Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:25:54Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Материалдар

2016-04-06T11:22:35Z

Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Материалдар

Жаңа бет

'''Үйкеліс''' — бірнеше мағынадан тұратын сөз. <br />
==Түрлері==
# '''''Сыртқы үйкеліс''''' — бір-бірімен тиісетін екі [[Қатты Дене|қатты дененің]] салыстырмалы қозғалысы кезінде сол денелердің жанасу нүктесінде пайда болатын [[механика]]лық [[кедергі]].
# '''''Құрғақ үйкелісі''''' (Трение сухое) — 1) үйкелістегі денелердің үйкелу беттері қатты қабық болып келгендегі сырғанау үйкелісі; 2) үйкелісетін денелер беттерінде тотықтар және ластанулар бар, бірақ жасанды май жоқ үйкеліс.
# '''''Жартылай құрғақ үйкеліс'''''(Трение полусухое) — 1) бұдырлары май арқылы бөлінген, бірақ ең үлкен бүдырлары май қабатынан шығыңқы болғандықтан, бір-бірімен жанасқан кездегі сырғанау үйкелісі; 2) үйкелісетін денелер арасында қандай болса да тұтқыр ортамен толған жеке аймақтары бар болатын үйкеліс.
# '''''Сұйықтық үйкелісі''''' (Трение жидкостное) — үйкелістегі денелер беттерінің бұдырлары бір-бірімен жанаспау үшін толық майланған денелердің сырғанау үйкелісі;
#'''''Жартылай сұйық үйкеліс''''' (Трение полужидкое) — үйкелісетін денелер беттерінде майы да, туралай түйісу аймағы да бар үйкеліс.
# '''''Қозғалыс үйкелісі''''' (Трение движения) — қозғалыстағы денелердің сыртқы үйкелісі.
# '''''Тыныштық үйкелісі''''' (Трение покоя) — 1) қозғалмайтын денелер арсындағы сыртқы үйкеліс. V=0;2) үйкелісетін денелердің беті бір- бірімен маймен толық бөлінгендегі үйкеліс.
# '''''Домалау үйкелісі '''''(Трение качения) — 1) жанасу нүктесі лездік айналу центрі болып келген, екі дененің кинематикалық үйкелісі; 2) бір-біріне әсер ететін беттердің нүктелері біртіндеп жақындасып түйіспеге кіріп, содан кейін айырылысқанда пайда болатын үйкеліс.
# '''''Сырғанау үйкелісі''''' (Трение скольжения) — 1) қарастырылып отырған дененің бір нүктесі екінші дененің барлық нүктелерімен біртіндеп жанасатын кинематикалық үйкеліс; 2) бір дененің бетінің барлық нүктесі басқа дене бетінің жанама бойымен қозғалуымен сипатталатын үйкеліс.
# '''''Тұтқыр үйкеліс''''' (Трение вязкое) — үйкелісетін денелер арасы тұтқыр ортамен толғанда пайда болатын үйкеліс.
# '''''Шекаралық үйкеліс''''' (Трение граничное) — 1) үйкелістегі дене беттері жұқа майланғандағы сырғанау үйкелісі; 2) үйкелісетін денелердің беттерін бөлетін сұйық майдың мономолекулярлы және майдың қалыңдығы өте жұқа болып, көлемдік қасиеті байқалмағандағы үйкеліс.
# '''''Ішкі үйкеліс'''''— [[Қатты Дене|қатты]], сұйық және [[газ]] тәрізді денелер формасының бұзылуы кезінде өтетін процестер мен [[механикалық энергия]]ның пайдасыз шығынына (яғни денелердің [[ішкі энергия]]сына түрленуіне) себепші болатын процестер. Сұйықтар мен газдардағы ішкі үйкеліс ''[[тұтқырлық]]'' деп аталады.
==Үйкеліс қуаты ==
Үйкеліс қуаты (Мощность трение) — үйкелісті жеңуге жұмсалған қуат. Әдетте, үйкеліске кеткен қуат деп аталады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:
Машинажасау. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Aрын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007.
ISBN 9965-08-234-0</ref><ref>Рахимбекова З.М. Материалдар механикасы терминдерінің ағылшынша-орысша-қазақша түсіндірме сөздігі ISBN 9965-769-67-2</ref>
== Тағы қараңыз ==
* [[Үйкеліс күші]]

==Дереккөздер==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Техника]]
[[Санат:Машинажасау]]

[[Санат:Материалдар механикасы терминдері]]

[[gl:Atrito]]

← Ескі түзетулер	18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Үйкеліс - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Материалдар