https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2026-04-18T17:32:57Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=11721&oldid=prev 2025-04-25T17:54:20Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:54, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=11720&oldid=prev 2016-10-31T07:04:00Z

<p>clean up, replaced: Жезді өзені → Жезді (өзен) using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Ұлытау ұлттық қорығы''', ''Ұлытау ұлттық тарихи, мәдени және табиғи мұражай қорығы'' - географиялық-тарихи, табиғи-мәдени ескерткіштердің үлкен бір шоғыры орналасқан өлкені қамтитын қорық. [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]-і Министрлер Кеңесінің [[1990 жыл]]ы [[29 қараша]]дағы қаулысына орай құрылған, алып жатқан жер көлемі 1883 шаршы км.<br /> <br /> == Тарихи дерек == <br /> Ғалым [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]ның тұжырымдауынша, Ұлытау өңірі [[қола дәуірі]]нің ірі металлургия ошағы болған, оның айғағы Арғанаты, Алтынқазған, Жартас, Қарашоқыдан табылған ертедегі тұрақтар болып табылады. Бұл өңірде байырғы көшпелі елдің ескерткіштері де кездеседі. Ұлытау тарихындағы бір ерекшелік – Кіші Жібек жолы бойымен [[Орталық Азия]]ны [[Сібір]]мен жалғастырған үлкен керуен жолы өткен.<br /> [[Орталық Қазақстан]]дағы жаңа зерттеулердің нәтижесінде Ұлытау төңірегінде мыңдаған жылдар бұрын мәдениеттің дамуы мен алмасуында күрделі өсу кезеңінің болғаны анықталды. [[18 ғасыр|18]]–[[19 ғасыр]]лардың басында жүргізілген зерттеулер тек ескерткіштерді тізімдеумен ғана шектелген.<br /> [[1946 жыл]]ы [[Байқоңыр (өзен)|Байқоңыр]], [[Бұланты]], [[Жезді (өзен)|Жезді]], [[Қаракеңгір өзені|Кеңгір]], тағы басқа өзендердің бойында үлкен барлау жұмыстары жүргізілді. Соның нәтижесінде Жезді–[[Сарыкеңгір]] өзендерінің алаптарында [[Ұлытау таулары|Ұлытау]], [[Арғанаты таулары|Арғанаты]] тауларындағы ежелгі адамдардың тұрағы анықталды. Әсіресе ертедегі дала көшпенділерінің тастан үйілген белгі-қорғандары осы өркениеттің көп құпиясын өз ішінде сақтап келді. Ұлытау ұлттық қорының географиялық-тарихи, табиғи-мәдени ескерткіштері республика ғалымдарының ғылыми-зерттеу еңбектерінің нысанына айналды.<br /> <br /> == Қорық сипаты ==<br /> <br /> === Тарихи ескерткіштері ===<br /> [[Сурет:Кетебай күмбезі.jpg|thumb|right|200px|Кетебай күмбезі]]<br /> Мұражай қорық аумағында ежелден келе жатқан (шамамен б. д. д. 5000 жылдар) [[некрополь]]дар орналасқан. Олардың жалпы саны 200 -ге жуық. Қорық көлеміне 700 ден астам тарихи-археологиялық және архитектуралық ескерткіштер орналасқан, оның ішінде Республикалық маңызы бар 12 ескерткіш. Атап айтқанда: [[Жошы хан кесенесі|Жошы хан]], [[Алаша хан күмбезі|Алаша хан]], [[Домбауыл кесенесі|Домбауыл]], [[Лабақ күмбезі|Лабақ]], Мақат саханасы, [[Ерден күмбезі|Ерден]], [[Кетебай күмбезі|Кетебай]], Жакуда-Ишан, [[Басқамыр]] қалашығы, [[Ақмешіт әулие]], [[Едіге]], [[Айранбай күмбезі|Айранбай]] мазарлары.<br /> [[Сурет:Alasha Khan Mausoleum.jpg|thumb|left|200px|Алаша хан күмбезі]]<br /> <br /> === Табиғат ерекшеліктері ===<br /> Ұлытау өңірі өзінің тарихқа толы ескерткіштерімен ғана белгілі емес, табиғатында да ерекшелігі бар. Жалпы аумағы 18 млн. гектарды алатын қорық солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатқан Ұлытау, Арғанаты, [[Желдіадыр]], Байқоңыр, [[Майтөбе (тау, Ұлытау таулары)|Майтөбе]], [[Аралтөбе тауы|Аралтөбе]], Үш қағыл тау бөктерлерінен тұрады<br /> <br /> === Өсімдіктері мен жануарлары ===<br /> География-ботаникалық ғылыми-зерттеу жұмыстарының анықтауы бойынша бұл өңірде жалпы өсімдіктің 617 түрі өседі, оның ішінде дәрі-дәрмектік өсімдіктердің 400 түрі, малазықтық шөптің – 100, тағамдық өсімдіктің – 50, техникалық өсімдіктің – 70, улы өсімдіктердің 40-тан астам түрі, оның ішінде басқа жерлерде сирек ұшырасатын түрлері де бар. Бұл өсімдіктердің бірсыпырасы [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]н енгізілген. Мұнда таулы қыратты мекендейтін жануарлардың да (мыс., [[арқар]], [[ақбас тырна]], [[безгелдек]], [[дуадақ]], [[жыланшы бүркіт]], [[қара дегелек]], [[қыран]], тағы басқалар) түрі мол.<br /> <br /> == Мұражай сипаты ==<br /> «Ұлытау» тарихи-мәдени және табиғи ұлттық қорық-мұражайы - Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Ұлытау ауылында орналасқан. Мұражай 2 қабатты ғимараттан тұрады. Жалпы ауданы 583,2 кв. м. Мұражай ғимаратында 8 бөлме орналасқан:<br /> # Сирек қол жазбалар бөлмесі;<br /> # Тарихи бөлме;<br /> # Ұлытау зиялыларына арналған бөлме;<br /> # Этнографиялық бөлме;<br /> # Қазақ хандарына арналған бөлме;<br /> # Ұлытау табиғатына арналған бөлме;<br /> # Минералдар бөлмесі;<br /> # Ұлытау өңірінің сирек жәндіктер бөлмесі.<br /> Мұражай қызметкерлері тарихи археологиялық ескерткіштерді қорғау, келешек ұрпаққа сақтап қалу мақсатында жұмыстар атқаруда. Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің 20 қараша № 295 бұйрығымен «Мемлекеттің тұтастығы мен Қазақстан халықтарының бірілігінің белгісі» «Ұлытау» мұражай-қорығына 2006 жылы 6 желтоқсанда қабылданды.&lt;ref&gt;[http://el.kz/4647 Ұлытау қорығы]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан қорықтары]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Kasymbot