Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:26:10Z

1 түзету

10:47, 2016 ж. сәуірдің 18 кезіндегі Нұрлан Рахымжанов деген

2016-04-18T10:47:50Z

Жаңа бет

{{Taxobox
| name = Құмай
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = {{sfn|IUCN redlist}}
| image = Himalaya vulture (bya rgod ) (2926948182).jpg
| regnum = [[Жануарлар]]
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Құстар]]
| ordo = [[Сұңқартәрізділер]]<br />(немесе [[Қаршығатәрізділер]], q.v.)
| familia = [[Қаршыға тұқымдасы]]
| genus = ''[[Gyps]]''
| species = '''''G. himalayensis'''''
| binomial = ''Gyps himalayensis''[[құстардың]]
| binomial_authority = [[Allan Octavian Hume|Hume]], 1869
}}
'''Құмай''' ({{lang-la|Gyps himalayensis}})<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> - [[қаршыға тұқымдасы]]на жататын [[жыртқыш]] [[құс]].

== Биологиялық сипаты ==
[[Сурет:Himalayan Griffon I IMG 6811.jpg|thumb|left|200px|]]
* [[Дене]] тұрқы 70 см-дей, [[қанат]]тарын жазғандағы ұзындығы 2,5 м-дей болады.
* [[Көз]]і өткір, биікте қалқып жүріп жердегі қорегін анық көре алады.
* Арқа тұсының қауырсындары [[қоңыр]] қошқыл [[күл]] түсті, ал құрсақ жағындағы қауырсындары - [[ақ]] [[сұр]], ақшыл сарғыш.
* Тұмсығы қоңыр сары түсті, төмен қарай иіліп тұрады.

==Таралуы==
[[Тибет]], [[Гималай]], [[Памир]]- [[Алтай]] жене [[Тянь-Шань]]ды мекендейді. [[Қазақстан]]ның оңтүстік-шығысындағы биік [[тау]] [[жота]]ларында, тау [[орман]]ынан жоғары [[тіршілік]] етеді.<ref>Корелов, 1962</ref>.

==Мекендейтін жерлері==
Биік тауларда орманды белдеуден жоғарыда мекендейді. Қазақстандағы бірден-бір белгілі құмайдың шоғыры, [[1989]] жылы [[Іле Алатауы]]нда табылған, [[теңіз]] деңгейінен 3000 м биіктіктегі биіктігі 500 м тік [[жартас]]тың қуысында орналасқан <ref name="Джаныспаев, Белялов, 1991а">Джаныспаев, Белялов, 1991а</ref>. Екінші шоғыр (колония), [[Шарын]] өзенінің орта [[саға]]сында, [[Жалаңаш аңғары]]нда ([[теңіз]] деңгейінен 1650-1700 м биіктікте) орналасқан.

==Көбеюуі және биологиялық ерекшеліктері==
Құмай - отырықшы құс. [[Ұя]]ларын [[ақпан]]-[[наурыз]] айларында [[ағаш]] басына, биік жартастарға салады. Онда 1-2 [[жұмыртқа]] болады. 50 күндей шайқайды, [[балапан]]дары ұясын [[шілде]]нің басында тастауы мүмкін <ref>Красная книга [[КСРО]], 1984</ref>.
<br />
Нағыз өлексежегіш, жабайы және [[үй]] [[тұяқ]]ты [[жануарлар]]ының өлекселері және [[суыр]]мен қоректенеді. Жемтігін өте биіктен, үлкен территорияны бақылап, табады. Қорегі жетіспеген жағдайда біршама көп санды [[ақбас]] [[құмайлар]]мен, [[тазқара]]лармен және [[сақалтай]]лармен [[бәсеке]]ге түседі. Бірақ бұл құстардың өлекселерде бірге болуын ескерсек, олардың қарым-қатынастары санына аса көп әсер етпей бірге өмір сүретіндігін көрсетеді.

==Саны==
Саны аз. Қазақстанда [[1989]] жылы [[Шелек]] өзенінің жоғары сағасында 5 ұядан тұратын шоғыр табылған <ref name="Джаныспаев, Белялов, 1991а"/><ref>Наши данные</ref>, ал [[2003]] жылдан бері [[Шарын]] өзенінің аңғарындағы екінші микрошоғырға (1-4 ұя) бақылау жүргізілуде <ref>Пфеффер, 2006</ref>. Әдетте 1-2 құс кездеседі; құмайлардың Қазақстанда көп болып жиылуы белгісіз.
<br />
Санының азаю себептері анықталмаған, шамамен оған [[у]]лы [[жем]]дерден өлуі және оның қорегі - жабайы тұяқтылардың азаюы себеп болуы мүмкін.
<br />
Құмай - сирек кездесетін, тіршілігі аз зерттелген құс болғандықтан қорғауға алынып, [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]на енгізілген.

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Сұңқартәрізділер]][[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар]]

← Ескі түзетулер	06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Құмай (құс) - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

10:47, 2016 ж. сәуірдің 18 кезіндегі Нұрлан Рахымжанов деген