәдени мұра ескерткіштерін қорғау және есепке алу, Қор сақтау және есепке алу, Ғылыми-зерттеу жұмыстары, Экскурсия және насихат, Қызмет көрсету және эксплуатация бөлімдері жұмыс атқарады. Құрамында 43 тарихи-мәдени ескерткіш бар. 1-і халықаралық, 21-і республикалық, 2-і жергілікті маңызға ие. 19 ескерткіш алдын ала есепке алу тізіміне енгізілген. <br /> <br /> [[Қожа Ахмет Ясауи]] кесенесінің құрылысы 14 ғасырдың ақырында салынған. [[Кесене]]нің тұрғызылғаннан бергі тағдыры қазақ халқының тарихымен тұтасып кеткен. Кесене төңірегіне [[Жолбарыс хан]], [[Есім хан]], [[Салқам Жәңгір хан|Жәңгір хан]], [[Тәуке хан]], [[Абылай хан]], [[Қасым хан]], [[Қаз дауысты Қазыбек би]], [[Жәнібек батыр]], т.б. белгілі адамдар жерленген. <br /> <br /> 1864 жылы маусымда [[Кенесары хан]]ның ұлы [[Сыздық сұлтан]] қорғап тұрған кесенені Ресей генералы [[Черняев]]тің әскерлері зеңбірекпен атқылады. [[Әзірет Сұлтан]] мешітінің исламның [[Қазақстан]]дағы басты орталығы ретіндегі [[дін]]и қызметіне тосқауыл қоюға ұмтылған кеңестік [[тоталитаризм]]нің әрекеттері де ойлаған мақсаттарына жете алмады. <br /> <br /> Түркістанның бас жәдігері болып табылатын Халықаралық дәрежедегі [[Қожа Ахмет Ясауи]] кесенесі ортағасырлық теңдесіз сәулет туындысы ретінде 2003 жылы [[ЮНЕСКО]]-ның бүкіләлемдік мұралар тізіміне алынды. Әлемдік маңызға ие болған ескерткіштің ұлттық пантеон ретіндегі алар орны да айрықша. Қорық-музей [[Қожа Ахмет Ясауи]] кесенесімен бірге [[Үлкен қылует]] (жер асты мешіті, ХІІ ғасыр), [[Әулие адам|Әулие]] [[Құмшық ата мешіті|Құмшық Ата]] қылуеті (ХІІ ғасыр), Сегіз қырлы кесене (ХIV–ХVI ғасырлар), Ұлықбектің қызы, [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр ханның]] зайыбы [[Рабиға Сұлтан Бегім кесенесі|Рабиа Сұлтан Бегім кесенесі]] (ХV ғасыр), [[Шығыс моншасы (Түркістан)|Шығыс моншасы]] (ХVІ–ХVІІ ғасырлар), [[Есім хан кесенесі]] (ХVІІ ғасыр), т.б. археологиялық, тарихи-[[сәулет]] және бейнелеу өнерінің үздік ескерткіштерін қамтиды. [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] төңірегіне [[Жолбарыс хан]], [[Есім хан]], [[Салқам Жәңгір хан|Жәңгір хан]], [[Тәуке хан]], [[Абылай хан]], [[Қазыбек би|Қаз дауысты Қазыбек би]], [[Жәнібек батыр Бердәулетұлы|Жәнібек батыр]], [[Бөгенбай батыр]] т.б. 300-ден аса тарихи тұлғалар жерленген болса, қорық-музей мамандарының зерттеулері нәтижесінде сол тұлғалардың бүгінде 231-і анықталды. Музей-қорықтың қорында 25594 дана құнды тарихи жәдігерлер қордаланған. Олардың арасындағы жазба, археологиялық этнография және нумизматикалық тобына жататын жәдігерлердің талапқа сай сақталуы үшін соңғы үлгідегі арнайы құрылғылар орнатылған. <br /> <br /> «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы» РМҚК еліміздегі барлық республикалық, облыстық музейлермен әріптестік орнатқан және солардың арасында келушілері ең көп музей болып табылады. Келушілерге көрсетілетін қызмет түрлері де талапқа сай жүйелі жолға қойылған. Осындай атқарылған іс-шаралар нәтижесінде қорық-музей 2015 жылы халықаралық ICOM одағының «Жыл музейі» дипломына ие болса, 2016 жылдың қорытындысы бойынша Ұлттық бизнес-рейтинг бағдарламасының «Өрлеу қарқыны» номинациясында Қазақстан музейлері бойынша «Сала көшбасшысы» атағына, «Алтын» рейтингісіне ие болып, Халықаралық сертификатпен және арнайы «Алтын қыран» медалімен марапатталды.<br /> <br /> [[Қожа Ахмет Ясауи]] архитектуралық кешені [[ЮНЕСКО]]-ның [[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]] енгізілді. [[Ұлы Жібек жолы]]ның [[Алматы]] – [[Тараз]] – [[Түркістан (қала)|Түркістан]] бөлігінің қайта жаңғыруына сәйкес, [[Қазақстан Республикасы]] мен Түркия Республикасы Үкіметтерінің қамқорлығымен Әзірет Сұлтанның мәдени, материалдық және рухани мұралары қалпына келтірілуде.&lt;ref&gt;Оңтүстік Қазақстан обылысының энциклопедиясы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Отырар. Энциклопедия. – Алматы.«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Ясауитану ғылыми орталығы ==<br /> '''«Ясауитану» ғылыми орталығы''' – 2023 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес құрылды. <br /> <br /> Мемлекет басшысы 2023 жылғы 17 маусымда Түркістан қаласында өткен «Әділетті Қазақстан – Адал азамат» атты Ұлттық құрылтайдың екінші отырысында Ясауи ілімін терең зерттеу қажеттігін атап өтті.<br /> <br /> Президент тапсырмасына сәйкес, 2025 жылы «Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығы жанынан арнайы ғылыми орталық ашылды. Орталықтың негізгі мақсаты — Қожа Ахмет Ясауи мұрасын жан-жақты зерттеу, насихаттау және Ясауи ілімінің түркі-ислам өркениетіндегі орнын ғылыми тұрғыда айқындау.<br /> <br /> Ғылыми орталық Ясауи шығармашылығы, сопылық дәстүр, түркі руханияты мен діни-мәдени мұралар бағытында іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізу.<br /> <br /> === Мақсаттары мен міндеттері ===<br /> Орталықтың негізгі мақсаты – [[Қожа Ахмет Ясауи]] ілімін кешенді түрде зерттеу және ғылыми тұжырымдарды қалыптастыру.<br /> <br /> Негізгі міндеттері:<br /> <br /> * Ясауи ілімін тарихи, әдеби, философиялық және діни тұрғыда кешенді зерттеу;<br /> * [[Диуани хикмет|«Диуани хикмет»]] және басқа да еңбектердің мазмұнын сараптап, көпқырлы талдау жүргізу;<br /> * Түркі-ислам өркениетіндегі Ясауи мұрасының маңызын айқындау және қазіргі заманға ықпалын зерттеу;<br /> * Көне қолжазбалар мен сирек кітаптарды ғылыми сипаттау, цифрлау және жариялау;<br /> * Архивтік материалдарды жинақтап, ғылыми айналымға енгізу;<br /> * Отандық және шетелдік ғылыми ұйымдармен бірлескен жобалар жүргізу;<br /> * Ғылыми мақалалар, монографиялар және жинақтар шығару;<br /> * Конференциялар, семинарлар, дөңгелек үстелдер ұйымдастыру;<br /> * Жас зерттеушілер мен студенттерге ғылыми-танымдық курстар өткізу.<br /> <br /> === Қызмет бағыттары ===<br /> Орталық келесі бағыттар бойынша жұмыс атқарады:<br /> <br /> * Іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулер жүргізу;<br /> * Халықаралық ғылыми мекемелермен бірлескен жобалар жүзеге асыру;<br /> * Жас ғалымдардың дамуына қолдау көрсету;<br /> * Тарихи деректер мен қолжазбаларды цифрландыру және жариялау;<br /> * Оқу құралдары мен әдістемелік әдебиеттер әзірлеу;<br /> * Мәдени-ағартушылық іс-шаралар өткізу;<br /> * Зерттеу нәтижелерін көпшілікке қолжетімді ету мақсатында веб-сайттар, әлеуметтік желілер мен деректі фильмдер арқылы тарату.<br /> <br /> === Қызметтің мәні ===<br /> «Ясауитану» ғылыми орталығы – [[Қожа Ахмет Ясауи]] мұрасын заманауи ғылыми тәсілдермен зерттеп, оны бүгінгі қоғамда жаңғыртуға бағытталған ғылыми-интеллектуалдық алаң.<br /> <br /> === Басшылық және ұжым ===<br /> Орталық басшысы – '''Моллақанағатұлы Сайпулла'''.<br /> <br /> 2008–2010 жылдары Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде «Дінтану» мамандығы бойынша магистратураны, 2018–2021 жылдары Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде «Түркология» мамандығы бойынша PhD докторантураны тәмамдаған.<br /> <br /> Ғылыми және кәсіби қызметі:<br /> <br /> * 2003–2006 – Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ жанындағы «Ясауитану» ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми қызметкері;<br /> * 2008–2010 – «Әзірет Сұлтан» музей-қорығында аға ғылыми қызметкер;<br /> * 2021–2023 – Ясауитану ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер;<br /> * 2022–2023 – ХҚТУ Теология факультетінде оқытушы;<br /> * 2023 – Атырау университетінде аға оқытушы;<br /> * 2023–2025 – Каспий өңірінің тарихы, археологиясы және этнологиясы институтында аға ғылыми қызметкер.<br /> <br /> 2025 жылы Ясауитану ғылыми орталығының басшысы болып тағайындалды. Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің эпиграфиясы, хикметтері, Ясауитану және діни-рухани мәселелер бойынша көптеген ғылыми еңбектердің авторы.<br /> <br /> === Қызметкерлер құрамы ===<br /> Орталықта 23 қызметкер жұмыс істейді. <br /> <br /> Құрамы:<br /> * орталық басшысы;<br /> * ғылыми хатшы;<br /> * 3 жетекші ғылыми қызметкер;<br /> * 2 аға ғылыми қызметкер;<br /> * 7 ғылыми қызметкер;<br /> * 2 кіші ғылыми қызметкер;<br /> * редактор; <br /> * 2 лаборант-зерттеуші;<br /> * архивист;<br /> * кітапханашы;<br /> * бағдарламашы;<br /> * аудармашы.<br /> <br /> == Галерея ==<br /> &lt;gallery&gt;<br /> File:View of the Mosque of Hazrat in the town of Turkestan.JPG|Түркістан каласының көне бейнесі, ең алғаш 1879 жылы жарияланды<br /> File:Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi, Turkestan 2007.jpg| Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің шығыс жағынан көрінісі<br /> File:Ханака Ахмеда Ясави, Туркестан 2007 001.jpg| Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің оңтүстік жағынан көрінісі, бірінші планда Рәбия Сұлтан бегім кесенесі<br /> File:Мавзолей Рабиги Султан Бегим, Туркестан.jpg| Рәбия Сұлтан бегім кесенесі.<br /> File:Мавзолей Есимхана. Город Туркестан.jpg|Есім хан кесенесі.<br /> File:Баня восточная, XVI-XVIII вв. Город Туркестан.jpg|&quot;Шығыс моншасы&quot; музейі, XVI-XVIII-ғасырларда қайта жөндеуден өткен.<br /> &lt;/gallery&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> ==Сілтеме==<br /> * [http://www.natcom.unesco.kz/turkestan/e10_mausoleum.htm Толығырақ ақпарат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110526143025/http://www.natcom.unesco.kz/turkestan/e10_mausoleum.htm |date=2011-05-26 }} [[Юнеско]]<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{Stub}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан мұражайлары]]</div>

1nter pares