https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82-%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%89%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2026-04-19T01:42:52Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82-%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%89%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%8B&diff=25131&oldid=prev 2025-04-25T18:04:33Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:04, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82-%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%89%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%8B&diff=25130&oldid=prev 2016-11-04T05:11:48Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Үстірт-Бозащы алабы''' аттас ойысымдар жүйесімен байланысты, ол [[Тұран]] тақтасының батыс бөлігі болып табылады. Алаптың солтүстік шекарасы оны [[Каспий]] маңы ойысынан даралайтын тереңжарылымдар жүйесі деп есептеледі; оңтүстік шекарасы дислокациялардың Орталық [[Маңғыстау]]-[[Үстірт]] жүйесі арқылы, ал шығыс шекарасы [[Арал]]-[[Қызылқұм ойысы|Қызылқұм]] көтерілімдер белдемі арқылы жүргізіледі. Алаптың батыс шекарасы ретінде Каспий теңізі су алабы ауқымындағы Ағархан-Жамбай жарылымдар жүйесі алынады. Алаптың ауданы 130 мың км² шамасында.<br /> <br /> Солтүстік Үстірттің [[шөгінді тыс]]ының қимасы терең [[ұңғыма]]лар көмегімен төменгі таскөмір түзілімдерінен бастап зерттелген ([[Елғажы]]). Соңғы [[палеозой]]дың, тіпті алғашқы [[триас]]тың тау жынысытары жоғары дәрежеде метаморфтанғандығы расталды, сондықтан [[шөгінді тыс]], түптеп келгенде, ортаңғы триастан басталады. [[Шөгінді тыс]] қимасында [[триас]], [[юра]], [[бор]] және [[палеоген]] түзілімдері дамыған, қиманың ең жоғары қалыңдығы 8 км, ол негізінен [[құмды-сазды кешен]]дерден құралған, тек жоғарғы юра және жоғарғы бор түзілімдері ауқымында ғана [[карбонатты тау жынысы]]тардың жекелеген қойнауқаттары ұшырасады.<br /> <br /> Платформалық тыстың юралық-палеогендік бөлігінің 250-500 м-ге дейін мейілінше қысқарған қимасы алаптың батысында ([[Бозащы]] көтерілімі) және шығысында байқалады ([[Акулков-Базой]] көтерілімдер жүйесі). [[Шөгінді тыс]]тың ең маңызды құрылымдық элементтері алаптың орталық бөлігінен көрініс беретін [[Қолтық]], [[Құлажат]], [[Барсакелмес]], [[Қосбұлақ]], [[Сам]] және [[Шалқар]] ойысымдары және алаптың шеткі өңірлеріне орналасқан [[Бозащы]], [[Ақтұмсық]], [[Акулков-Базой]] көтерілімдері мен [[Қолтық-Ердала]] және [[Арыстан]] баспалдақтары болып табылады. Мұнайгаздылық Солтүстік Үстірттің ортаңғы-жоғарғы юра түзілімдерімен, сол сияқты Бозащы көтерілімінің ортаңғы-жоғарғы юра және теменгі бор түзілімдерімен байланысты. Газдылық солтүстік Үстірттің солтүстік-шығысындағы палеоген түзілімдерінде анықталған. Бозащы көтерілімінің құрлықтағы бөлігінен мұнайдың қоры жағынан аса ірі [[Қаламқас]], ірі кенорындар санатына жататын [[Қаражанбас газ-мұнай кен орны|Қаражанбас]] және Солтүстік [[Бозащы]], сол сияқты бір топ орташа және шағын мұнай және газ кенорындары ашылған. [[Бозащы]] көтерілімінің су алабы ауқымына кіретін бөлігінен Қаламқас-<br /> теңіз газ-мұнай кенорны табылды, ол қоры жағынан ірі кенорындар санатына жататын болса керек. [[Бозащы]] кенорындарының өздеріне тән ерекшелігі оларға тиесілі мұнай құрамында ауыр металдардың - [[ванадий]] мен [[Никель|никелдің]] - өнеркәсіптік мөлшері ұшырасатындығы. Солтүстік [[Үстірт]] аумағында қоры жағынан орташа екі газ, бір мұнай кенорыны және екі ұсақ кенорын ашылды.<br /> <br /> Солтүстік [[Үстірт]]тегі мұнай мен газ туындататын тау жынысытар ортаңғы юра түзілімдері болса, [[Бозащы]] көтерілімі ауқымындағы мұндай рөлді Каспий маңы ойысының Бозащымен жапсарлас аудандарының жоғарғы девон-теменгі<br /> таскөмір кешендері атқарады.<br /> <br /> Алап ауқымында қысым мен температураның қалыптан тыс мөлшерлері ұшырасқан жоқ.<br /> <br /> Жаңа ашылулар перспективасы Бозащы көтерілімінің және Каспий теңізі су алабындағы Солтүстік Бозащы террасасының [[мезозой]] түзілімдерін игерумен байланысты. Бозащы көтерілімінің суасты бөлігінің солтүстік— солтүстік-батыс өңіріндегі [[таскөмір]] және [[девон]] жүйелеріне тиесілі [[карбонатты тау жынысы]]тардың шағын бөлікшелері де одан әрі зерттеуді қажет етеді.&lt;ref&gt;Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: &quot;Мұнайшы&quot; Қоғамдық қоры, 2005.<br /> <br /> ISBN 9965-9765-1-1&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Мұнай және газ]]<br /> [[Санат:Геология]]</div>

Салиха