Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:08:42Z

1 түзету

Sibom: /* Түркі тілдерімен салыстыру */clean up, replaced: августа → тамыз using AWB

2015-10-30T07:48:04Z

‎Түркі тілдерімен салыстыру: clean up, replaced: августа → тамыз using AWB

Жаңа бет

{{Тілдер
|түсі = алтай
|аты = Қырымшақ тілі
|өз атауы =Кърымчах тыльы
|айтылуы =
|елдер = [[Ресей]], [[Украина]], [[Қырым республикасы]]
|аймақтар = [[Қырым]]
|ресми тіл =
|реттейтін мекеме =
|сөйлеушілер саны =бірнеше кісі <ref>[http://library.eajc.org/page70/news13498 Михаил Кизилов. Крымчаки: современное состояние общины]</ref>
|рейтинг = жойылуға жақын
|күйі =
|жойылды =
|санаты = [[Еуразия тілдері]]
|классификация =
[[Алтай тілдері]]
:[[Түркі тілдері]]
::[[Оғыз тілдері]]
|жазу = [[грек әліпбиі]], [[кириллица]]
|ISO1 =
|ISO2 =
|ISO3 = uum
}}
'''Қырымшақ тілі''' (өз атауы: кърымчах тыльы) - Түркі тілдердің [[қыпшақ тілдері]] тармағының бір тілі. Қазіргі қырымшақ тілінің ауызша сөйлеуінде де, жазбасында да оғыз тілдерінің элементтері көп, сол себепті қырымшақ тілін аралас қыпшақ-оғыз тіліне жатқызуға болады.

== Сөйлеушілер саны ==
Қырымшақ тілін ана тілі деп санайтын қырымшақтар саны Екінші Дүниежүзілік Соғысына дейін Қырым өлкесінде 6 000-дай болған. [[1941]]—[[1944 жыл]]ғы неміс басқыншылығынан кейін қырымшақтардың саны күрт азайып, 1000 шақты адам тірі қалды: олар - соғысқа қатысып немесе көшіп кетіп аман қалғандар болды. Қазіргі таңда қырымшақ тілін ана тілі деп есептейтін егде жастағы 3 адам қалды, олардың бірі, Давид Реби, 2004 жылы қырымшақ тілін қысқаша сипаттап, қырымшақ - орыс сөздігін құрды. Соңғы қырымшақ тілінде сөйлеген әйел - Виктория Багинская (Гурджи) 2012 жылы Краснодарда қайтыс болған.

== Жазуы==
1930 жылғы латын жазуын қолданған қырымшақ әліпбиі:
{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|B ʙ}}
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ç ç
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|Ƣ ƣ}}
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|N̡ n̡}}
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|Ɵ ɵ}}
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ş ş
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|Ƶ ƶ}}
|
|}

1930-шы жылдардың соңынан бастап кирилл жазуына негізделген қырымшақ әліпбиі<ref>Ребе Д. И.,Крымчакский язык. Крымчакско-русский словарь,Симферополь,изд.Доля,2004,224 бет,isbn=966-8584-26-0,тираж 1000</ref>:
{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Гъ гъ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Къ къ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Нъ нъ
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ӧ (кириллица)|Ӧ ӧ]]
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ӱ (кириллица)|Ӱ ӱ]]
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Чъ чъ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э
|}

== Түркі тілдерімен салыстыру ==
{| border="0" cellpadding="3" cellspacing="5" align="center"
| style="background: #aaaaff;" align="center" | '''Қырымшақ тілінде'''
| style="background: #aaaaff;" align="center" | '''Түрікше'''
| style="background: #aaaaff;" align="center" | '''Қазақша'''
|-
| style="background: #ddddff;" | kılıç
| style="background: #ddddff;" | kılıç
| style="background: #ddddff;" | қылыш  
|-
| style="background: #eeeeff;" | arıslan
| style="background: #eeeeff;" | aslan
| style="background: #eeeeff;" | арыстан  
|-
| style="background: #ddddff;" | yaka
| style="background: #ddddff;" | yaka
| style="background: #ddddff;" | жаға  
|-
| style="background: #eeeeff;" | yulduz
| style="background: #eeeeff;" | yıldız
| style="background: #eeeeff;" | жұлдыз  
|-
| style="background: #ddddff;" | yaş
| style="background: #ddddff;" | yaş
| style="background: #ddddff;" | жас  
|-
| style="background: #eeeeff;" | yol
| style="background: #eeeeff;" | yol
| style="background: #eeeeff;" | жол  
|-
| style="background: #ddddff;" | kalkan
| style="background: #ddddff;" | kalkan
| style="background: #ddddff;" | кіру  
|-
| style="background: #eeeeff;" | yanhı
| style="background: #eeeeff;" | yeni
| style="background: #eeeeff;" | жаңа  
|-
| style="background: #ddddff;" | yel
| style="background: #ddddff;" | yel
| style="background: #ddddff;" | жел  
|-
| style="background: #eeeeff;" | tülkü
| style="background: #eeeeff;" | tilki
| style="background: #eeeeff;" | түлкі  
|-
| style="background: #ddddff;" | sıçan
| style="background: #ddddff;" | sıçan
| style="background: #ddddff;" | тышқан  
|-
| style="background: #eeeeff;" | imirtha
| style="background: #eeeeff;" | yumurta
| style="background: #eeeeff;" | жұмыртқа  
|-
| style="background: #ddddff;" | taş
| style="background: #ddddff;" | taş
| style="background: #ddddff;" | тас  
|-
| style="background: #eeeeff;" | altın
| style="background: #eeeeff;" | altın
| style="background: #eeeeff;" | алтын  
|-
| style="background: #ddddff;" | tengiz
| style="background: #ddddff;" | deniz
| style="background: #ddddff;" | қарау  
|-
| style="background: #eeeeff;" | kumuş
| style="background: #eeeeff;" | gümüş
| style="background: #eeeeff;" | күміс  
|-
| style="background: #ddddff;" | ögüz
| style="background: #ddddff;" | öküz
| style="background: #ddddff;" | өгіз  
|-
| style="background: #eeeeff;" | koy
| style="background: #eeeeff;" | koyun
| style="background: #eeeeff;" | қой  
|-
| style="background: #ddddff;" | suv
| style="background: #ddddff;" | su
| style="background: #ddddff;" | су  
|-
| style="background: #eeeeff;" | at
| style="background: #eeeeff;" | at
| style="background: #eeeeff;" | ат  
|-
| style="background: #ddddff;" | agaç
| style="background: #ddddff;" | ağaç
| style="background: #ddddff;" | ағаш  
|-
| style="background: #eeeeff;" | yeşil
| style="background: #eeeeff;" | yeşil
| style="background: #eeeeff;" | жасыл  
|}

Виктория Багинская (Гурджи) жазған қырымшақ тіліндегі мақал<ref>http://www.ug.ru/archive/1248 «Учительская газета», № 34 19 тамыз 2003 ж.
Виктория БАГИНСКАЯ Слышу голоса их днем и ночью я…</ref>:

{{Unicode|
: ''Кымы су тапмаз ичмее, кымы копур тапмаз кечмее''
}}

: ''Кім су таппаса - ишпейді, кім көпір таппаса - көшпейді''

== Әдебиет ==
* Д.И.Реби. «Крымчакский язык. Крымчакско-русский словарь.» Симферополь, 2004
* {{Unicode|Kaja I.S. Qrьmcaq ʙalalarь icyn ana tilinde alefʙet ve oqu kitaʙь. Qrьm, 1928.}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Түркі тілдері}}

[[Санат:Түркі тілдері]]

← Ескі түзетулер	19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қырымшақ тілі - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Sibom: /* Түркі тілдерімен салыстыру */clean up, replaced: августа → тамыз using AWB