Әзберген Мұңайтпасұлы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-06-25T14:29:15Z

1 түзету

1nter pares: +Санат:Қазақ батырлары; +Санат:Қазақ би-шешендері (HotCat құралының көмегімен)

2025-07-20T10:37:58Z

+Санат:Қазақ батырлары; +Санат:Қазақ би-шешендері (HotCat құралының көмегімен)

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:59:14Z

1 түзету

Sibom: clean up, replaced: Шевченко, Тарас Григорьевич → Шевченко Тарас Григорьевич using AWB

2014-08-18T15:28:42Z

clean up, replaced: Шевченко, Тарас Григорьевич → Шевченко Тарас Григорьевич using AWB

Жаңа бет

'''Әзберген Мұңайтпасұлы''' (туған-өлген жылы белгісіз) – би. [[Шекті тайпасы|Шекті]] тайпасының ішіндегі [[қазақ]] руының басшысы болған. [[Ресей]] отаршыларына қарсы шыққан [[Есет Көтібарұлы]] бастаған көтеріліске Мұңайтпасұлы руымен келіп қосылды. Көтеріліс жеңіліске ұшыраған соң (1855), руын бастап [[Хиуа]] хандығының жеріне өтіп кетті. Ол мұнда да Хиуа бектерімен ұғыса алмады. Қоңыратқа келген орыс экспедициясына қолғабыс көрсетті. Бұл еңбегін ескеріп, Ресей үкіметі кешірім жасағаннан кейін Үстірттегі [[Есет]] еліне көшіп келді (1859).

*[[1848]] – [[1850]] жылдары капитан-лейтенант [[Бутаков Алексей Иванович|А.И. Бутаковтың]] Арал экспедициясына қатысып, көмек көрсетеді. Онда [[Шевченко Тарас Григорьевич|Т.Г. Шевченкомен]] танысады.
*[[1860]] жылы қазақ депутациясы құрамында [[Санкт-Петербург]]ке барады. Осы сапарда қазақ зиялылары [[Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы|Ш.Уәлиханов]], М-С. Бабажановтармен достық қарым-қатынас орнатты. Кейіннен Ресей отаршыл саясатына қарсы шығып [[Есет Көтібарұлы]] бастаған қозғалысқа қосылды. Есетпен бірге [[Үстірт]] үстінде бірге көшіп жүреді.
*Патша өкіметі Мұңайтпасұлын өз жақтарында ұстау үшін 1859 жылы оқалы мақпал кафтан мен 300 сом күміс ақша,
*[[1860]] жылы патша сарайында болғанда 150 сом [[күміс]] ақша мен күміс поднос,
*[[1862]] жылы револьвер сыйлайды. Бірақ Мұңайтпасұлы патшаның отаршылдық «''Жаңа низам''» аталған заңына қарсы шығып, сұлтан Х.Арысланов жағында көтеріліс басшыларының бірі болады.
*[[Көтеріліс]] жеңілген соң ол қарамағындағы біраз аулымен [[Хиуа]] ханының жеріне өтеді ([[1869]]).

Мұңайтпасұлымен бірге Хиуаға келіп, [[Қоңырат]] қаласының басшысы болып тағайындалған сұлтан Арысланов, т.б. ұлтжандылардың одан соңғы әрекеті Хиуа ханының әскерімен қосылып, Маңғыстаудағы Иса-Досан көтерілісін қолдап, орыс отаршылдығына қарсы жаппай [[ғазауат]] соғысын ашу еді. Бірақ ханның тәуекелсіздігі салдарынан ол ойлары орындалмайды. Мұңайтпасұлы
*[[1870]] жылы Хиуаға келген Иса-Досан қолын, босып келген елді құшақ жая қарсы алады.
*[[1873]] жылы Досан жасағының бір қанатында полк. Ломакин қолына қарсы ұрыс қимылдарына қатысады. [[Хиуа жорығы]] басталар алдында генерал Веревкин сұлтан Арыслановтан басқа көтеріліс басшылары М., А.Дәуітов, Қ.Күзембаев, И. Тіленбаевтарға кешірім жариялаған еді. Соған байланысты М. жазадан аман қалып, атақонысына оралады. Арысланов та артынан досы, генерал Скобелевтің, граф Шуваловтың ара түсуімен жазадан аман қалады.
*[[1880]] жылы генерал Скобелевтің Ахал-Теке жорығына Мұңайтпасұлы 500 адамдық Адай қолымен бірге қатыспақ болып келе жатқанда аяқ астынан ауырып, қайтыс болады. Халық арасында оны хиуалықтар улады деген әңгіме бар.
*Мұңайтпасұлының [[1860]] жылы фотограф А.И. Шпаковский түсірген суреті Ресей мемл. антропология және этнография мұражайының қорында сақтаулы.<ref>«Атырау» энциклопедиясы, Алматы, 2000;
</ref>

==Сілтемелер==
[[Сыр елі энциклопедиясы|"Сыр елі энциклопедиясы"]]

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	14:29, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

@@ Жол нөмірі 1: / Жол нөмірі 1: @@
-'''Әзберген Мұңайтпасұлы''' (туған-өлген жылы белгісіз) – би. [[Шекті тайпасы|Шекті]] тайпасының ішіндегі [[қазақ]] руының басшысы болған. [[Ресей]] отаршыларына қарсы шыққан [[Есет Көтібарұлы]] бастаған көтеріліске Мұңайтпасұлы руымен келіп қосылды. Көтеріліс жеңіліске ұшыраған соң (1855), руын бастап [[Хиуа]] хандығының жеріне өтіп кетті. Ол мұнда да Хиуа бектерімен ұғыса алмады. Қоңыратқа келген орыс экспедициясына қолғабыс көрсетті. Бұл еңбегін ескеріп, Ресей үкіметі кешірім жасағаннан кейін Үстірттегі [[Есет]] еліне көшіп келді (1859).
+'''Әзберген Мұңайтпасұлы''' (1813–1880) — батыр және би. [[Шекті]] тайпасының ішіндегі [[қазақ]] руының басшысы болған. [[Ресей]] отаршыларына қарсы шыққан [[Есет Көтібарұлы]] бастаған көтеріліске Мұңайтпасұлы руымен келіп қосылды. Көтеріліс жеңіліске ұшыраған соң (1855), руын бастап [[Хиуа]] хандығының жеріне өтіп кетті. Ол мұнда да Хиуа бектерімен ұғыса алмады. Қоңыратқа келген орыс экспедициясына қолғабыс көрсетті. Бұл еңбегін ескеріп, Ресей үкіметі кешірім жасағаннан кейін Үстірттегі [[Есет]] еліне көшіп келді (1859).
-*[[1848]] – [[1850]] жылдары капитан-лейтенант [[Бутаков Алексей Иванович|А.И. Бутаковтың]] Арал экспедициясына қатысып, көмек көрсетеді. Онда [[Шевченко Тарас Григорьевич|Т.Г. Шевченкомен]] танысады.
+* [[1848]]–[[1850]] жылдары капитан-лейтенант [[Бутаков Алексей Иванович|А.И. Бутаковтың]] Арал экспедициясына қатысып, көмек көрсетеді. Онда [[Тарас Григорович Шевченко|Т.Г. Шевченкомен]] танысады.
-*[[1860]] жылы қазақ депутациясы құрамында [[Санкт-Петербург]]ке барады. Осы сапарда қазақ зиялылары [[Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы|Ш.Уәлиханов]], М-С. Бабажановтармен достық қарым-қатынас орнатты. Кейіннен Ресей отаршыл саясатына қарсы шығып [[Есет Көтібарұлы]] бастаған қозғалысқа қосылды. Есетпен бірге [[Үстірт]] үстінде бірге көшіп жүреді.
+* [[1860]] жылы қазақ депутациясы құрамында [[Санкт-Петербург]]ке барады. Осы сапарда қазақ зиялылары [[Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы|Ш.Уәлиханов]], М-С. Бабажановтармен достық қарым-қатынас орнатты. Кейіннен Ресей отаршыл саясатына қарсы шығып [[Есет Көтібарұлы]] бастаған қозғалысқа қосылды. Есетпен бірге [[Үстірт]] үстінде бірге көшіп жүреді.
-*Патша өкіметі Мұңайтпасұлын өз жақтарында ұстау үшін 1859 жылы оқалы мақпал кафтан мен 300 сом күміс ақша,
+* Патша өкіметі Мұңайтпасұлын өз жақтарында ұстау үшін 1859 жылы оқалы мақпал кафтан мен 300 сом күміс ақша,
-*[[1860]] жылы патша сарайында болғанда 150 сом [[күміс]] ақша мен күміс поднос,
+* [[1860]] жылы патша сарайында болғанда 150 сом [[күміс]] ақша мен күміс поднос,
-*[[1862]] жылы револьвер сыйлайды. Бірақ Мұңайтпасұлы патшаның отаршылдық «''Жаңа низам''» аталған заңына қарсы шығып, сұлтан Х.Арысланов жағында көтеріліс басшыларының бірі болады.
+* [[1862]] жылы револьвер сыйлайды. Бірақ Мұңайтпасұлы патшаның отаршылдық «''Жаңа низам''» аталған заңына қарсы шығып, сұлтан Х.Арысланов жағында көтеріліс басшыларының бірі болады.
-*[[Көтеріліс]] жеңілген соң ол қарамағындағы біраз аулымен [[Хиуа]] ханының жеріне өтеді ([[1869]]).
+* [[Көтеріліс]] жеңілген соң ол қарамағындағы біраз аулымен [[Хиуа]] ханының жеріне өтеді ([[1869]]).
 Мұңайтпасұлымен бірге Хиуаға келіп, [[Қоңырат]] қаласының басшысы болып тағайындалған сұлтан Арысланов, т.б. ұлтжандылардың одан соңғы әрекеті Хиуа ханының әскерімен қосылып, Маңғыстаудағы Иса-Досан көтерілісін қолдап, орыс отаршылдығына қарсы жаппай [[ғазауат]] соғысын ашу еді. Бірақ ханның тәуекелсіздігі салдарынан ол ойлары орындалмайды. Мұңайтпасұлы
-*[[1870]] жылы Хиуаға келген Иса-Досан қолын, босып келген елді құшақ жая қарсы алады.
+* [[1870]] жылы Хиуаға келген Иса-Досан қолын, босып келген елді құшақ жая қарсы алады.
-*[[1873]] жылы Досан жасағының бір қанатында полк. Ломакин қолына қарсы ұрыс қимылдарына қатысады. [[Хиуа жорығы]] басталар алдында генерал Веревкин сұлтан Арыслановтан басқа көтеріліс басшылары М., А.Дәуітов, Қ.Күзембаев, И. Тіленбаевтарға кешірім жариялаған еді. Соған байланысты М. жазадан аман қалып, атақонысына оралады. Арысланов та артынан досы, генерал Скобелевтің, граф Шуваловтың ара түсуімен жазадан аман қалады.
+* [[1873]] жылы Досан жасағының бір қанатында полк. Ломакин қолына қарсы ұрыс қимылдарына қатысады. [[Хиуа жорығы]] басталар алдында генерал Веревкин сұлтан Арыслановтан басқа көтеріліс басшылары М., А.Дәуітов, Қ.Күзембаев, И. Тіленбаевтарға кешірім жариялаған еді. Соған байланысты М. жазадан аман қалып, атақонысына оралады. Арысланов та артынан досы, генерал Скобелевтің, граф Шуваловтың ара түсуімен жазадан аман қалады.
-*[[1880]] жылы генерал Скобелевтің Ахал-Теке жорығына Мұңайтпасұлы 500 адамдық Адай қолымен бірге қатыспақ болып келе жатқанда аяқ астынан ауырып, қайтыс болады. Халық арасында оны хиуалықтар улады деген әңгіме бар.
+* [[1880]] жылы генерал Скобелевтің Ахал-Теке жорығына Мұңайтпасұлы 500 адамдық Адай қолымен бірге қатыспақ болып келе жатқанда аяқ астынан ауырып, қайтыс болады. Халық арасында оны хиуалықтар улады деген әңгіме бар.
-*Мұңайтпасұлының [[1860]] жылы фотограф А.И. Шпаковский түсірген суреті Ресей мемл. антропология және этнография мұражайының қорында сақтаулы.<ref>«Атырау» энциклопедиясы, Алматы, 2000;
+* Мұңайтпасұлының [[1860]] жылы фотограф А.И. Шпаковский түсірген суреті Ресей мемл. антропология және этнография мұражайының қорында сақтаулы.<ref>«Атырау» энциклопедиясы, Алматы, 2000;
 </ref>
-==Сілтемелер==
+== Дереккөздер ==
-[[Сыр елі энциклопедиясы|"Сыр елі энциклопедиясы"]]
+{{Дереккөздер}}
-−
 {{wikify}}
 {{Суретсіз мақала}}
 [[Санат:Тұлғалар]]
+[[Санат:Қазақ батырлары]]
+[[Санат:Қазақ би-шешендері]]
-{{stub}}

← Ескі түзетулер	18:59, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)