https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 2026-04-19T04:03:04Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3&diff=30575&oldid=prev 2025-04-25T18:08:53Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3&diff=30574&oldid=prev 2016-02-24T23:42:58Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{taxobox<br /> |name = Қызыл қайың<br /> |image = <br /> |regnum = [[Өсімдіктер]]<br /> |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]<br /> |classis = [[Қос жарнақтылар]]<br /> |unranked_ordo = [[Core eudicots]]<br /> |unranked_subclassis = [[Rosids]]<br /> |ordo = [[Fagales]]<br /> |familia = [[Қайыңдар тұқымдасы|Betulaceae]]<br /> |genus = [[Қайың]]<br /> |species = '''''B. kirghisorum'''''<br /> |binomial = ''Betula kirghisorum''<br /> |binomial_authority = Sawicz<br /> |}}<br /> '''Қызыл қайың''' немесе '''қырғыз қайыңы''' ({{lang-la|Betula kirghisorum}}) – [[қайыңдар тұқымдасы]]на жататын [[ағаш]]. Қызыл қайыңның жалғыз Отаны бар, ол — Қазақстан. Бұл сирек кездесетiн тал әлемнiң өзге бiрде-бiр елiнде өспейдi. Қазақстанның өзiнде [[Алматы облысы]]ндағы [[Текес өзені|Текес]] пен Байынкөл өзендерi аңғарында ғана тараған.<br /> <br /> Бүгiнде қайыңның бұл түрi [[Қызыл кiтап]]қа енгiзiлген. Алайда, бұған қарамастан, жыл сайын ағаш ареалы тарылу үстiнде. Қызыл қайыңның тағдыры бүгiнде қыл үстiнде десек те болады. Өйткенi ол — [[Нарынқол]] ауылы тұрғындарының негiзгi отын көзiне айналған.<br /> Биіктігі 2 — 4 м, жалпақ жапырағының ұзындығы 3 — 4 (5) см, ені 1,5 — 3 см, қабығы ақшыл-қызғылт түсті. Аналық сырғасы сопақша (ұзындығы 1,8 см-дей, ені 0,7 см). Мамыр айында гүлдейді. Жемісі — қанатты жаңғақ. Әсемдік үшін де өсіріледі. Тау беткейлеріне топырақ эрозиясына қарсы егіледі. Ал [[Наурызым]] және [[Аманқарағай орманы]]нда өсетін өте сирек кездесетін Қызыл қайың қорғауға алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.&lt;ref&gt;Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ресми дерек көздерiне сүйенсек, соңғы он бес жыл көлемiнде қызыл қайыңның өсу аймағы 15-20 пайызға қысқарған. Айталық, 1990 жылы қайың ареалы 225 гектарды құраса, бүгiнде 180 гектарға әзер жетедi.<br /> <br /> '''Қызыл қайың'''— [[Алматы облысы]] [[Алакөл ауданы]]ндағы ауыл, [[Көлбай]] ауылдық округінің орталығы. Аудан орталығы — [[Үшарал]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км жерде, [[Лепсі]] өзенінің оң жағалауында. Тұрғыны 1,3 мың адам (2003). Ауыл 1992 жылға дейін “Саратовка” деп аталып келген. 1997 жылға дейін Үйгентас ауданына қарады. 1963 — 97 ж. “Саратов” кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде 1997 жылдан Қаазақстанда ЖШС және бірнеше шаруа қожалығы құрылды.&lt;ref&gt;Қазақстан энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Қайың тұқымдасы]]<br /> [[Санат:Қазақстан табиғаты]]<br /> [[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]</div>

Kmoksy