https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96Құттыбай күмбезі - Түзету тарихы2026-09-07T23:56:58ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96&diff=133545&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T19:02:26Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:02, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96&diff=133544&oldid=prev04:36, 2024 ж. қыркүйектің 9 кезіндегі Салиха деген2024-09-09T04:36:51Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Ғимарат<br />
| ғимараттың аты = Құттыбай кесенесі<br />
| шынайы аты = <br />
| бұрынғы атауы = <br />
| балама аты = <br />
| статусы = Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші<br />
| суреті = Құттыбай кесенесі.jpg <br />
| ені = <br />
| сурет атауы = <br />
| позициялық карта = <br />
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = <br />
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = <br />
| карта атауы = <br />
| карта ені = <br />
| ғимараттың үлкен жетістігі =<br />
| ізашары = <br />
| ізбасары = <br />
| ғимарат түрі = қала құрылысы және сәулет<br />
| сәулет стилі = <br />
| қолданылуы = <br />
| орналасуы = Қызылорда облысы, Қазалы ауданы<br />
| мекен жайы = <br />
| қала = <br />
| мемлекет = <br />
| қазіргі жалдаушы = <br />
| ғимараттың маңыздылығы = киелі нысан<br />
| құрылысы уақыты = XVIII–XIX ғасырлар<br />
| құрылысы аяқталды = <br />
| ашылған уақыты = <br />
| жөнделген уақыты = 2000 ж<br />
| жабылған уақыты = <br />
| бұзылған уақыты = <br />
| құны = <br />
| жөндеу құны = <br />
| биіктігі = 9 м <br />
| төбесі = күмбезді<br />
| антеннаның төбесі = <br />
| шатыры = <br />
| ең соңғы қабат = <br />
| обсерватория = <br />
| құрылыс жүйесі = <br />
| көлемі = <br />
| диаметрі = <br />
| басқа да өлшемдері = <br />
| қабаттар саны = <br />
| ғимараттың ішкі ауданы = 11x9 м (сыртқы ауданы) <br />
| лифтілер = <br />
| тапсырыс беруші = <br />
| иемденуші = <br />
| басқарушы орган = <br />
| сәулетшісі = <br />
| сәулет фирмасы = <br />
| салушы = <br />
| инженері = <br />
| инженер-құрылысшы = <br />
| басқа да дизайнерлер = <br />
| сметашы = <br />
| бас мердігер = <br />
| марапаттары = <br />
| дүкендер саны = <br />
| бөлмелер саны = <br />
| көлік тұрағы = <br />
| сайты = <br />
}}<br />
'''Құттыбай күмбезі''' – [[Қызылорда облысы]]ның республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген қала құрылысы және сәулет өнерінің ескерткіші. <br />
<br />
== Орналасқан жері ==<br />
[[Қызылорда облысы]] [[Қазалы ауданы]], [[Жанкент (ауыл)|Жанкент]] ауылынан 5 км жерде.<br />
<br />
== Кезеңі ==<br />
XVIII–XIX ғасырлар аралығы.<br />
<br />
== Кесене сипаты ==<br />
Кесене шаршы пішіндес, биік күмбезді құрылыс. Күмбез көлемді және барлық іргетасын жауып тұрады, сондықтан нысан қазақтың киіз үйіне қатты ұқсайды. Күмбездің ортасында тесік саңылау бар. Сыртқы ауданы 11x9 м, жалпы биіктігі 9 м. Үлкен бөлме (6x6 м) мен дәліз ретінде соғылған шағын бөліктен тұрады. [[Орталық Азия]] аймағына кең тараған пештақты құрылыс үлгісіне ұқсағанмен, олардан өзіндік композициялық шешімімен ерекшеленеді. Есігінің екі жағы мен маңдайшасына үш қатар сәнді ойық түсірілген. Жоғарғы бөлігі өрнектеліп, үсті тік үш қатар ойық қуыспен және дөңгелек оюмен безендірілген. Қасбеті өрнекті кірпішпен әсемделген. Кесенеге кіретін жағы бүйір қасбетінде орналасқан. Кесененің сыртында әшекейлі кірпіш кеңінен қолданылған. Ал ішінде тас табыт бар.<br><br />
Кесене [[1982 жыл|1982]] жылдан мемлекеттік маңызды тарихи-мәдени мұралар тізіміне енгізілген.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><br />
<br />
== Тарихи деректер, аңыздар ==<br />
Құттыбай Ақболбыұлы (1807-1900) – [[Кіші жүз]] [[Шекті]]нің (Жаманақ) Әлімұлы Алшын тегінен шыққан. Халық есінде ол күшті және ержүрек жауынгер, шешендігімен, даналығымен ерекшеленетін би болып қалды. Құттыбай хиуа мен қоқандықтардың озбырлық әрекеттерінің алдында қазақтардың құқығын қорғайтыны, өзбектер мен қарақалпақтар арасындағы күрделі даулы мәселелерді шешетіні белгілі. Аңызға сүйенсек, Құттыбайға түсінде үш рет аян беріледі, түсінде оған жақсылықтың молшылық пен сәттіліктің әміршісі әулие Қыдыр ата келген.<br><br />
Алғаш рет Құттыбай кесенесі [[1991 жыл|1991]] жылы Е.М. Бәйтенов жетекшілік еткен Алматы экспедициясымен зерттелген.<br><br />
[[2000 жыл|2000]]-жылдары кесене жартылай қайта жаңартылды. Бүгінгі таңда ол атақты тәуап ететін нысанға айналды. Құттыбай ата адамдарға жақсылық пен сәттілік жібереді.<ref>Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
{{Қызылорда облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}}<br />
<br />
[[Санат:Қызылорда облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]<br />
[[Санат:Қазақстан кесенелері]]<br />
[[Санат:Қызылорда облысы сәулеті]]</div>Салиха