https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D2%A3%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2026-04-18T12:41:41Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D2%A3%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B&diff=31095&oldid=prev 2025-04-25T18:10:36Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:10, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D2%A3%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B&diff=31094&oldid=prev 2015-09-11T10:39:48Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Қуаңшылықпен күрес</span></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Қуаңшылық.jpg|thumb|Қуаңшылықтан тілімделген жер]]<br /> '''Қуаңшылық'''&lt;ref&gt;ҚазССР. Қысқаша энциклопедия, 2-том. Алматы - 1987.&lt;/ref&gt; - [[ауа температурасы]]ның күрт көтерілуі мен ылғалдың шұғыл азаюы әсерінен туатын күрделі [[метеорология]]лық [[Құбылыстар|құбылыс]]. Ұзақтығы әр түрлі [[Табиғат зоналары|табиғи зонада]] түрліше болады.<br /> <br /> == Қуаңшылық тудыратын факторлар ==<br /> * Табиғи факторлар:<br /> ** жергілікті жердің географиялық орны (көл, теңіз, мұхиттардан алшақтығы), [[жер бедері]]<br /> ** [[климат]]ы<br /> ** [[Топырақ|топырағы]]<br /> ** [[өсімдік жамылғысы]]<br /> ** [[Атмосфералық ауа|құрғақ атмосфералық ауа]]<br /> ** [[жауын-шашын]] мөлшерінің аздығы немесе болмауы <br /> ** [[жел]]дің үнемі соғуы ([[жел эррозиясы]]).<br /> * Адамдардың шаруашылық іс-әрекеті ([[антропогендік фактор]]).<br /> <br /> == Қуаңшылық зардабы ==<br /> * [[Егістік]], [[жайылым]] және [[шабындық]]тың [[өнім]]і күрт кемиді;<br /> * [[Өзен]], [[бөген]]дер [[деңгей]]і төмендейді;<br /> * [[Су электр станциясы|СЭС]] [[қуат]]ы кемиді;<br /> * [[Өрт]] қаупі күшейеді;<br /> {{main|Орман өрті}}<br /> * [[Топырақ]]тың құрғап кетуінен эррозия құбылысы дамиды;<br /> {{main| Топырақ эрозиясы}}<br /> * [[Мал өсіру|Малдың өсуіне]] зор нұқсан келтіреді;<br /> * Қуаңшылық аймақ тұрғындарын экономикалық күйзеліске ұшыратады.<br /> <br /> === Қазақстандағы қуаңшылықтар ===<br /> [[Ұлы Октябрь социалистік революциясы]]нан дейін қуаңшылыққа қарсы қолданылатын агротехникалық шаралар кешені болмағандықтан, қуаңшылық аяғының жұтқа айналған кезеңдері (әйгілі Қоян, Мешін, Жылан, [[1880]], [[1892]], т.б. жылдар) болды, [[мал өсіру]]ге зор [[Зиян|нұқсан]] келтіріп, [[ел]]ді қатты күйзелтті.<br /> {{main|Жұт}}<br /> <br /> [[Қазақстан]]да [[1950]], [[1957]], [[1961]], [[1965]], [[1967]], [[1968]], [[1974]], [[1977]] жылдары және [[1952]], [[1953]], [[1969]] жылдары [[тамыз]], [[1977]] жылы [[маусым]], [[1956]], [[1962]], [[1974]] жылдары [[шілде]], [[1980]] жылы [[мамыр]] айларында қуаңшылық болды. Кейбір жылдары қатарынан бірнеше айға созылды. [[1955]] жылы - 2 ай ([[мамыр]], [[маусым]]), [[1975]] жылы - 3 ай ([[маусым]], [[шілде]], [[тамыз]]).<br /> <br /> ==== Қазақстандағы қуаңшылық себебі ====<br /> Қазақстанға [[Иран]], [[Ауғанстан]] аймақтарында қалыптасатын, [[қысым]]ы өте жоғары, құрғақ және ыстық [[антициклон]] өтіп, [[жаз]] бойы сақталады. [[Сібір]]ден келетін ылғалды салқын ауа жоғары қысымды антициклонды бұзып өте алмай тоқтап қалады. Осылардың салдарынан Қазақстан даласында қуаңшылық болып тұрады.<br /> [[Сурет:Қазақстанның атмосфералық қуаңшылық картасы.jpg|thumb|center|780px|Қазақстанның атмосфералық қуаңшылық картасы.]]&lt;ref&gt;Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:&quot; Қазақ энциклопедиясы&quot; ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Қуаңшылықпен күрес ==<br /> Қуаңшылық әсерін кеміту үшін атмосфераның жер бетіне жақын [[Жер құрылымы|қабатындағы]] [[ылғал]] мен [[Жылу|жылу балансын]] реттеу мақсатында жерді арнайы [[агротехникалық әдіс]]пен [[Жер жырту|жырту]], [[Суару|егістікті суару]], [[қар тоқтату]], [[ағаш алқабын жасау]], [[Тұқым|астық тұқымын]] қолайлы уақытқа [[тұқым себу|себу]] сияқты шаралар жүргізіледі. Қуаңшылық [[табиғат]]тың күрделі құбылысы, сондықтан көрсетілген шаралар кешенін қолдану қуаңшылықтың зиянды зардабын бәсеңдетуге септігін тигізеді.<br /> <br /> == Тағы қараңыз==<br /> * [[Климаттың адам өмірі мен оның шаруашылық әрекетіне тигізетін әсері]]<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> * Агрономия негіздері (авторлар: Жаңабаев Қ., Арыстанғұлов С.) Астана - 2010. 352бет. ISBN 978-601-292-059-8<br /> <br /> [[Санат:Табиғат]]<br /> [[Санат:Ауыл шаруашылығы]]<br /> [[Санат:Экология]]</div>

GanS NIS