Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:55:24Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: «Спорт» деген санат аласталды; келесі санат қосылды: «Санат:Спорт жарыстары» (HotCat құралының көмегімен)

2013-10-29T10:22:29Z

«Спорт» деген санат аласталды; келесі санат қосылды: «Санат:Спорт жарыстары» (HotCat құралының көмегімен)

Жаңа бет

[[Сурет:Winter olympics all cities.PNG|thumb|450px|Қысқы Олимпиада ойындарын өткізген елдер]]
'''Қысқы [[Олимпиялық ойындар|Олимпи́ада ойындары]]''' — [[Халықаралық олимпиада комитеті]]нің [[эгида]]сымен, 4 жылда бір рет өтетін қысқы спорт түрлерінен орасан зор халықаралық [[Жарыс|жарыстар]]. Ойындар [[1924 жыл]]ы [[Жазғы Олимпиада ойындары|жазғы Ойындарға]] қосымша ретінде өткізлген.
'''Қысқы олимпиялық ойындар''', қысқы олимпиялық ойындар өткізу жөнінде көптеген әңгіме болып жүретін. Халықаралық олимпиялық комитет бұл мәселені [[1922]] ж. күн тәртібіне қойды.
Қысқы Олимпиада өткізу Олимпиялық ойындардың өрісін кеңейтіп, оның халықаралық деңгейдегі беделін арттыра түседі деген тоқтамға келді. Бұл шындығында солай еді. Жазғы ойындар бүкіл дүниежүзі спортшыларының достығын, ынтымағын нығайтты. Спортшы қауымның шеберлігі ұшталып, талғам, талпынысы еселене түсті. Енді егіздің сыңарындай Олимпиада жалау кетерсе, нұр үстіне нұр. Алайда, [[Скандинавия]] елдері өкілдері қысқы Олимпиядалық ойындар өткізуге қарсы болды. Бұл елде ездерінің ұлттық ойыны деп санады. Оны Олимпиялық ойындар санатына қосуға қарсылық білдіруге келді.
[[1924]] ж. Шамони ([[Франция]]) каласында "VIII Олимпиялық (жазғы) ойындар қарсаңындағы халықаралық спорт апталығы" атты жарыс өткізілді. Бұл апталыққа [[Австрия]], [[Бельгия]], [[Ұлыбритания]], [[Венгрия]], [[Италия]], [[Канада]], [[Латвия]], [[Норвегия]], [[Польша]], [[АҚШ]], [[Финляндия]], [[Франция]], [[Чехославакия]], [[Швейцария]], [[Швеция]] сынды қысқы спорт ойындары дамыған Солтүстік елдердің танымал спортшылары да аталмыш жарысқа түгел дерлік келді. Спорттың 5 түрі бойынша 14 жарыс түрінде жүлделі орындар сарапқа салынды. Бағдарлама құрамына [[бобслей]], [[Шаңғы спорты|шаңғы спорты]], [[трамплиннен секіру]], [[қоссайыс]], [[Мәнерлеп сырғанау|мәнерлеп сырғанау спорты]] бойынша жарысқа түсті.
[[Сурет:Map of winners of the Winter Olympic Games.svg|thumb|left|450px|Қысқы олимпиадада жеңімпаз болған елдер картасы {{legend|green|1 рет жеңімпаз атанған елдер}} {{legend|#84b4f4|2 рет және одан көп жеңімпаз атанған елдер}} {{legend|yellow|5 рет және одан көп жеңімпаз атанған елдер}}]]Алғашқы алтын медаль [[АҚШ]] спортшысы Ч. Джутроудың еншісіне тиді. Ол норвегиялық О. Ольсенмен 500 м. қашықтыққа коньки жарысы бойынша ақтық сайысқа түсіп, мәрте сызығын бірінші болып қиды. Осы спорт түрі бойынша сарапқа салынған жалпы 15 медальдың 14-ін Финляндиямен Норвегияның спортшылары қанжығасына байлады. 1500 және 5000 қашықтықта Олимпиада рекордын жаңартып, көпсайыста жеке дара жеңіске жеткен фин спортшысы К. Тунберг коньки жарысының ең үздік ойыншысы атанды. Шаңғы спортының барлық түрі бойынша жеңіс тұғырына [[Норвегия]] спортшылары көтерілді. Олар осы спорт түрі бойынша сарапқа салынған 12 медальдың біреуін гана 18 км. қашықтыққа болған сайыста қола медальдың иегері атанған фин шаңғышысы Т. Никке олжалапты. Сол кезде Әлемнің ең үздік шаңғышысы саналған Норвегиялық Т. Хауг 3 [[Алтын алқа|алтын]] және 1 қола медальға қол жеткізді.
Бейресми командалық есепте [[Норвегия спортшылары]] 4 алтын, 7 күміс,7 қола, жалпы 18 медальдың иегері атанып, 122,5 ұпай жинап, айқын басымдылықпен жеңіске жетті. Финляндия спортшылары 4 алтын, 3 күміс, 2 қола, жалпы 9 медаль және 59,5 ұпаймен екінші, АҚШ спортшылары 1 алтын, 2 күміс, жалпы 3 медаль және 26 ұпаймен үшінші орынға тұрақтады.
Қысқы Олимпиялық ойындар, спорттың кейбір қысқы түрлерінен ([[1908]], [[1920]] ж.-[[конькимен мәнерлеп сырғанау]] және 1920 ж. -[[шайбалы хоккей]]) жарыстар жазғы Олимпиялық ойындардың багдарламасына енді. ХОК (халықаралық Олимпиялық комитет [[1925]] ж. спорттың қысқы түрлерінен Олимпиялық ойындарды өткізу туралы шешім қабылдады. Бұдан бір жыл бұрын Шамонида (Франц.) қысқы спорт түрлерінен апталық өткен болатын. Сол апталық 1-ші қысқы Олимпиялық ойындар деп есепке алынды. [[1924]] жылдың 25 қаңтары мен 4 ақпан арасында өткен осы апталыққа [[Еуропа]] мен Американың 16 мемлекетінен 293 спортшы (13-і әйелдер) қатысты. Ресми емес жалпыкомандалық есепте 4 алтын, 7 күміс, 7 қола медальдарға ие болып 122,5 ұпай жинаған Норвегияның құрамасы 1-ші орынға, 26 ұпаймен 2-ші АҚШ-тың құрама командалары шықты. Осы ойындарда Норвегиялық шаңғышы Т.Хауг пен фин конькишісі К.Гунерг З алтын медальдан алды.
Жылдар жылжып өткен сайын қысқы спорт түрлерінің қарқындап дамуына байланысты қысқы Олимпиялық ойындардың бағдарламасы кеңи түсті. [[2010]] жылына дейін өткен қысқы Олимпиялық ойындарда спорттың 19 түрінен өнер көрсетілді. Бағдарламадағы 14 негізгі спорт түрлеріне қоса қысқы спорт түрлерінің бесеуінен керсетілімдер ұйымдастырылды. Атап айтқанда, [[1924]], [[1928]], [[1936]], [[1948]] жылдары [[I қысқы Олимпиялық ойындар|I]], [[II қысқы Олимпиялық ойындар|II]], [[ІV қысқы Олимпиялық ойындар|ІV]], [[V қысқы Олимпиялық ойындар|V қысқы Олимпиялық ойындарда]] шаңғы, [[1948]] ж. V-ойындарда қысқы бессайыстан, [[1952]] және [[1972]] ж. VІ, XI ойындарда хоккей- бендиден, [[1952]], [[1972]] ж. Vl, XI қысқы Олимпиялық ойындарда спидскингтен көрсетілімдер болды.
[[1994]] ж. Лиллехаммерде өткен [[ХVІІ қысқы Олимпиялық ойындар|ХVІІ қысқы Олимпиялық ойындардың]] бағдарламасында ең көп спорттың 12 түрі қамтылды. Ал [[1998]] ж. [[Жапония|Жапонияның]] [[Нагано]] қаласында өткен XIX қысқы Олимпиялық ойындарда спорттың 13 түрінен жарыстар өтіп чемпиондық атақ 64 адамға берілді.
Алғашқы ойындармен салыстырғанда қазір олимпиялық бағдарламадағы қысқы спорт түрлерінің саны 2 еседей, сарапта салынатын медальдардың саны 4,5 еседей өсті. [[1924]]-36 жылдардың арасында бағдарламаға бобслей-шаңғы, шаңғымен тұғырдан секіру, шаңғышылар сайысы, конькимен сырғанау, конькимен мәнерлеп сырғанау, шайбалы хоккей енсе, 1948 ж. Санкт-Морицте өткен V қысқы Олимпиялық ойындарда бағдарламаға жаңадан спорттың бес спорт түрі қосылды (4-тау шаңғысынан, 2- ерлер, 2-әйелдер арасындағы бәсеке, 1-[[скетлон|скетлоннан]]).
[[1960]] ж. Сиво-Вэллиде еткен [[VІІІ қысқы Олимпиялық ойындар|VІІІ қысқы Олимпиялық ойындарда]] ерлер арасында [[биатлон|биатлоннан]], конькиде 4 қашықтықта (әйелдер арасында) медальдар сарапқа салынды. Осы уақытқа дейін коньки жарысына тек қана ерлер қатысып келген болатын. 1964 ж. Инстуркте өткен ойындарда шана спортынан бәсеке өтіп ерлер - 2, әйелдер - 1 (ерлер және әйелдер үшін - 1 орындық, тек ерлер үшін - 2 орындық) бағдарлама бойынша сынға түсті. Шана спортынан жарыс бұрын ([[1924]] жылы ғана, ал [[1928]], [[1948]] ж. тек [[скетлон|скетлоннан]] жарыс еткен болатын.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3 </ref>

==Қысқы Олимпиада ойындарында өткізілетін спорт түрлері==
{|
|----- bgcolor="#DDDDDD"
! Спорт түрі
! Дисциплина
! Өткізудің басталуы
! Жарыстар түрлері
|----- bgcolor="#EEEEEE"
| [[Шаңғы жарысы]]
| [[Тау шаңғы спорты]]
| [[1936]]
| [[Супергигант]], [[гиганттық слалом]], [[Слалом (тау шаңғысы спорты)|слалом]], комбинация
|----- bgcolor="#EEEEEE"
|
| [[Шаңғы жарысы]]
| [[1924]]
| Жеке спринт, командалық спринт, жекелей сөремен жарыс, масс-старт, эстафета, дуатлон
|----- bgcolor="#EEEEEE"
|
| [[Тұғырдан секіру]]
| [[1924]]
| K120 жеке біріншілік, K120 командалық біріншілік, K90 жеке біріншілік
|----- bgcolor="#EEEEEE"
|
| [[Екі сатылы шаңғы сайыс]]
| [[1924]]
| Жеке жарыстар, спринт, эстафета
|----- bgcolor="#EEEEEE"
|
| [[Фристайл]]
| [[1992]]
| [[Могул]], шаңғы акробатикасы, [[ски-кросс]]
|----- bgcolor="#EEEEEE"
|
| [[Сноубординг]]
| [[1998]]
| [[Хаф-пайп]], [[бордеркросс]], параллельді слалом-гигант
|----- bgcolor="#EEEEEE"
| [[Биатлон]]
|
| [[1960]]
| [[Спринт (биатлон)|Спринт]], [[жеке жарыс]], [[қуалау жарысы]], [[масс-старт]], [[Эстафета (биатлон)|эстафета]]
|----- bgcolor="#EEEEEE"
| [[Коньки спорты]]
| [[Мәнерлеп сырғанау]]
| [[1908]]/[[1924]]
| Жеке ерлер және әйелдер арасындағы мәнерлеп сырғанау, [[жұптық мәнерлеп сырғанау]], [[мұзда билеу]]
|----- bgcolor="#EEEEEE"
|
| [[Коньки спорты]]
| [[1924]]
| 500 м, 1000 м, 1500 м, 3000 м, 5000 м, 10000 м, эстафета
|----- bgcolor="#EEEEEE"
|
| [[Шорт-трек]]
| [[1992]]
| 500 м, 1000 м, 1500 м, эстафета
|----- bgcolor="#EEEEEE"
| [[Бобслей]]
| [[Бобслей]]
| [[1924]]
| Екі орынды боб, төрт орынды боб
|----- bgcolor="#EEEEEE"
|
| [[Скелетон]]
| [[1928]]/[[1948|48]]/[[2002]]
|
|----- bgcolor="#EEEEEE"
| [[Шана спорты]]
|
| [[1964]]
| Жеке жарыстар, жұптық жарыстар
|----- bgcolor="#EEEEEE"
| [[Шайбалы хоккей]]
|
| [[1920]]/[[1924]]
|
|----- bgcolor="#EEEEEE"
| [[Кёрлинг]]
|
| [[1924]]/[[1998]]
|
|}

{{Олимпиада}}
{{Olympic-stub}}

[[Санат:Олимпиада ойындары]]

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub}}
[[Санат:Спорт жарыстары]]

← Ескі түзетулер	18:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қысқы Олимпиада ойындары - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: «Спорт» деген санат аласталды; келесі санат қосылды: «Санат:Спорт жарыстары» (HotCat құралының көмегімен)