Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:26:46Z

1 түзету

07:12, 2026 ж. наурыздың 26 кезіндегі Дауткулова Ақмарал деген

2026-03-26T07:12:05Z

Жаңа бет

'''Үлек''' — [[Маңғыстау облысы]], [[Түпқараған ауданы]]ндағы құдық, ескі қорым да бар. Үлек сөзі "нар түйенің таза тұқымды бурасы" деген мағынаны береді.<ref>{{кітап|авторы=Б.Қалиев|бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы="Керемет медиа" |жыл=2023|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn=978-601-80884-7-6|тиражы=3000 }}</ref> Маңғыстау түйелі өлке болғандықтан, әлдебір биіктікті үлекке теңеп метафоралық атау жасалуы немесе үлекке байланысты бір оқиғаға орай Үлек топонимі туған деуге болады.<ref>{{кітап|авторы=Б.Бияров |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жер-су аттарының сөзжасамдық үлгілері:монография|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы="Мемлекеттік тілді дамыту институты"|жыл=2012|томы= |беттері=130|барлық беті=460|сериясы= |isbn=978-601-7206-35-2|тиражы= 1000}}</ref>

Ел аузында, осында Үлек әулие жатыр делінсе, келесі бір аңыз дерегінде, қорым аты үлек малымен байланыстырылады. «Осы алқапты түрікменнің атақты байы мекен етеді. Оның ондаған табын түйесі болады. Бай түйе тұқымын асылдандырмақ болып, [[Иран]] елінен үлек алдырады. Бір жылы қаңтар айында жараған кезде үлек алыстан аттылы адамды көріп, соған қарай желе жөнеледі. Талшыбықтай жарап, қатқан қайыстай тартылып тұрған Үлек қойсын ба, көзді ашып-жұмғанша жетіп келеді. Он метрдей басын жерге салып, екі жағына теңселе жақындаған да, бұзау тіс отыз екі өрме дойырмен қарақұстан қойып жібереді. Сол кезде үлек екпінімен атқа соққанда, ат та ұшады, үстіндегі жігіт те ұшады. Бірнеше күннен кейін ғана байдың іздеушілері жайрап жатқан үш өліктің үстінен шығады. Үшеуін де сол жерге қаз-қатар көмген екен. Кейін әрлі-бері жүрген адамға үлек көрінеді».<ref>{{кітап|авторы= Нығметуллаев М., Кезбаев Т.|бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Адай кіндікті әулиелер|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы=|жыл=2007|томы= |беттері=|барлық беті=232|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref>

== Атаудың сөзжасамдық сипаты ==
''Үлек'' атауы да көне үл (су) +ек (ағу етістігінің өзгерген формасы болуы мүмкін), сонда атау «аққан су» мағынасын береді. Фоносемантикалық тұрғыдан қарағанда «су», «өзен» мағыналары ''и'' және ''у'' дыбыстары арқылы және олардың (ус, су, уда, йу (ю), и, а, йыл (иль, ыл, ел, жыл, іл, йол, уол, ул т.б.), юг, (юган, ек, ег, йога, ұйы, оек, екка), ул (ол, хол/хул, джуль/жуль, чуль, шул, ула т.б.) формалары арқылы берілген.<ref>{{кітап|авторы= Б.Ә.Көшімова |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғыстау өңірі жер-су атауларының түсіндірме сөздігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы=" Нұрлы әлем"|жыл=2010|томы= |беттері=|барлық беті=238|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Қазақстан құдықтары]]
[[Санат:Маңғыстау облысы географиясы]]

← Ескі түзетулер	06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Үлек құдығы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

07:12, 2026 ж. наурыздың 26 кезіндегі Дауткулова Ақмарал деген