https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%AE%D1%88%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3 2026-04-18T09:39:26Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%AE%D1%88%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3&diff=22937&oldid=prev 2025-04-25T18:04:15Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:04, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%AE%D1%88%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3&diff=22936&oldid=prev 2013-03-11T11:37:50Z

<p><a href="/index.php?title=M:User:Addbot&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="M:User:Addbot (мұндай бет жоқ)">Bot:</a> Migrating 36 interwiki links, now provided by <a href="/index.php?title=D:&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="D: (мұндай бет жоқ)">Wikidata</a> on <a href="/index.php?title=D:q188645&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="D:q188645 (мұндай бет жоқ)">d:q188645</a> <a href="/index.php?title=M:User:Addbot/WDS&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="M:User:Addbot/WDS (мұндай бет жоқ)">(translate me)</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{include timeline|Кайнозой}}<br /> '''Үштік кезең''' — бұдан шамамен 65 миллион жыл бұрын басталып, шамамен 1,8 миллион жыл бұрын аяқталған, яғни [[динозаврлар]]дың жаппай қырылу оқиғасынан басталып, ең соңғы [[мұз дәуірі]]нің басында аяқталған геологиялық кезең.<br /> <br /> Осы кезеңнің басында жер бетін билеуші [[омыртқалылар]] ретінде [[сүт қоректілер]] [[бауырымен жорғалаушылар]]дың орнын басты. Бұл кезеңде сүт қоректілердің дамуында аса ірі өзгерістер орын алды. [[Адамдар]]дың ең алғашқы [[гоминид]] туыстары ''[[Proconsul (түр)|Proconsul]]'' және ''[[австралопитек]]'' осы кезеңде пайда болды. Құстардың, бауырымен жорғалаушылардың, [[қосмекенділер]]дің, [[балықтар]]дың және [[омыртқасыздар]]дың қазіргі түрлері осы кезеңнің басында бар болатын немесе оның бас кезінде пайда болды. [[Жабық тұқымдылар|Жабық тұқымды]] (гүлді) өсімдіктердің қазіргі заманғы тұқымдастықтары [[эволюция|өрбіді]]. Теңіз омыртқасыздарының және сүт қоректілерге жатпайтын теңіз омыртқалыларының эволюциялық өзгерістері онша көп болмады.<br /> <br /> [[Плиталар тектоникасы|Тектоникалық]] үрдістер жалғаса беріп, [[Гондвана]] түбегейлі екіге бөлініп, [[Үндістан]] [[Еуразия плитасы]]мен соқтығысты. Үштік кезеңнің соңына қарай [[Оңтүстік Америка]] [[Солтүстік Америка]]мен түйісті. Бұрынырақ бөлініп кеткен [[Антарктида]] өзінің [[оңтүстік полюс]]тағы қазіргі орнына келді. [[Вулканизм|Вулкандардың]] белсенділігі жоғары деңгейде болды. Үштік кезеңнің барысында [[ауа райы]] біртіндеп суып отырды. [[Палеоцен]]нің басында дүниежүзілік ауа райы тропикалық-қоңыржай болып келсе, кезеңнің соңында ауқымды [[мұз басу]] басталды.<br /> <br /> ===Палеоген===<br /> <br /> <br /> ===Неоген===<br /> <br /> <br /> ==Ұғымның пайда болу тарихы==<br /> Үштік («Tertiary») деген ұғымды алғаш рет 1759 жылы [[Ардуино, Джованни|Джованни Ардуино]] қолданған. Ол солтүстік [[Италия]]да жасаған бақылауларына негізделіп геологиялық кезеңдерді: бастапқы (бірінші), екінші және үшінші деп үш кезеңге бөлген.&lt;ref&gt;Carl O. Dunbar, Historical Geology, 2nd ed. (1964), John Wiley &amp; Sons, New York, p. 352&lt;/ref&gt; Кейінірек төртінші кезең, [[төрттік кезең]] қосылды. [[1828]] жылы [[Лайель, Чарлз|Чарлз Лайель]] үштік кезеңді өзінің әлдеқайда егжей-тегжейлі таптастыру жүйесіне кіріктірді. Ол үштік кезеңді [[шөгінді қабаттар]]да кездесетін, қазіргі түрлерге ұқсас қазба моллюскілердің процентіне қарай төрт дәуірге бөлді. Сол төрт дәуірді ол [[грек тілі|грекше]] эоцен, миоцен, алдыңғы плиоцен және кейінгі плиоцен деп атады. Бірақ бұл жүйе бақылаулар алғаш рет жүргізілген Альпы таулары мен Италия жазықтықтарына сай келсе де, оны басқа жерлерге қатысты қолданудың мүмкін еместігі анықталды. Сол себепті моллюскілерді қолдану тоқтатылып, дәуірлердің аттары өзгертіліп, басқаша уақытқа жатқызыла бастады. Қазіргі ұғым бойынша үштік кезең деп палеоценнің басында басталып, плиоценнің соңында аяқталған кезеңді айтады. <br /> <br /> ==Ауа райы==<br /> Қараңыз: [http://www.sciencemag.org/cgi/reprint/292/5517/686.pdf Zachos 2001]<br /> <br /> ==Сілтемелер==<br /> {{reflist}}<br /> <br /> {{stub}}<br /> <br /> {{Paleogene Footer}}<br /> <br /> {{Neogene Footer}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> [[Санат:Кайнозой]]<br /> [[Санат:Геология]]</div>

Legobot