https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8BҰлытау таулары - Түзету тарихы2026-07-02T23:42:19ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=124334&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-06-26T06:40:00Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:40, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=124333&oldid=prev03:38, 2025 ж. сәуірдің 21 кезіндегі Нұрали Жандосұлы деген2025-04-21T03:38:44Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Тау<br />
|Түрі =Тау жүйесі <br />
|Атауы = Ұлытау<br />
|Шынайы атауы = <br />
|Сурет = <br />
|Сурет ені = <br />
|Сурет атауы = <br />
|lat_dir = |lat_deg = 48|lat_min = 36|lat_sec = 52<br />
|lon_dir = |lon_deg = 67|lon_min = 0|lon_sec = 10<br />
|region = <br />
|CoordScale = <br />
|Орналасуы = {{KAZ}}, [[Ұлытау облысы]], [[Ұлытау ауданы]] <br />
|Тау жүйесі = [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]<br />
|Пайда болған кезеңі = [[Палеолит|палеолит]], [[Неолит|неолит]]<br />
|Аумағы = <br />
|Ұзындығы = 200<br />
|Ені = <br />
|Ең биік шыңы = Ақмешіт шыңы<br />
|Биіктігі = 1133<br />
|Карта = <br />
|Позициялық карта 1 = Қазақстан<br />
|ПозКарта 1 ені = <br />
|crosses180 = <br />
|Позициялық карта 2 = Қазақстан Ұлытау облысы<br />
|ПозКарта 2 ені = <br />
|Ортаққордағы санаты = <br />
}}<br />
'''Ұлытау''' — [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның оңтүстік-батысындағы аласа таулы массив.<br />
<br />
== Географиялық орны ==<br />
[[Ұлытау облысы]] [[Ұлытау ауданы]] жерінде орналасқан. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 200 км-ге созылып жатыр. Ең биік жері — [[Ақмешіт (Қарағанды облысы)|Ақмешіт]] (1133 м).<br />
<br />
== Тарихы ==<br />
Ұлы қорғандар, қорымдар, [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті|Беғазы Дәндібай мәдениеті]]нің кесенелері, тастағы таңбалар, [[петроглиф]]тер, шахталар, мыс, қалайы, күміс, алтын және балқытқан металл қорыту пештері және басқа да көне ескерткіштердің табылуы мен ғалымдардың зерттеулерімен Ұлытау көне заманнан бері Сарыарқаның және барлық даланың орталығы болғанын куәландырады.<br />
<br />
Ұлытау — бұл біздің ата-бабаларымыздың мыңдаған ғасырлық рухани, аңызына айналған, ақындары жырлаған, сан ғасыр адамдарды баураған қазақ халқының құрметтейтін қасиетті жері. Осы бір көне таудың кереметтігі [[Қазақстан]]ның ұлттық тарихының маңыздылығымен берілген. Ұлытау көшпенді тайпа хандарының сүйікті орнына айналған. Осы жерде ұлы [[Шыңғысхан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан |Жошы хан]]ның ордасы орналасқан, осы жерден Батый хан шығысқа бағыттаған өзінің жаугершілік жорығын бастаған.<br />
<br />
Ұлытауда Жошы хан мен түркі тілдес тайпалардың негізін қалаушылардың бірі [[Алаша хан]]ға кесенелер көтерілген. Есімдері Алтай, Орал, Қырым, Солтүстік Кавказ және [[Өзбекстан]]ның халықтық ауыз әдебиетінде мәңгілік сақталған. [[Алтын Орда]]ның ханы [[Тоқтамыс би|Тоқтамыс]], Ордалық ұлы қолбасшы, әмір [[Едіге би|Едіге]]де осында жер қойнына берілген. Ұлытаудағы [[Алтыншоқы]] тауындағы тас тақтаға [[1391 жыл]]ы осында болғаны турасында ұлы [[Әмір Темір|Ақсақ Темір]] жазба қалдырған.<br />
<br />
Ұлытауда сақталған ескерткіштер [[Палеолит|палеолит]] пен [[Неолит|неолит]] дәуірлеріне жол бастап тұрғандай. Археолог-ғалымдар баяғы заманғы адамдардың талай мекендерін және олардың еңбек құралдарын тапты. [[Қаракеңгір]] өзенінің жағасында палеолит дәуірінің Қазақстандағы ең ірі шеберханасы табылды. Өзендердің бойында көне заманның бай елді мекендері сан қилы көмбелер, сағаналары жерленген көне мәдениеттің байлықтары болғаны белгілі болған.<br />
<br />
Осы күнге дейін «мұрты бар қорғандардың» құпиясы ашылған жоқ. Бір археологтар бұл мәйіт басына салынған құрылыстар десе, екіншілері көне обсерватория дегенге саяды. Археологиялық қазба жұмыстары мұнда осыдан үш мың жыл бұрын да тау-кен өнеркәсібімен кеңінен айналысқанын және ондағы жергілікті тайпалардың [[Ирак]]қа, [[Үндістан]]ға және [[Грекия]]ға мыс, қалайы, күміс және алтын жөнелтіп отырғандығына куәлік етеді.<br />
<br />
Ұлытау аумағында ботаникалық және географиялық зерттеулер бойынша 617 өсімдік түрлері белгілі болған, оның ішінде 90 түрінен дәрі-дәрмекке пайдаланылады.<br />
<br />
Ұлытауды «көлдер мен бұлақтар елі» деп атайды. Ұлытаудың кең бұлақ суларының пайдалы қасиеттері туралы осы өңірден шеткері жерлерде білген.<ref>http://visitkazakhstan.kz/kk/guide/places/view/435/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707190707/http://visitkazakhstan.kz/kk/guide/places/view/435/ |date=2011-07-07 }}</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
{{wikify}}<br />
{{суретсіз мақала}}<br />
<br />
{{geo-stub}}<br />
<br />
{{Қазақстандағы Әлемдік мұра}}<br />
[[Санат:Ұлытау ауданы таулары]]</div>Нұрали Жандосұлы