https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%9E%D2%A3%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2Әділет Оңласынұлы Имамбеков - Түзету тарихы2026-09-07T21:55:15ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%9E%D2%A3%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&diff=128691&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T15:39:42Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">15:39, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%9E%D2%A3%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2&diff=128690&oldid=prevVichibai: Vichibai (талқылауы) істеген нөмір 3569183 нұсқасын жоққа шығарды2026-03-23T14:10:07Z<p><a href="/index.php/%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B:%D2%AE%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%96/Vichibai" title="Арнайы:Үлесі/Vichibai">Vichibai</a> (<a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B:Vichibai&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қатысушы талқылауы:Vichibai (мұндай бет жоқ)">талқылауы</a>) істеген нөмір 3569183 нұсқасын <a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%96%D0%BE%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83&action=edit&redlink=1" class="new" title="Уикипедия:Жоққа шығару (мұндай бет жоқ)">жоққа шығарды</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Ғалым<br />
| Есімі = Әділет Оңласынұлы Имамбеков<br />
| Суреті = Adilet Imambekov.jpg<br />
| Ені = 250px<br />
| Сурет тақырыбы = Имамбеков, 2007 жыл<br />
| Туған күні = 02.09.1981<br />
| Туған жері = {{туғанжері|Тараз{{!}}Жамбыл|Таразда}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<br />
| Қайтыс болған күні = 18.07.2012<br />
| Қайтыс болған жері = [[Хан Тәңірі шыңы]]ның солтүстік беткейі, [[Тянь-Шань]]<br />
| Азаматтығы = {{KAZ}}<br />
| Ғылым саласы = [[Теориялық физика]], [[конденсацияланған күй физикасы]], [[кванттық механика]]<br />
| Жұмыс орны = [[Райс университеті]]<br />
| Альма_матер = {{Unbulleted list<br />
|[[Мәскеу физика-техникалық институты]]<br />
|[[Гарвард университеті]]<br />
}}<br />
| Ғылыми дәрежесі = [[PhD-доктор|PhD]]<br />
| Несімен белгілі = Бірөлшемді кванттық жүйелер теориясындағы зерттеулер<br />
| Марапаттары = [[Sloan Research Fellowship]], [[National Science Foundation]] CAREER Award<br />
}}<br />
'''Әділет Оңласынұлы Имамбеков''' ([[2 қыркүйек]] [[1981 жыл|1981]], [[Тараз|Жамбыл]] – [[18 шілде]] [[2012 жыл|2012]], [[Хан Тәңірі шыңы|Хан Тәңірі]]) — қазақстандық ғалым, [[Теориялық физика|физик]]-теоретик, [[конденсацияланған күй физикасы]] және [[кванттық көпбөлшекті жүйелер]] теориясы бойынша маман. [[Гарвард университеті|Гарвард университетінде]] физика саласы бойынша PhD ғылыми дәрежесін қорғаған<ref>https://www.physics.harvard.edu/academics/phds</ref> (2007) алғашқы қазақстандық. Йель университетінің постдокторанты. Райс университетінің ассистент-профессоры (2009).<ref name=":1">https://fis-archive.rice.edu/faculty085c.html?p=3E3BA0829CEEE5EDBB04BF4AC200489B</ref> Ғылыммен айналыспағанда Имамбеков спортшы, атлет пен альпинист еді.<ref>https://risk.ru/tag/%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%82+%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2</ref><br />
<br />
== Өмірбаяны ==<br />
Имамбеков 1981 жылғы 2 қыркүйекте, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Жамбыл облысы]], [[Тараз|Жамбыл]] (қазіргі Тараз) қаласында, сол жердегі жергілікті институтта қызмет істейтін жас физик-оқытушылардың отбасында дүниеге келген. Әкесі Оңласын Имамбеков (1955 жылы туған), 1984 жылдан бері [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде]] (ҚазҰУ) оқытушы болып жұмыс істейді. Анасы Жанат Жұмәділқызы Имамбекова (1955–2016) 1980–1983 жылдары Жамбыл педагогика институтында оқытушы, 1984–2010 жылдары ҚазҰУ-да ғылыми қызметкер болып жұмыс істеген.<br />
<br />
МФТИ-ді бітіргеннен кейін Гарвардқа оқуға түсті.<ref name=":1" /> Зерттеу жұмысын профессор Евгений Демлердің ғылыми тобында, сол кісінің жетекшілігімен жасады.<ref>https://boulderschool.yale.edu/sites/default/files/files/Demler.pdf</ref> 2007 жылы 26 жасында докторлық диссертациясын қорғап<ref>https://www.physics.harvard.edu/academics/phds</ref>, Гарвард философия докторы (PhD-доктор) атағын алған алғашқы қазақстандық болды.<ref name=":3">https://youth.kz/article/pervyj-kazah-zashitivshij-phd-v-garvarde-chto-nuzhno-znat-ob-uchenom-SQ3xPWWNvJBKjgEgP6Vg</ref> <br />
<br />
2007-2009 жылдары Йель университетінде postdoc бағдарламасы бойынша профессор Леонид Глазманмен бірлесіп зерттеу жұмыстарын жүргізді.<ref>https://www.science.org/doi/10.1126/science.1165403</ref> <br />
<br />
2009 жылы Райс университетіне ассистент-профессор қызметіне ауысып, өмірінің соңғы күніне дейін сонда жұмыс істеді. 2012 жылы Хан Тәңірі шыңына жасаған экспедиция кезінде 5200 м биіктіктегі тау қиясында 17 шілдеден 18 шілдеге қараған түні жүрегі тоқтады.<ref name="tengri" /><br />
<br />
== Білімі ==<br />
Мектепті аяқтағаннан кейін Имамбеков [[Мәскеу физика-техникалық институты|Мәскеу физика-техникалық институтына]] (МФТИ) түсіп, физика және қолданбалы математика саласында білім алды. Бұл оқу орны теориялық физика және инженерлік ғылымдар саласындағы жоғары деңгейдегі мамандарды даярлаумен танымал.<br />
<br />
2002 жылы ол [[Гарвард университеті|Гарвард университетіне]] аспирантураға қабылданып, теориялық физика саласында зерттеу жұмыстарын жүргізді. 2007 жылы физика бойынша PhD ғылыми дәрежесін қорғады.<br />
<br />
== Ғылыми қызметі ==<br />
PhD дәрежесін алғаннан кейін Имамбеков [[Йель университеті|Йель университетінде]] постдокторант ретінде ғылыми зерттеулер жүргізді.<br />
<br />
2009 жылы ол [[Райс университеті|Райс университетінің]] физика және астрономия кафедрасына ассистент-профессор болып қабылданды.<ref name="rice">https://news2.rice.edu/2012/07/18/rice-mourns-loss-of-career-award-winning-theorist/</ref><br />
<br />
Райс университетінде ол теориялық физика саласында зерттеулер жүргізіп, студенттер мен жас зерттеушілерге дәріс оқыды.<br />
<br />
=== Ғылыми зерттеулері ===<br />
Имамбековтің ғылыми зерттеулері негізінен төмен өлшемді кванттық жүйелердің қасиеттерін зерттеуге бағытталды.<br />
<br />
Оның ғылыми қызығушылықтары келесі бағыттарды қамтыды:<br />
* [[конденсацияланған күй физикасы]]<br />
* [[кванттық көпбөлшекті жүйелер]]<br />
* ультрасуық атомдық газдар<br />
* бірөлшемді кванттық жүйелер динамикасы<br />
* кванттық сұйықтықтардың қасиеттері<br />
Бұл зерттеулер кванттық жүйелердің күрделі динамикасын түсіндіруге және эксперименттік физика нәтижелерін теориялық тұрғыдан сипаттауға мүмкіндік берді.<br />
<br />
=== Ғылыми үлесі ===<br />
Имамбеков кванттық көпбөлшекті жүйелер теориясын дамытуға маңызды үлес қосты. Оның зерттеулері бірөлшемді кванттық жүйелердің қозған күйлерінің қасиеттерін түсіндіруге бағытталды.<br />
<br />
Ғалымның жұмыстары кванттық физика саласындағы жаңа теориялық модельдерді дамытуға көмектесті және көптеген зерттеулерге негіз болды.<br />
<br />
== Марапаттары ==<br />
Имамбеков ғылыми қызметі үшін бірнеше халықаралық марапаттарға ие болды:<br />
* [[Sloan Research Fellowship]] (2010)<br />
* [[National Science Foundation]] CAREER Award (2011)<br />
Бұл марапаттар жас ғалымдардың ғылыми жетістіктерін қолдау мақсатында берілетін беделді халықаралық сыйлықтар болып табылады.<br />
<br />
== Қайтыс болуы ==<br />
2012 жылдың 18 шілдесінде Әділет Имамбеков [[Тянь-Шань]] тау жүйесіндегі [[Хан Тәңірі шыңы|Хан-Тәңірі]] шыңына көтерілу кезінде қайтыс болды. Ол шамамен 5300 метр биіктікте өз палаткасында табылған.<ref name="tengri">https://tengrinews.kz/events/izvestnyi-kazaxstanskii-ucenyi-pogib-na-pike-xan-tengri-217681/</ref><br />
<br />
Ғалым қайтыс болған кезде небәрі 30 жаста еді.<br />
<br />
== Мұрасы ==<br />
Имамбеков қысқа өмір сүргеніне қарамастан, теориялық физика саласында маңызды ғылыми нәтижелерге қол жеткізді.<br />
<br />
Оның ғылыми жұмыстары кванттық көпбөлшекті жүйелер теориясының дамуына ықпал етті. Ғылыми қауымдастықта ол талантты жас теоретиктердің бірі ретінде танылды.<br />
<br />
== Әдебиеттер ==<br />
<br />
* Ұлымды тану. — Алматы: Мектеп, 2018. — 272 б., сур. ISBN 978—601—07—0942—3<ref>https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9f/%D2%B0%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%94%D0%AB_%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%A3.pdf</ref><br />
* Первый казах, защитивший PhD в Гарварде: что нужно знать об ученом<ref name=":3" /><br />
<br />
== Таңдамалы ғылыми еңбектері ==<br />
* {{cite journal<br />
|last=Imambekov<br />
|first=A.<br />
|last2=Glazman<br />
|first2=L.<br />
|year=2009<br />
|title=Universal theory of nonlinear Luttinger liquids<br />
|journal=Science<br />
|doi=10.1126/science.1165403<br />
}}<br />
<br />
* {{cite journal<br />
|last=Imambekov<br />
|first=A.<br />
|last2=Schmidt<br />
|first2=T.<br />
|last3=Glazman<br />
|first3=L.<br />
|year=2012<br />
|title=One-dimensional quantum liquids: beyond the Luttinger liquid paradigm<br />
|journal=Reviews of Modern Physics<br />
|doi=10.1103/RevModPhys.84.1253<br />
}}<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{Дереккөздер}}<br />
<br />
== Сыртқы сілтемелер ==<br />
* https://news2.rice.edu/2012/07/18/rice-mourns-loss-of-career-award-winning-theorist/<br />
* https://physicstoday.aip.org/obituaries/adilet-imambekov<br />
{{DEFAULTSORT:Имамбеков, Әділет Оңласынұлы}}<br />
[[Санат:Мәскеу жоғарғы оқу орындары түлектері]]<br />
[[Санат:Гарвард университеті түлектері]]<br />
[[Санат:Қазақ ғалымдары]]</div>Vichibai