https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2026-10-29T01:58:28Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B&diff=89987&oldid=prev 2025-04-25T19:28:04Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:28, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B&diff=89986&oldid=prev 2016-09-14T10:34:24Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Әбдіғаппар Жанбосынұлы'''(1870; бұрынғы [[Торғай облысы]] Торғай у. Қараторғай облысы — 21.11.1919, сонда) [[қазақ халқы]]ның — 1916 — 17 жылдардағы [[ұлт-азаттық қозғалыс]]тың Торғай даласындағы басшысы. <br /> <br /> <br /> Тілеулі батырдың ұрпағы.&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt; Арғы атасы Нияз би — [[Абылай хан]]ның сенімді серігі, әкесі Жанбосын (1847 — 95) көп жылдар болыс болған. Анасы — Алуа Ақтасқызы (1840 — 1934) ([[Ақтас]] — [[Ахмет Байтұрсынұлы]]ның әкесінің ағасы). Әбдіғапар ауылында [[бастауыш мектеп]] ашқан. Ағаштан ою ойған шебер болған, суармалы егіншілікпен айналысқан, ақыл-парасатымен ел ағасы атанған. 1916 жылдың жазында Қараторғай болысының, кейін бүкіл [[Торғай уезі]]нің көтерілісшілері Әбдіғапар маңына топтасты. Сол жылғы 21 қарашада Жалдама өз. бойында 13 болыс ел өкілдерінің құрылтайы Әбдіғапарды хан көтеріп, [[Кенесары]] қолбасшыларының бірі Иман батырдың немересі [[Амангелді Иманов|Амангелді]]ні Сардарбек етіп сайлады. Әбдіғапар ел билігін соғыс жағдайына бейімделген [[дала демократиясы]] негізінде қайта құрды. Алдымен Әбдіғапар өзін [[хан]] деп атамай, [[әмір]] деп есептеді. Ол өзі басқарған [[Торғай]] елін бүкіл қазақтың тәуелсіз [[мемлекет]]і құрылғанға дейін [[метрополия]]ның билігін мойындамайтын, жаугершілік заманда уақытша өмір сүруге құқылы автон. [[аймақ]] деп санады. Әбдіғапар көтерілісшілерді 20 адамнан тұратын халық өкілдерінің кеңесі арқылы басқарды. Бұл кеңес әскери, әкімш., шаруашылық мәселелерін шешетін басшы орталық болды. Жергілікті жерлерде Әбдіғапардың жарлығымен [[елбегі]]лер сайланды. Көтерілісті жақтаған болыстар өз орындарында қалдырылды. Көтерілісшілер ежелгі шығыс дәстүрімен [[ондық]], [[жүздік]], мыңдықтарға жіктелді. Әбдіғапар жасақтаған әскери құрылым империяның қарулы күштеріне аса тегеурінді қарсылық көрсетті. Оның қоластына [[Қазақстан]]ның көптеген аймақтарынан көтерілісшілер жасақтары келіп қосылды. Сөйтіп Торғай өлкесі Қазақстандағы [[1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс]]тың ең ірі орталығына айналды. Әбдіғапар Кеңестердің [[Торғай облысы]] І-съезіне ([[Орынбор]], 1918 ж. наурыз) қатысып, кейін [[Кеңес өкіметі]]нің саясатын жүргізуден бас тартты. Қызыләскерлер қолынан [[Зәуре]] қаласында қаза тапты. Ұрпақтары ''“хан тұқымы”'' ретінде аяусыз қуғынға ұшырады.&lt;ref&gt;Қазақстанның қазіргі заман тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған окулық. 2-басылымы, өңделген. Жалпы редакциясын басқарған тарих ғылымының докторы, профессор Б. Ғ. Аяған. Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-933-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Hist-stub}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:1870 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:Қараторғай болысында туғандар]]<br /> [[Санат:1919 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]</div>

Нұрлан Рахымжанов