https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D2%9B 2026-04-18T10:13:23Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D2%9B&diff=67621&oldid=prev 2025-04-25T19:05:08Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:05, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D2%9B&diff=67620&oldid=prev 2014-05-12T16:07:36Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер, Бес жүз бес сөз.—Алматы → Бес жүз бес сөз.— Алматы, Рауан, 1994. → Рауан, 1994 жы using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Ұршық''' сөзі мынадай мағыналарда қолданылуы мүмкін: &lt;br /&gt;<br /> ''1)'' [[Жүн]]нен шүйкелеп [[жіп]] иіруге арналған жеңіл аспап; жіп иіретін құрал. [[Қазақстан]] аумағында ұршықты [[шаруашылық]] қарекеттерде пайдалану [[неолит заманы]]нан басталады. Әсіресе, [[қола дәуірі]]ндегі [[ескерткіш]]терден басы арнайы қыштан құйылған ұршық қалдықтары көптеп табылған. Ежелгі [[Шығыс елдер]]інде де қол ұршығы пайдаланылған. Дәстүрлі [[қазақ]] [[қоғам]]ында ұршық [[мал өнімдері]]н пайдаланудағы басты еңбек құралдарының бірі болды. Ол — ''[[мұрындық]]'' (сірге ағаш), басы мен саптан тұрады. [[Ағаш]], [[мүйіз]], [[құс]], [[тас]], [[сүйек]] ([[түйе]] мен [[өгіз]]дің ортан жілігінің айдар басы), [[қорғасын]] сияқты материалдардан жонып жасалған ұршық басы дөңгелек немесе жарты шар тәрізді болады, оның ортасына сап өткізетін тесігі орналасады. Сабы ұршық басынан 3—4 см шығып тұрады, оған жіп жүретін иіретілген ойық жол жасалынады. Кейде басына бір елі қашықтықтан соң мұрындық ([[ши]], [[шырпы]]) орналастырылады. Мұрындық немесе иіретілген ойық жол жіптің сіргеде біркелкі болып жинақталуына септігін тигізеді. Ұршықпен қап, дағар, алаша, басқұр, терме бау, шекпен, т.б. [[тұрмыстық бұйымдар]] мен [[киім-кешек]]терге арнап жіптер тоқылған. Аз жіп иіруге арналған ұршықтың басы жеңіл, сабы қысқа етіп жасалады.&lt;ref&gt;Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6&lt;/ref&gt;<br /> &lt;br /&gt; ''2)'' [[Тоқыма өндірісі]]нде иіру, ширату және [[тегістеуіш машина]]лардың жіпті иіріп, ширатып, орауышқа, иіршікке, шөлмекке, т.б. орайтын негізгі тетігі. Ұршықты машиналар 18 ғасырдың II-жартысында қолданыла бастады. Ұршықтың сақиналы, центрифугалы, т.б. түрлері бар. Ұршық табиғи ([[мақта]], жүн, [[зығыр]]) және [[химия]]лық талшықтарға арналған болып ажыратылады. Ұршық — ұзын, күрделі [[геометрия]]лық формалы жұқа және иілгіш болат [[шпиндель]]ден тұрады. Табиғи талшықтарды иіруге арналған сериялы ұршық шпинделінің жоғарғы бөлігіне қағаз [[патрон]] немесе ағаш [[шөлмек]] кигізіледі. Шөлмекке шуда оралады. Жіп қозғалмайтын [[сақина]] бойымен сырғанайтын жүгірткі арқылы ұршыққа келеді. Ұршықтың айналуы кезінде шуда жіп тартылады және жүгірткінің сақина бойымен қозғалуын қамтамасыз етеді. Кейіннен ұршықтың иіру, ширату, екі жіпті орау процестерін біріктіретін иіру-ширату машинасы іске асырылды. [[Кілем]], [[корд]], [[арқан]], т.б. арналған жіптер өндірісі кезінде 2 рет ширататын ұршық қолданылады. Мұндай ұршықтар қарапайым ұршықпен салыстырғанда, құрылымы күрделі және өнім өндіруді екі есеге арттырады.<br /> ==Ұршық майлары==<br /> Ұршық майлары (Масла веретенные) — өнеркөсіп майларына жататын мүнай негізіндегі майлағыш майлардың ескірген атауы. Өнеркәсіп майларын металкескіш білдектерді, иіру және тоқу машиналарын, желдеткіштерді, сорғыларды және тағы басқаларды майлау үшін пайдаланады. Сонымен катар жұмыс сұйықтығы ретінде де қолданылады.<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> == Сілтемелер ==<br /> [[Қазақ Энциклопедиясы|&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]], 9 том<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Әдебиет]]<br /> [[Санат:Тарих]]</div>

ArystanbekBot