https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%82Қызыларбат - Түзету тарихы2026-09-08T07:14:51ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%82&diff=113454&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-06-26T06:25:29Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:25, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%82&diff=113453&oldid=prevМағыпар: үлгі, толықтыру2025-12-04T07:13:48Z<p>үлгі, толықтыру</p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Елді мекен<br />
|статусы = қала<br />
|қазақша атауы = Қызыларбат<br />
|шынайы атауы = {{lang-tk|Gyzylarbat}}<br />
|сурет = Turkmenistan Gyzylarbat Main Square.JPG<br />
|сурет атауы = <br />
|жағдайы = <br />
|ел = Түрікменстан<br />
|елтаңба = <br />
|ту = <br />
|елтаңба сипаттамасы = <br />
|ту сипаттамасы = <br />
|елтаңба ені = <br />
|ту ені = <br />
|lat_dir = N|lat_deg =38 |lat_min =58 |lat_sec = <br />
|lon_dir =E |lon_deg =56 |lon_min =16 |lon_sec = <br />
|CoordAddon = <br />
|CoordScale = <br />
|аймақ түрі = Уәлаят<br />
|аймағы = Балқан уәлаяты<br />
|кестедегі аймақ = <br />
|аудан түрі = Атырап<br />
|ауданы = Қызыларбат атырабы<br />
|кестедегі аудан = <br />
|қауым округі түрі = <br />
|қауым округі = <br />
|кестедегі қауым округі = <br />
|қауым түрі = <br />
|қауым = <br />
|кестедегі қауым = <br />
|ішкі бөлінісі = <br />
|басшының түрi = <br />
|басшысы = <br />
|құрылған уақыты = <br />
|алғашқы дерек = <br />
|бұрынғы атаулары = 1991 жылға дейін — Қызыл-Арват<br /><br />
1999 жылға дейін – Қызыларбат<br /><br />
2022 жылға дейін - Сердар<br />
|статус алуы = 1905<br />
|жер аумағы = <br />
|биiктiктiң түрi = <br />
|орталығының биiктігі = <br />
|климаты = <br />
|ресми тілі = <br />
|тұрғыны = 48 552 <br />
|санақ жылы = 2022<br />
|тығыздығы = <br />
|шоғырлануы = <br />
|ұлттық құрамы = <br />
|конфессионалдық құрамы = <br />
|этнохороним = <br />
|уақыт белдеуі = +5:00<br />
|DST = <br />
|телефон коды = +993 246<br />
|пошта индексі = <br />
|пошта индекстері = <br />
|автомобиль коды = <br />
|идентификатор түрі = <br />
|сандық идентификаторы = <br />
|ортаққордағы санаты = <br />
|сайты = <br />
|сайт тілі = <br />
}}<br />
<br />
'''Қызыларбат''' (1999 жылдан 2022 жылға дейін Сердар, 1991 жылға дейін Қызыл-Арват) — [[Түрікменстан]]ның [[Балқан уәлаяты]]ндағы қала.<br />
<br />
== Географиялық сипаттамасы ==<br />
Қала Копетдаг етегінде, [[Балқанабат]]тан оңтүстік-шығысқа қарай 175 км, [[Ашхабад]]тан солтүстік-батысқа қарай 219 км жерде орналасқан.<br />
<br />
== Тарихы ==<br />
Ол Транскаспий теміржолы құрылысы кезінде Қызыларбат деген шағын ауылдан өсіп шыққан. Оған дейін жергілікті халық негізінен ауыл шаруашылығымен, мақта мен жүн өңдеумен және кілем тоқумен айналысқан. Ауыл сонымен қатар дәстүрлі түрікмен костюмдерін шығарған.<br />
<br />
1881 жылы мұнда теміржол тартылды. Теміржолға қызмет көрсету үшін ірі көлік торабын, жөндеу шеберханаларын және басқа да өнеркәсіптік нысандарды салу қажет болды.<br />
Кеңес дәуірінде Қызыл-Арват республиканың ең ірі өнеркәсіптік және теміржол орталықтарының біріне айналды, Түрікменстанның алғашқы вагон жөндеу зауыты құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2654-Serdar.html|title=Азия. Туркменистан. Балканский велаят. район Сердарский этрап|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-12-4 |lang=}}</ref><br />
<br />
1999 жылы 29 желтоқсанда қалаға Сапармұрат Ниязовтың құрметіне Сердар атауы берілді. 2022 жылы қаланың атауы Қызыларбат болып қайтарылды.<br />
<br />
== Экономикасы және әлеуметтік нысандары ==<br />
Жергілікті халық, ежелгі замандағыдай, тоқумен айналысады. Теке кілемдерін, шапандарын және белдіктерін жергілікті шеберлер жасайды, ал ер адамдар дәстүрлі телпектерді (биік бас киімдер) тігеді.<br />
<br />
Қалада вагон жөндеу зауыты, мақта тазалау зауыты, йод зауыты (Берекет), кілем фабрикасы және тоқыма кешені орналасқан.<br />
<br />
== Көрнекі орындары ==<br />
Көрікті жерлердің қатарында чиллехан ғимаратының қирандылары бар. Жергілікті тұрғындар Парабиби есімді әйел жау қолына түсіп қалмау үшін өзін жартасқа байлап тастағанын және осылайша бұл қирандылар пайда болғанын айтады. Тағы бір аңыз 120 шақырым жерде орналасқан Арчван бұлағымен байланысты. Онда айтылғандай, жергілікті тұрғын тері ауруына байланысты ауылынан жер аударылған. Бұлақты тапқаннан кейін, ол онда шомылып ауруы жойылған. Содан бері су емдік болып саналады, ал бұлақтың орнында санаторий құрылды.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
{{Түрікменстан қалалары}}<br />
[[Санат:Түрікменстан қалалары]]</div>Мағыпар