https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B1Құтб - Түзету тарихы2026-04-18T17:53:31ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B1&diff=32629&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:03Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B1&diff=32628&oldid=prevKasymbot: clean up, replaced: ат-Тирмизи → Әл-Хаким әт-Тирмизи using AWB2016-01-24T19:14:20Z<p>clean up, replaced: ат-Тирмизи → Әл-Хаким әт-Тирмизи using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Құтб''' - [[сопылық]] дәреже сатысындағы<br />
ең жоғарғы «әулие», сопылық философияда «кемел адам» деген ұғымды береді.<br />
Құтб жөніндегі Құдайдың жердегі [[күнә]]дан<br />
пәк халифасы, оның адамдармен қарым-<br />
қатынасындағы дәнекері, Пайғамбарлық<br />
аяндардың «құпия» мағынасының білгірі деген түсінік [[шииттер]]дің, әсіресе,<br />
исмаилшылардың имам жөніндегі қағидасын еске түсіреді. Құтб және өзге де сопылық дәрежелер туралы тіпті ат-Тұстари<br />
мен [[Әл-Хаким әт-Тирмизи]] (IX ғасырдың аяғы) шығармаларында аталып көрсетілген, X - XI ғасыр<br />
да Қажылықтың өмірдегі орнын сопы атаулы түгел<br />
мойындаған. Бір мезгілде дүниеде бір ғана<br />
Құтб болуға тиіс деп есептелген, сондықтан<br />
оны, шииттердің имамдарын дәріптегені<br />
сияқты, көбіне ''«Уақыт темірқазық»'',<br />
''«дәуір иесі»'' ''«заман азаматы»'' деп атаған.<br />
Ибн Араби Құтбты мезгілдік, мекендік, тектік<br />
жағынан шек қойылған және оның бәрі<br />
заңдар әліппесін бұзылмауын бақылауға<br />
жұмылдырылған «ашық халафтық» және<br />
«жасырын халафтық», яғни болмыстың<br />
себепкері әрі қажетті шарты ретіндегі<br />
адамзаттық бүкіл әлемдік рөлін атқарушы<br />
деп бөліп қараған. [[Ибн Араби]]дің ойынша,<br />
мұның мысалы - [[Адам Ата|Адам]], [[Дәуіт Пайғамбар|Дәуіт]], [[Мұхаммед пайғамбар|Мұхаммед]]<br />
(с.а.у.) Пайғамбарлар, [[Әбу Бәкір]], Омар,<br />
[[Осман ибн Аффан|Осман]], [[Әли Әбу Талиб|Әли]] халифалар, т.б. Құтбтар үнемі Аллаһ<br />
назарында, жасырын дүниенің де, ашық<br />
дүниенің де пенделері өз тіршіліктері үшін<br />
соның алдында қарыздар, өйткені ол «Аллаһтың рақымын» соларға бөліп береді.<br />
Құтб кеудедегі жан секілді көзге түспестен<br />
тіршілік иелері бойында үнемі бірге жүреді. Құтб білімі тәңірінің өзінен ауысқан<br />
және ол қоғамның төменгі сатыларындағы<br />
мүшелер білімін түгел қамтиды. Оған<br />
әлемнің тіршілігі түгел бағынады, тек<br />
«бірлі-жарымдар» ғана - Құтбтың өзі сияқты<br />
білімін тікелей тәңіріден алатын биік [[періште]]лер ғана бұған тәуелсіз. Ал олардың Құтбтан айырмасы - <br />
әлемге шексіз билік жүргізетіндей қасиет - «халифалық»<br />
бұйырмаған. Өзге халықтардың Пайғамбарлары мен өкілдері де «темірқазық» аталады. <br />
Бірақ олар «Мұхаммедтік», яғни мұсылман Құтбтарға тең келмейді: Ибн Арабидің есебі бойынша, олардың саны - 12. <br />
Сопылардың көпшілігі Құтбты ерекше қабілетті<br />
адам деп есептейді. [[Құран]] сүрелерінің<br />
басында келетін кейбір араб әріптері мен<br />
әріп тіркестерінің тылсым сырын білетін<br />
қасиеттер таңады. Түптеп келгенде, соттардың ойынша, кімде-кім Құдай туралы «анық» және қанық білімдерді кемел<br />
меңгерсе, сол ғана Құтб бола алмақ. Сопылық авторлар Құтбтың тұрақты жайғасқан<br />
мекені деп [[Мекке]]ні есептеген. Сопылық<br />
көзқарасқа жақын шиит ойшылдары сопылық Құтбтарды «жасырын имам» деп есептеп, «темірқазықтар темірқазығы», «күн<br />
темірқазық», т. б. деп дәріптеген. Мұндай<br />
көзқарасы қолдаушының бірі - шиит философы Хайдар Амули.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС,<br />
2010 ISBN 9965-26-322-1</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Сопылық]]<br />
[[Санат:Дін]]<br />
[[Санат:Ислам]]<br />
<br />
<br />
{{Islam-stub}}</div>Kasymbot