https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 2026-04-18T15:05:00Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=51441&oldid=prev 2025-04-25T18:26:50Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B&diff=51440&oldid=prev 2016-01-09T13:31:57Z

<p>Энтодерма</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Human fetus 10 weeks - therapeutic abortion.jpg|thumb|right|300x500px|Ұрық жапырақшасы]]<br /> '''Ұрық жапырақшасы''' (folіa embryonal) — көп клеткалы жануарлар [[ұрық|ұрығының]] даму кезеңінде денесінің сыртында ([[гаструлация]] процесі кезінде) тіндер мен [[органдар]] пайда болатын қабаттар. Ұрық жапырақшасын кейде ''ұрық тақташалары'' деп те атайды. Көптеген көп клеткалы жануарларда негізінен 3 түрлі ұрық жапырақшасы түзіледі. Оның сыртқы қабаты — ''[[эктодерма]]'', ортаңғысы — ''[[мезодерма]]'', ал ішкі қабаты — ''[[энтодерма]]''. Қағанақты жануарларда ұрықтық және ұрықтан тыс эктодерма, мезодерма және энтодерма қабаттары ажыратылады. Эктодерма қабатынан түзілген ұрық жапырақшасы жабын және сезгіш қызметтер атқарады. Мезодермадан түзілген ұрық жапырақшасы қозғалтқыш, тіректік және қоректік қызмет атқарып, ұрықтың дене бөліктерін бір-бірімен байланыстырады. Ал энтодермадан түзілген ұрық жапырақшасы қоректену және тыныс алуды қамтамасыз етеді. Әр түрлі жүйелік топтарға жататын біркелкі ұрық жапырақшасының көптеген ұқсас белгілерімен қатар, даму ерекшеліктеріне байланысты бірталай айырмашылық белгілері де болады. Ұрық жапырақшасы туралы ілім [[биология]] ғылымының тарихында үлкен рөл атқарып, [[Эмбриология|эмбриологияда]] қорытынды тұжырымдаманың қалыптасуына әсер етті. Белгілі ғалым [[К.Ф. Вольф]] (1734 — 1794) тауық ұрығының ұрық жапырақшасы түзілуін сипаттап жазып (1768 — 1769), [[эпигенез]] теориясының негізін салды. [[1817]] ж. Ресей ғалымы [[Х.И. Пандер]] (1794 — 1865) 3 түрлі ұрық жапырақшасының түзілетінін ашты. Ал [[К.М. Бэр]] әр түрді топқа жататын [[Омыртқалылар|омыртқалы жануарлардың]] ұрық жапырақшасының түзілуін толық сипаттап, ұрық жапырақшасы ұрықтың дамуының басты белгісі екенін анықтап берді. Ұрық жапырақшасының түзілу процесінің ашылуы — барлық жануарлардың шығу тегі мен [[Эволюция|эволюциясының]] біртұтастығының дәлелі. <br /> <br /> == Сілтемелер ==<br /> [[Қазақ Энциклопедиясы|&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]], 9 том<br /> <br /> <br /> [[Санат: Биология]]<br /> [[Санат: Жануарлар]]<br /> <br /> {{wikify}}</div>

85.117.100.54