Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:08:42Z

1 түзету

Kasymov: «Тілдер» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен)

2014-10-17T17:55:59Z

«Тілдер» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен)

Жаңа бет

{{Тілдер
|түсі = алтай
|аты = Ұрым тілі
|өз атауы =Урум тыль
|айтылуы =
|елдер = [[Украина]], [[Грекия]]
|аймақтар =
|ресми тіл =
|реттейтін мекеме =
|сөйлеушілер саны = 45 000<ref>{{cite web|url=http://www.qypchaq.unesco.kz/urums-en.htm|title=North Azovian Urums - Greeks Speaking Turkic Language|last=Garkavets|first=Alexander|archiveurl=http://www.webcitation.org/65XnqaAtS|archivedate=2012-02-18}}</ref>
|рейтинг =
|күйі =
|жойылды =
|санаты = [[Еуразия тілдері]]
|классификация =
[[Алтай тілдері]]
:[[Түркі тілдері]]
::[[Қыпшақ тілдері]]
|жазу = [[грек әліпбиі]], [[кириллица]]
|ISO1 =
|ISO2 =
|ISO3 = uum
}}
''' Ұрым тілі''' (''урум тыль'') - [[Украина]]ның Солтүстік Приазовье аймағында (Донецк облысы мен Запоржье облысында)<ref>1778 жылы Ресей үкіметінің жарлығымен Қырымнан күштеп көшірілген</ref> және Грекияда кішігірім жертжүрты бар [[ұрымдар]]дың тілі.

== Фонетикасы ==

=== Дауыссыздар ===
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
!|  
! colspan="2" | Еріндік
! colspan="2" | Тіс дауыссызы
! colspan="2" | Альвеола дауыссыздар
! colspan="2" | Постальвеола дауыссыздар
! colspan="2" | Жіңішке
! colspan="2" | Веляр дауыссыздар
! colspan="2" | Глоттал дауыссыздар
|-
!| Шұғыл
| style="border-right-width: 0;" | {{IPA|p}}|| style="border-left-width: 0;" | {{IPA|b}}
| colspan="3" style="border-right-width: 0;" | {{IPA|t}}||colspan="3" style="border-left-width: 0;" | {{IPA|d}}
| style="border-right-width: 0;" | {{IPA|c}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|ɟ}}
| style="border-right-width: 0;" | {{IPA|k}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|g}}
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
|-
!| Аффриката
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" | {{IPA|ʦ}} ¹ || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" | {{IPA|ʧ}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|ʤ}}
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
|-
!| Сүзілмелі
| style="border-right-width: 0;" | {{IPA|f}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|v}}
| style="border-right-width: 0;" | {{IPA|θ}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|ð}} ²
| style="border-right-width: 0;" | {{IPA|s}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|z}}
| style="border-right-width: 0;" | {{IPA|ʃ}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|ʒ}}
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" | {{IPA|x}} || style="border-left-width: 0;" | {{IPA|ɣ}}
| style="border-right-width: 0;" | {{IPA|h}} || style="border-left-width: 0;" |  
|-
!| Мұрынды
|colspan="2" style="border-right-width: 0;" | {{IPA|m}}
|colspan="2" style="border-right-width: 0;" | {{IPA|n}}
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
|colspan="2" style="border-right-width: 0;" | {{IPA|ŋ}}
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
|-
!| Діріл
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
|colspan="2" style="border-right-width: 0;" | {{IPA|r}}
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
|-
!| Бүйір
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
|colspan="2" style="border-right-width: 0;" | {{IPA|l}}
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
|-
!| Сүйкеу
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
|colspan="2" style="border-right-width: 0;" | {{IPA|j}}
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
| style="border-right-width: 0;" |   || style="border-left-width: 0;" |  
|}

(1) /{{IPA|ʦ}}/ тек кірме сөздерде

(2) /{{IPA|θ}}/ и /{{IPA|ð}}/ тек грек тілінен кірме сөздерде

== Жазуы ==
Ұрым тіліндегі мәтіндер аз мөлшерде грек алфавитумен жазылған.<ref>{{cite web
| last =
| first =
| authorlink =
| coautors =
| datepublished =
| url = http://www.language-museum.com/u/urum.php
| title = Urum
| format =
| work = Language Museum
| publisher =
| accessdate = 23 қараша 2006
| lang =
| deadlink = 404
| archiveurl = http://web.archive.org/20050214014923/www.language-museum.com/u/urum.php
| archivedate = 2005-02-14
}}
</ref>. Қазіргі таңда ұрым тілінде кириллица пайдаланады. Белгілі ғалым-лингвист, қыпшақ тілдіренің зерттеушісі Александр Гаркавец өз жұмыстарында келесі әліпбиді қолданады:

{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#FFFFFF"
| style="text-align:center; padding: 3px;" | А а
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Б б
| style="text-align:center; padding: 3px;" | В в
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Г г
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ғ ғ
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Д д
| style="text-align:center; padding: 3px;" | (Δ δ)
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Д′ д′
|-
| style="text-align:center; padding: 3px;" | (Ђ ђ)
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Е е
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Җ җ
| style="text-align:center; padding: 3px;" | З з
| style="text-align:center; padding: 3px;" | И и
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Й й
| style="text-align:center; padding: 3px;" | К к
|-
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Л л
| style="text-align:center; padding: 3px;" | М м
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Н н
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ң ң
| style="text-align:center; padding: 3px;" | О о
| style="text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|Ӧ ӧ}}
| style="text-align:center; padding: 3px;" | П п
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Р р
|-
| style="text-align:center; padding: 3px;" | С с
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Т т
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Т′ т′
| style="text-align:center; padding: 3px;" | (Ћ ћ)
| style="text-align:center; padding: 3px;" | У у
| style="text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|Ӱ ӱ}}
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Υ υ
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф
|-
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Х х
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Һ һ
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы
|-
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Э э
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Я я
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Θ θ
|}

2008 жылы Киевте шыққан ұрым тілінің оқу құралдарында басқа әліпби қолданған:<ref> Смолина М., Урумский язык. Урум дили (приазовский вариант). [http://uztranslations.net.ru/?], Киев, БЛАНК-ПРЕСС, 2008, 168 бет, ISBN 966-8535-15-4</ref>

{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#FFFFFF"
| style="text-align:center; padding: 3px;" | А а
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Б б
| style="text-align:center; padding: 3px;" | В в
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Г г
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ґ ґ
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Д д
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Д' д'
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Дж дж
|-
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Е е
| style="text-align:center; padding: 3px;" | З з
| style="text-align:center; padding: 3px;" | И и
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Й й
| style="text-align:center; padding: 3px;" | К к
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Л л
| style="text-align:center; padding: 3px;" | М м
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Н н
|-
| style="text-align:center; padding: 3px;" | О о
| style="text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|Ӧ ӧ}}
| style="text-align:center; padding: 3px;" | П п
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Р р
| style="text-align:center; padding: 3px;" | С с
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Т т
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Т' т'
| style="text-align:center; padding: 3px;" | У у
|-
| style="text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|Ӱ ӱ}}
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Х х
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы
| style="text-align:center; padding: 3px;" | Э э
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.unesco.kz/qypchaq/Turkic_Languages_Rus.htm Тюркские языки]
* [http://www.qypchaq.unesco.kz/Azovian_Urums.htm Уруми Надазов’я] {{ref-uk}}

{{Түркі тілдері}}

[[Санат:Түркі тілдері]]

← Ескі түзетулер	19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Ұрым тілі - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Kasymov: «Тілдер» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен)