Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:58:23Z

1 түзету

ArystanbekBot: /* Дереккөздер */clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB

2014-06-14T03:33:19Z

‎Дереккөздер: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB

Жаңа бет

==Қылышбай Ержанұлының өмірбаяны==
'''Қылышбай Ержанұлы''' 1851 [[жыл]]ы осы [[күн]]гі [[Жамбыл облысы]]ның [[Мойынқұм ауданы]]ндағы [[Фурманов селосы]]нда туып, 1926 жылы 75 жасында қайтыс болған. Жеті жасынан [[жетім]] қалып, Оңғарбай деген жақын туысының [[қол]]ында өседі. [[Мал]] бағып жүріп, бір жағынан ескіше сауат ашады. Оңғарбай оны Бұхардағы [[медресе]]ге береді. Медреседе зерек шәкірт Шығыстың [[классика]]лық [[поэзия]]сынан сусындайды. Ауылға келген соң [[ауыл]] [[бала]]ларын оқытады. Оларға Шығыс [[әдебиет]]і мен [[қазақ]]тың [[халық]] жырларын таныстырады. [[Өнер]]-[[білім]]ге, сөз өнеріне баулиды. Қылышбай жас кезінің өзінен- ақ бұрынғы [[шешен]], [[би]]лер айтқан сөздерді ел арасында тарататын болған. Жиын, [[той]]ларда [[дау]] көтерілген кездерде өзі де суырылып шығып, кесімді билік айтуға араласып кетеді. Оның шешендігін, әділ сөйлейтін қасиетін таныған ел көбінесе өздері барып жүгініп отырған. Сөйтіп, Қылышбай шешен келе-келе "өзіміздің Қылышбай, айтқан сөзі қылыштай" деп аталып кеткен.

==Қылышбай Ержанұлы туралы әңгімелер==
===Қылышбай Ержанұлы туралы әңгіме===
Қылышбай [[өлең]]-жырды жазып та, төтеннен суырып та айта беретін [[шебер]] [[ақын]] болған. Ол [[Қаратау өңірі]]нде [[Шу]], [[Талас]] бойындағы көптеген ақындармен айтысқа да түскен.

Кезінде Қылышбайдың [[ақын]]дығы мен шешендігін Жамбыл да: "Қылыш- байдан таралып, сөз нұсқасы келінген, дос-жаранға, кемтарға қайырлы болсын делінген" деп жоғары бағалаған.

Қылышбай Ержанұлы [[Шу]], [[Мойынқұм]] [[өңір]]іне емес, бүкіл [[Әулиеата]], [[Жетісу]]ға аты шыққан ақын. Бір айтар әділдігі үшін ел оны тура [[би]] деп те сыйлаған. Бір жиында ол:
::[[Адам]] бір көшкен [[керуен]],
::Құрармыз аз [[күн]] [[серуен]].
::Қеруендей көш тартып,
::Асармыз бір [[күн]] белінен.
::[[Адал]] жүріп тірлікте,
::Айырылмайық [[сенім]]нен.
::Кірсе [[лебіз]], шықса жоқ,
::Қауіп етіңдер өлімнен.
::[[Қол]] қайырың болмаса,
::Не әкетесің өмірден,
::Өлмей тұрып, киіп-іш,
::Мініп жорға, [[сұлу]] құш.
::Ғаріптерге қарайлас,
::Өлгеннен кейін не керек,
::[[Алтын]] мен [[күміс]] зеріңнен.
::Не жандар өткен байлықпен,
::[[Өтірік]] сөз бен [[зорлық]]пен,
::Жаһанаға [[мал]]ы сыя алмай,
::Кемтарларға кия алмай,
::Тұтыларсың бір [[күн]]і,
::Малтыққан қарға қояндай.
::[[Иман]]ың [[ата]] болмайды,
::Қанаудан [[ниет]] тазармай,
::Өлімге көзің жетсе де,
::Жақсылыққа бой ұрмай,
::Ақыры бір [[күн]] өтерсің,
::Үзіліп сонда кетерсің.
::Ішпей-жемей жиғаның,
::Артында қалар бір күні,
::Сол кезде, сорлы-ау, қайтесің? -
деп бір замандасына сыр айтыпты.

===Қылышбай Ержанұлы туралы әңгіме===
Қылышбай жігіт кезінде бір ауылға келіп, қонайын десе, танитын ешкімді таба алмайды. Содан кейін үлкендеу бір [[үй]]ге кіріп, сәлемдесіп, [[есік]] жаққа отыра кетіпті. [[Үй]] иесі жактырмай: "Иә, [[бала]], қайдан келесің?" - деп жөн сұрапты. Сонда Қылышбай:
:- [[Шу]] бойынан келе жатыр едім, ешкімді танымаған соң, сіздің үйге қонайын деп келдім, ата, - депті.
Үй иесі баска қонақтарды нұсқап:
:- "[[Қонақ]] үстіне қонақ келсе, қотыр болады" деген, өлніеп істелген ас қой, - дейді.

Сонда Қылышбай:
:- Ата, ешкімді танымаушы едім, [[көже]]-мөже болса да сіздікінде болайын, - дейді.
:- Көже-мөже дегенің не, шырағым?
:- Тарыдан түйісі болса, сары майдан иісі болса, сүтке салып баптаса, қантпенен қаптаса, оны біздің ел көже дейді, - депті Қылышбай.

Баланың сөзіне жығылған бай:
:- Қарағым, жоғары шығып отыршы! - деген екен.

===Қылышбай Ержанұлы туралы әңгіме===
Бір күні Қылышбай қоналқаға Көлбай деген сараң байдың үйіне кеп түседі. Беймезгіл қонақтың келуін жаратпаған [[Көлбай]] оған [[ас]] аспай, [[шай]] ғана береді. Шәй ішіп болған соң, жатар алдында Көлбай Қылышбайға "қонақ кәде" істе дейді, Қылышбай:
:- Ол қалай болушы еді? - дейді.
:- Бір ауыз өлең шығарсаң, қонақ кәдең сол болады, - депті бай, осыдан не шығар дейсің дегендей.

Сол жерде Қылышбай:
::- Сөйлейін, сөйле десе [[Көл]] ағасы,
::Бермейсің қонақ келсе қонақасы.
::"Көлбай" деп [[қайран]] атты кім қойды екен,
::Көл түгіл шұқанақтың садағасы, -
деп табан астында төгіп жіберіпті. Қонағының сөзінен шошынған Көлбай:
:- Әй, бәйбіше, мына [[өлең]] елге жайылып, жұрт бізді мазақ етер! Тезірек [[Қазан]] ас! - депті.

===Қылышбай Ержанұлы туралы әңгіме===
Бір [[күн]]і Қылышбайдың қызы сүйгенімен қашып кетеді. Осыны естіген Әтей Қылышбайға былай дейді:
::- Қылышбай, қызың қашты
:::[[Кызыл]] желде,
::Ақыр соғып қалдың ғой [[қара]] жерді.
::Шыт көйлек те кимеген екі жеңге,
::Түседі ұялғаннан қара төрге.
::Сонда Қылышбай қысылмастан:
::- Біздің [[қыз]] қашып кетті күтін демей,
::Бірсыпыра киімін бүтіндемей
::Байғұс [[бала]]м асығып ұшып кетті,
::Кешегі [[Айша]] кұсап сүтін бермей
- деп жауап береді.

Сөйтсе Әтей ауылында [[күйеу]]ге шықпай жүкті болып қалған Айша атты [[қыз]] бар екен.

===Қылышбай Ержанұлы туралы әңгіме===
Қылышбай [[шешен]] Бестерек [[ру]]ынан датқа болған Райымбектің үйінде отырады. Ол атағы [[ел]]ге кең жайылған [[ақын]], әрі тапқыр [[шешен]] [[жас]] [[Жігіт]]ектің осында келе жатканын естиді. Ал Қылышбай болса, Жігітекпен бір кездессем деп жүреді. Райымбек датқамен [[ру]]лас екен. Сол ойының реті келген Қылышбай үйге кіре берген Жігітектің [[сәлем]]ін алмастан, одан бұрын сынайын деген оймен былай дейді:
::- Райымбек Бестеректе ұлық датқа,
::Қосылар үштің бірі салтанатқа.
:: Осы [[жер]]ін Бестеректің біз сұрайық,
::Қай жерден қосылады [[төрт]] [[Дулат]]қа?
::Ол осылай дей бергенде Жігітек
:::[[ақын]] іліп әкетеді:
::[[Құдай]]дың құлы, Мүхамбеттің,
:::үмбетіміз,
::Тарапты Бекболаттан есебіміз.
::Ботбайдың Қораласы дегендей-ак,
::Қалмайды [[ноғай]] деген өсегіміз, -
деп Қылышбай өзінің де аталары жөніндегі [[әзіл]]-қалжыңды алдына тартқан екен.<ref>Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС "Қазақстан" баспа үйі", 2001, - 592 бет. ISBN 5-7667-5647</ref>

==Дереккөздер==

<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	18:58, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қылышбай Ержанұлы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

ArystanbekBot: /* Дереккөздер */clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB