Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:08:37Z

1 түзету

Kasymov: /* Тағы қараңыз */

2015-03-25T17:08:45Z

‎Тағы қараңыз

Жаңа бет

===Үндістан өнері===

[[Сурет:Srirangam main gopuram.JPG|thumb|300px|[[Вишну]] храмы]]
XII ғасырдың аяғы мен XIII ғасырдың басында үнді елінде үлкен өзгерістер болды. [[Мұсылман]] [[феодал]]дары [[Солтүстік Үндістан]]ды жаулап алған соң, үлкен орталық мемлекеттер құрыла бастады. [[Үнді елі]]н жаулап алушылар, әсіресе дін жағына қатты ықпалын тигізді. Сонымен қатар мәдениетінде, сәулет, кескіндеме, қолөнерінде өзгерістер жасады. Солтүстік Үндістанда XIII ғасырдан бастап құрылыстар, жаңа мәдени орындар салына бастады. [[Мұсылман]] жаулап алушылары, әсіресе сәулет [[өнер]]іне орасан зор әсер етті. [[Үнді елі]]нің салтына қатысы жоқ [[мешіт]]тер мен [[мазар]]лар, [[кесене]]лер салды. Жаңадан корғанысы бар қалалар, бай сарайлар, [[мазар]]лар, [[медресе]]лер, яғни бұрын болмаған құрылыстар салына бастады. [[Үнді елі]]нің қолөнершілері өздеріне жат өнермен — сәулет, ою өрнектермен таныса бастады. Олар әр түрлі тастармен [[жұмыс]] істеп, безендіруді үйренді. [[Мұсылман]] құрылыстарында үнді ою-әшекейлері мен арабтардан алынған [[арка]]лар, [[күмбез]], мұнаралар аралас қолданыла бастады. Екі елдің сәулетшілері бірігіп жасаған жаңа [[минарет]] Кутб Минар 1230 жылы салынып бітті. [[Минарет]] биіктігі — 73 м. Бұл [[минарет]] — қабырғалары [[гофрилен]]ген (бүрмеленген), әдемі өрнектеліп, қатар-қатар белдіктермен бөлінген, алтындалып, [[қызыл құм]]мен салынған, ортасында биікке көтеріліп тұрған күмбез қиылған бұрыштары бар үй.

[[Үнді сәулет өнері]] XVI—XVII ғасырлардан бастап жаңа өзгеріске ұшырай бастады. Ұлы Ақбар басқармасы кезінде талантты суретшілерді, сәулетшілерді іздеп тауып, өздеріне жұмысқа алып, біріккен мемлекеттік үлкен құрылыстар — [[Агра]], [[Фатхур]], [[Сикри]] қалаларын безендірген сарайлар, [[саябақ]]тар, [[мешіт]]тер, кесенелер, үлкен қорғаныс бекіністер салғызды.
===[[Тәж Махал|Тәжі-Махал кесенесі]]===
[[Сурет:Taj Mahal in March 2004.jpg|thumb|300px|Тәж Махал кесенесі]]
[[Тәж Махал|Тәжі-Махал кесенесі]] X ғасырда салынған. Бұл кесенені [[Үнді]], [[Түрік]], [[Иран]], [[Ауғанстан]] құрылысшылары салған. [[Моғол императоры]]ның қайтыс болған әйеліне арнап жасалынған [[Тәж Махал|Тәжі-Махал кесенесі]] дүние жүзінe белгілі болды. Бұл кесенені 20 мың адам 18 жыл бойы салды. Ғажайып әдемілігі үшін [[Тәж Махал|Тәжі-Махал]] "Үнді маржаны" деп аталды. Ол көгілдір аспанмен таласып, қиылған бұрыштары бар төртбұрышқа ұқсайды. Ортасында жерден 15 метрге жуық көтеріліп тұрған әдемі күмбез, үйдің жан-жағындағы бұрыштарда көлемі жағынан мүнан кішірек тағы да төрт күмбез бар. Осындай мұнаралар кесенеге жарасып, әдемі сымбат беріп түр. [[Тәж Махал|Тәжі-Махал]] — аппақ [[қар]]дай [[мәрмәр]]дан салынып, тамаша оюлармен нақышталған, айналасында су бұрқақтары бар [[саябақ]]. [[Ұлы Моғол империясы]] кезінде шығыс елінен шебер [[миниатюра]]лар әкелінді. [[Моғол миниатюрасы]] [[әдеби шығарма]]лармен тығыз байланысты болды.

Қалада [[шеберхана]]лар, [[миниатюрист]]ер мектебі ашылды. XVI — XVIІ ғасырларда миниатюристер сол кездегі оқиғаны детальдармен дәл көрсетуге тырысты. Тарихи батырлар өмірінен сюжет, соғыстар, жорық кезі көрсетілді. Үнді, [[моғол]] миниатюрасында берілген табиғат, жан-жануарларға қызығушылықты атап кетуге болады. Олар сол кездегі қарапайым өмірдің, тұрмыс-салтын бейнеледі. Ал XVII ғасырдан бастап шығармаларда берілген көрініске өзгеріс енгізілді, яғни адамның ішкі сезімін, мінез-құлқын ашуға қадам жасайды.

[[Суретші]]лер [[патша]]лардың бастарын салумен қатар, төменгі деңгейдегі адамдарының бет пішінін де салды. Атап айтқанда, [[ақын]], [[данышпан]], [[оқымысты]], [[малайлар]], үй қызметшілері және т.б. бейнеленді. Сол кездегі суретшілер бояудың түрлі көздерін іздеді, артқы, алдыңғы план пайда бола бастады, жарық (күн) пен көлеңке енгізілді. Бірақ суретшілер осы ізденістер үстінде жүргенде бояудың әдемілігі мен әсемділігі, оның ырғақтылығы, құбылып тұрған өміршеңдігі бұрынғыдай сақталмады.
[[Сурет:Sivakempfort.jpg|thumb|300px|[[Шива]]]]
[[Сурет:Hindu marriage ceremony offering.jpg|thumb|300px|[[Үйлену тойы]]]]
XVIII ғасырда моғол миниатюрасы өзін жоққа шығарды, яғни өзінің қасиетін төмендетті. XVII ғасырдың аяғында [[миниатюра]] кескіндеме мектептеріне ауысады. [[Раджастхан]] мектебі және [[Оңтүстік Үнді облыстары]]нда [[Раджпут миниатюрасы]] деп аталады. Негізгі кейіпкері — [[Құдай]]ларға, [[Шива]] және [[Великиз]] тәрізді халық батырларына арналған. Сол кездегі негізгі сюжеттер: махаббат сценасы, халық билері, музыкалық аспаптарда ойнап отырған музыканттар.

Әдемі [[Раджпут өнері]] халық өнерінің бірі болып саналады. XVIII ғасыр [[Үнді елі]] өнерінің тоқырау кезеңі болды. [[Колония]]лдық тәуелділік Үнді елінің өнерінің дамуына ұзақ уақыт кедергі болып, тоқтатып тұрды. Өнерінің деңгейінің өсуіне көп кедергі келтірді.<ref>[[Өнер]]: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы
11-сыныбына арналған оқулык/Қ.Болатбаев, Е.Қосбармақов, А.Еркебай. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007.
ISBN 9965-33-998-8</ref>
<gallery>
Сурет:Rigveda MS2097.jpg|Үнді жазуы
Сурет:Hindu marriage ceremony offering.jpg|Үйлену тойы
Сурет:Radha Krishna ISKCON Mayapur.jpg|[[Мурти Радхи]] және [[Кришна]]
Сурет:Mahaprabhu 103.jpg|[[Мурти Чайтаньи]]
Сурет:Rathajatrawpuri.jpg|[[Ратха-ятра]] мейрамы
Сурет:Site-Kumbhamela.jpg|[[Аллахабад]]
</gallery>
==Тағы қараңыз==
* [[Эгей өнері]]
* [[Мысыр өнері]]
* [[Ежелгі Грекия өнері]]
* [[Ежелгі Рим өнері]]
* [[Ерте ислам өнері]]
* [[Қытай өнері]]
* [[Жапон өнері]]
* [[Өнер]]

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Өнер]]
[[Санат:Үндістан]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Үндістан өнері - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Kasymov: /* Тағы қараңыз */