Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:26:43Z

1 түзету

Kmoksy: Санат:Таран тұқымдасы

2016-03-07T06:41:41Z

Жаңа бет

{{taxobox
|name = Қоян жүзгін
| image =
| image_caption=
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]
|classis = [[Қос жарнақтылар]]
|ordo = [[Caryophyllales]]
|familia = [[Тарандар тұқымдасы|Polygonaceae]]
|subfamilia = [[Polygonoideae]]
|genus = ''[[жүзгін|Calligonum]]''
| species = '''''C. humile'''''
| binomial = ''Calligonum humile''
| binomial_authority = Litv., 1913
}}
'''Қоян жүзгін'''<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> ({{lang-la|Calligonum humile}}) – [[Тарандар тұқымдасы|тарандар]] тұқымдасы, [[жүзгін]] туысына жататын [[бұта]].

== Ботаникалық сипаты ==
* Биіктігі 0,3 – 0,7 м, қалың бұтақты, төбе жағы селдір.
* [[Бұтақ]]тарының қабығы қара қоңыр түсті.
* Жас [[өскін]]дері жасыл түсті, [[жапырақ]]сыз, ағаш бұтақтарының қолтығынан шоғырлана өсіп шығады.
* Қоян жүзгін өте жылдам өседі, 5-6 жылда өзіне тән пішіндегі бұтаға айналады. Шамамен осы [[мерзім]]де алғашқы [[гүл]]деуі байқалады.
* Қос жынысты гүлдері хош [[иіс]]ті, жапырақ қойнауынан шығады. 5 [[күлте]]лі қарапайым гүлсерігі ақ, қызғылт, күлгін, ашық жасыл түсті.
* Жапырақтары ұсақ, [[жіп]] немесе [[біз]] тәрізді, ұзындығы 3-7 мм.
* [[Жаз]] бойы [[фотосинтез]] [[процес]]ін бір жылдық жіңішке жас өскіндері атқарып, [[күз]]де түсіп қалады.
* Жеке тұрған үлкен бұтасының тамыр жүйесі өте аумақты жерді алады, қапталындағы көлденең тамырларының ұзындығы 20 м-ге жетеді.
* Аталығы 12-18, аталық жіпшелерінің түбінде қысқа қалың түгі болады. Жатыны төрт қырлы.
* [[Жеміс]]і - сырты [[мөлдір]] [[қабық]]пен немесе [[қылтанақ]]ты қабықпен қапталған [[жаңғақ]]ша, ұзындығы 10 мм, ені 9-11 мм. Жаңғақшасының қылтанағы жұмсақ, жиегі өткір келеді, [[жел]]мен ұшып таралады.
* [[Тұқым]]ы, [[түбір]]і, тамыр [[жайылма]]лары арқылы көбейеді, мәдени түрде қалемшелеу арқылы өсіреді. [[Мамыр]]-[[маусым]] айларында гүлдеп, жеміс салады. [[Көктем]]гі [[суық]]та (2-5°С) жас өскіндері қарайып солып қалады да, оның орнына басқа жас өркен пайда болады.

== Өсетін жері мен таралу аймағы ==
[[Қазақстан]]да [[Торғай қолаты]]нда, [[Арал теңізі]] маңында, [[Балқаш-Алакөл ойысы]]нда өсетін [[эндемик]] өсімдік.

== Шаруашылықтағы қолданысы ==
Қоян жүзгінді [[түйе]], [[қой]] жақсы жейді. [[Қыс]]та жерге түсіп, [[қар]] астында қалған тұқымы мен өркендерін қорек етеді. [[Тағамдық құндылық|Тағамдық құндылығы]] жоғары.
<br />
[[Құм]]ды [[жер]]лерді [[суландыру]] кезінде пайдаланылады.
<br />
Ағаш сүрегі тығыз әрі ауыр ([[су]]ға батып кетеді), [[шөл]]ді [[аймақ]]тарда ағашын [[құрылыс материалдары]] және [[отын]] ретінде қолданады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Таран тұқымдасы]]
[[Санат:Қазақстан флорасы]]

← Ескі түзетулер	06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қоян жүзгін - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Kmoksy: Санат:Таран тұқымдасы