https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC_%28%D0%98%D0%BA%D0%B0%D0%B1%29 2026-04-18T14:42:09Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC_(%D0%98%D0%BA%D0%B0%D0%B1)&diff=32367&oldid=prev 2025-04-25T18:14:01Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC_(%D0%98%D0%BA%D0%B0%D0%B1)&diff=32366&oldid=prev 2014-05-05T08:48:01Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Үкім''' (''Икаб'') (азаб, «жаза») - жазалау,<br /> [[фикһ]]тың маңызды категорияларының бірі. Заңды өрескел бұзғаны үшін үкім тек<br /> заңды түрде, соттың шешімімен [[имам]]ның, [[қади]]дің, [[әділқазы]]ның не қоғамдық тәртіпті бақылаушы басқа да адамдардың жарлығымен шығарылуы мүмкін. Жазаның барлық түрі [[Ислам]]ға дейінгі құқықтық ережелерден алынған.<br /> Барлық жазаның түрлері: [[өлім жазасы]],<br /> оның мақсаты - қылмыскерден қоғамды<br /> үзілді-кесілді арылту; [[есе қайтару]] жазасы, оның мақсаты - әлеуметтік әділеттілік қанағаттандыру; алдын алу жазасы, бұл жазаның көмегімен болашақта тәртіп бұзылу мүмкіндігі шектеледі; өнегелік жаза, тәртіп бұзушыға тікелей әсер етіп,оны дұрыс жолға салу. [[Жаза]]ның жүзеге<br /> асырылу тәсілдеріне қарай денелік жаза,<br /> бас бостандығынан айыру және [[жер аудару]], [[айып салу]], көпшілік талқысына<br /> салу, тәубеге келтіру түрлеріне бөлінеді. Белгіленген жаза жасалынған қылмыстың ауыр-жеңілдігіне міндетті түрге сай болуы қажет. Исламға қарсы қарулы<br /> әрекет жасағанда, бүлік шығарғанда,<br /> діннен безуді насихаттаған да өлім жазасы<br /> кесіледі. Қолға түскен қылмыскер күнәсін<br /> мойындал, тәубеге келсе, онда өлім жазасы жеңілдеу жазамен алмастырылады.<br /> Өлім жазасына кісі өлтіргендер, әсіресе<br /> қарақшылықпен өлтіргендер кесіледі. [[Қылмыскер]] өзін ұстап алғанға дейін күнәсін<br /> мойындау өзі берілсе ол өлім жазасынан аман қалады, бірақ [[құн]] төлеп, [[күнә]]сін<br /> мойнына алуы қажет. Қазіргі кезде ату<br /> жазасы қолданылады. Өлім жазасының<br /> ерекше түрі - жұбайлар арасындағы<br /> опасыздық үшін тағайындалатын таспен<br /> ұрып өлтіру жазасы. Есе қайтару жазалары адамның өмірі мен денсаулығына<br /> қарсы жасалған қылмыстар: кісіні өлтіру,<br /> мертіктіру, улау, т.б. үшін қолданылады.<br /> Бұл қылмыстар үшін жаза талион негізі<br /> бойынша таңдалды. Соңғы жағдайларда<br /> кісі өлтіру, жарақаттау әдейі жасалмаса құн төлеуге үкім шығарылады. Кісі<br /> өлтіру біреудің бұйыруымен немесе мәжбүр етуімен жасалған жағдайда, өлтіруші<br /> адам бұйрық берушіге тәуелді болса, онда<br /> бұйрық берген адам қылмыскер болып<br /> есептеледі. Қылмыс арандату кесірінен жасалса, жауапкершілікті кісі өлтіруші мен<br /> арандатушы бөліп көтереді. Зардап шеккен<br /> адам оның заңды [[мұрагерлер]]і қылмыскерге<br /> кешірім берген жағдайда есе қайтару жазасы қолданылмауы мүмкін. Алдын алу<br /> жазасы мына жағдайда белгіленуі мүмкін: діннен безгені және бүлік шығарғаны<br /> үшін, егер сот қылмыскерді өлім жазасына<br /> кесу қажет деп таппаса: рәсімдік парыздарды көпшілік көзінше әдейі бұзғаны және<br /> оны масқаралағаны үшін; тәртіп бұзуға<br /> арандатқаны үшін: әйелдерді қорлағаны<br /> үшін, осы әрекеті әшкере болған адамдар<br /> некеде жоқ болса, азғындық, [[маскүнемдік]],біреуді араққа мас қылғаны, құмар ойындарына тартқаны үшін; [[көзбояушылық]] пен осы тәріздес тәртіп бұзғаны үшін.<br /> Хадд жазасын қолданғанда 40-тан 100-ге<br /> дейін дүре соғылады. Соттың шешімімен<br /> хадд жазасы қосымша дүре соғу, айып<br /> салу, бас бостандығынан айыру, т. б.<br /> жергілікті тәртіп бойынша қарастырылған<br /> жаза түрлерімен қатайтылуы да мүмкін. Өнегелік жаза үкімет орындарына<br /> бағынбағаны, қоғамдық тәртіпті бұзғаны,<br /> біреудің мүлкін ұрлағаны, сауда тәртібін<br /> бұзғаны, т. б. салыстырмалы түрде жеңілжелпі тәртіп бұзушылар үшін тағайындалады. [[Тазир жазасы]] шыбықпен, таяқпен дүре соғу (5-тен 39 дүреге дейін), түрмеле<br /> немесе үйде алты айға дейін қамау,<br /> ақшалай айып салу, көпшілік алдында<br /> әшкерелеу, т. б. түрде жүзеге асырылады.<br /> Қызмет бабында қылмыс жасағандарға<br /> қарсы жоғарыда аталған шаралармен қатар<br /> мүлкін тәркілеу жазасы да қолданылуы<br /> мүмкін. [[Хадд жазасы]]ның кез келген түріне аяқ астынан тазир жазасының бірі<br /> үстемеленеді, қосымша жаза осы жазаларды қосып қатайтады. Кез келген жаза<br /> қылмыскердің тәубеге келуін, дұрыс<br /> жолға түсуін көздейді. Ол қылмысын<br /> қоймай, жалғастыра берсе, жаза қайтадан<br /> қолданылуы мүмкін. Егер ол тәубеге келсе, соттың ұйғаруымен күнәсін жуу<br /> әрекетінің бірін атқаруға міндетті. [[Сот]]<br /> шешімі бойынша белгіленген жазаның бәрі<br /> атқарылғаннан кейін ол таза сумен жуынып, өне бойын тазалайды, сол сәттен<br /> бастап ол қайтадан қоғамның қатардағы<br /> мүшесіне айналады. Тәртіп бұзғаны үшін<br /> жауап беру адамның жалпыға ортақ<br /> құқыққа жарамдылығының бір көрінісі<br /> болып табылады, барлық құқыққа жарамсыздар жазаға тартылмайды, ал бас<br /> боғандығы жоқтарға, әйелдерге, т. б. толық құқығы жоқ топтарға, ерікті еркек мұсылмандарға кесілетін жазаның жартысы тағайындалады. Жазаны жартыға бөлу мүмкін емес жағдайларда (мысалы,<br /> өлім жазасы) бас еркіндігі жоқ кісі ерікті<br /> адам сияқты жазаланады. Қылмыскер<br /> басқа [[дін]]и сенімдегі адам болып, жасаған кылмысының діни сенімімен ешқандай байланысы жоқ болса, ол адам [[мұсылман]]мен бірдей жазаға тартылады; ол тәубеге келтіру жазасынан босатылады, оның орнына айып салынуы мүмкін. Қазіргі кезде де осы жазалардың<br /> барлық түрлері шартты түрде сақталған,<br /> олардың арасынан дамыған елдер заңдарындағы жазаларға сай келетіндерін, [[түрме]]ге қамау, еріксіз жұмыс істету, [[айып салу]], қоғамдық талқыға салу сияқты жазалар қолданылады.&lt;ref&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС,<br /> 2010 ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Дін]]<br /> [[Санат:Ислам]]<br /> <br /> <br /> {{Islam-stub}}</div>

ArystanbekBot