Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:26:06Z

1 түзету

12:06, 2018 ж. тамыздың 27 кезіндегі Ercé деген

2018-08-27T12:06:17Z

Жаңа бет

{{Taxobox
| name = Қытай қазы
| image = Anser cygnoides-Beijing.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = ''Anser cygnoides cygnoides''
| status = VU
| status_system = iucn3.1
| regnum = [[Жануарлар]]
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Құстар]]
| ordo = [[Қазтәрізділер]]
| familia = [[Үйрек]]
| subfamilia = [[Қаздар]]
| genus = ''[[Anser]]''
| species = '''''A. cygnoides'''''
| binomial = ''Anser cygnoides''
| binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
| subdivision_ranks = Түршелері
| subdivision =
''A. c. cygnoides'' (Linnaeus, 1758) 
''A. c. domesticus''
| range_map = Anser cygnoides distribution map.png
| range_map_width = 240px
| range_map_caption = Breeding (northern areas) and wintering (southern areas) ranges in orange
| synonyms =
''Anas cygnoid'' Linnaeus, 1758 
''Anas cygnoides'' Linnaeus, 1758 ([[emendation (taxonomy)|emendation]]) 
''Cycnopsis cygnoides'' (''[[lapsus]]'') 
''Cygnopsis cygnoides'' (Linnaeus, 1758)
}}
'''Қытай қазы''', қутұмсық қаз ({{lang-la|Anser cygnoides}})<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> – [[қазтәрізділер]] отрядының [[үйрек]]тер [[тұқымдас]]ына жататын [[құс]].

== Биологиялық сипаты ==
[[Сурет:Anser cygnoides dom Hoeckergans 1.jpg|left|thumb|Қолға үйретілген қытай қазысын тұмсығындағы нүктесі мен жуан келген құйрық жағымен тануға болады.]]
* Қанатының ұзындығы 47 см, салмағы 3,5 кг-дай.
* Басқа [[қаз]]дардан ерекшелігі – арқасы мен бүйірі ақшыл көлденең жолақты [[қоңыр]]-[[сұр]], бауыры – [[ақ]].
* Мойны ұзын әрі жіңішке және қауырсындарының түсі әр түрлі.
* Тұмсығы қара, басқа қаздарға қарағанда ұзын. Өсімдіктердің жапырағы, сабағы және тұқымдарымен қоректенеді.

[[File:Anser cygnoides MHNT.ZOO.2010.11.13.1.jpg|thumb| ''Anser cygnoides'']]

== Көбеюі ==
[[Жағалау]]ларында [[қамыс]] пен [[құрақ]], [[қоға]] өскен [[көл]]дер мен [[өзен]]дердің биіктеу жағалауына [[ұя]] салады. 6 – 7 жұп болып ұшып келіп, бір-бірінен алыс қоныстанады. 3 – 5 (кейде 9) [[жұмыртқа]] басып, оны атақаз бен анақаз кезектесіп 30 күндей шайқайды. [[Балапан]]дары жұмыртқадан шыққан соң қытай қазы [[су қоймалар]]ының [[құм]]ды және [[батпақ]]ты жағалауларын мекендейді.

== Таралу аймағы мен өрісі ==
Қытай қазы – [[жыл]] құсы. [[Қазақстан]]да [[сәуір]] айында қыстаудан қайтқан мерзімде кездеседі.
 
[[Қытай]]дың шығысы, [[Корея]] мен [[Жапония]] аймағын қыстайды. Саны аз, соңғы 30 жылда Қазақстанда тек екі рет – [[1967]] жылы Қара [[Ертіс]] өзеніне жақын жерде бір, [[1978]] жылы[[Зайсан]] [[ойпат]]ынан он қутұмсық қаз кездескен. Мекендейтін жерлерінің құрғауынан және есепсіз ауланудың нәтижесінде қытай қазының саны жылдан жылға күрт азаюда.
 
[[Эвенкілер]], [[сахалар]], [[қытайлар]] мен басқа [[Шығыс Азия]] халықтары бұл қазды өте ертеден қолда өсірген, яғни қытай қазын қытай үй қазының арғы тегі деуге болады. Қолға тез үйренеді.
 
Қазіргі уақытта бүкіл [[Сібір]]де Торей көлдерінде ғана ұялайды. Бір кездері Қазақстанда [[Зайсан көлі]] мен [[Ертіс өзені]] жағасында ұялаған, ол ұшып өту кезеңінде [[Сырдария]]да байқалатын. Қалың қамыс-қоғалы, әсіресе таудағы, көлдерде мекендеген. Түрді Линнеус (Linnaeus) [[1758]] жылы ашқан. Қытай қазы қорғауға алынып, [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]на енгізілген.

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Қаздар]][[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар]][[Санат:Қазақстан құстары]]

← Ескі түзетулер	06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қытай қазы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

12:06, 2018 ж. тамыздың 27 кезіндегі Ercé деген