Moderator: 1 түзету

2025-04-25T17:54:20Z

1 түзету

07:11, 2016 ж. желтоқсанның 3 кезіндегі Абдухамитова Асем деген

2016-12-03T07:11:59Z

Жаңа бет

{{Қорық аймақ
| name = Қорғалжын қорығы<br />[[Сурет:Korgalzhinskiy Nature Reserve.JPG|300px]]
| iucn_category = Ia
| image = Kazakhstan locator blank.svg
| caption =
| locator_x = 162
| locator_y = 45
| location = {{Мемлекет туы|Қазақстан|22}}, [[Ақмола облысы]] және [[Қарағанды облысы]]
| lat_degrees = 50
| lat_minutes = 25
| lat_seconds = 60
| lat_direction = N
| long_degrees = 69
| long_minutes = 11
| long_seconds = 20
| long_direction = E
| area = 543 171 [[га]]
| established = [[1968]] жылдың [[сәуірдің 18]]
| governing_body = Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті
| world_heritage_site = [[2008]] жылы
| website =
}}
'''Қорғалжын қорығы'''<ref name="source1">Қазақ энциклопедиясы</ref> – [[Ақмола облысы]] [[Қорғалжын ауданы]]нда орналасқан мемлекеттік қорық. 1958 ж. ұйымдастырылған. Оған Теңіз – Қорғалжын көлдер жүйесінің біразы енеді (Қорғалжын; Теңіз). Жер аумағы 258,9 мың га (2003). Қорық орналасқан аумақта қыста ауаның температурасы –41 – 42ºС суық болса, шілдеде температура 38 – 39ºС-қа жетеді. 125 – 130 күндей аязсыз жайма шуақ болады. Жылына 200 мм шамасында жауын-шашын түседі. Қорықта жоғары сатыдағы өсімдіктердің 331 түрі, атап айтқанда, [[жусан]], [[көкпек]], [[боз селеу]], [[қызғылт]], [[тобылғы]], [[бидайық]], [[бозшөп]], т.б. өседі. Әсіресе, суда өсетін өсімдіктердің 22 түрі мұндағы көлдерге ерекше әсемдік береді. Қорық жан-жануарлар дүниесіне бай. Мұнда [[сүтқоректі]]лердің 37 түрі, [[құс]]тардың 294, [[бауырымен жорғалаушылар]]дың 3, [[қосмекенділер]]дің 2, [[балық]]тардың 10-нан астам түрлері тіршілік етеді. Сондай-ақ, [[дала суыры]], [[қоян]], [[күзен]], [[борсық]], [[ақбөкен]], т.б. мекендейді. Қорғалжында 32 мыңдай [[қасқалдақ]], 10 – 12 мыңдай [[үйрек]], [[аққу]], [[қаз]], т.б. құс түрлері ұя салады. Қорықтан [[ақ құтан]], [[қызыл жемсаулы қарашақаз]], [[тұрпан]], [[қара дегелек]], [[бірқазан]] сияқты саны жылдан жылға азайып бара жатқан құстарды кездестіруге болады. Мұнда ұя салатын қанаттылардан гөрі мамырлауға келген құстар саны бірнеше есе көп болғандықтан қорықты Құс базары деп те атайды. Қорықта дүние жүзінде өте сирек кездесетін – қызғылт қоқиқаз бар. Ол Қазақстан жерінде тек Теңіз к-нде ұя салып, жұмыртқа басады. Түсі қызғылт қанатты қоқиқаздар топталып аспанға көтерілген кезде бүкіл көл айдыны қызыл алау өрттей лаулап, ерекше шұғылаға бөленеді. Сондықтан оны кейде [[“Қызылқанат”]] деп те атайды. 1960 жылдары қорықта қоқиқаздың саны 45 – 60 мыңдай болса, 2000 жылдары 10 – 15 мыңдай ғана қалды. Халықар. маңызы бар, қорғауға алынған батпақты-сулы жерлердің тізіміне Қорғалжын, Теңіз көлдері енгізілген. Қорықтағы фауна мен флора толық есепке алынған. Көп жылдан бері “Табиғат шежіресі” күнделігі жазылады. Қазір қорықта экологиялық туризм саласы дамып келеді.

== Өсімдіктер әлемі ==
[[Сурет:Tengiz-Korgalzhyn Lake System MODIS 250m.jpg|thumb||left|200px|Теңіз-Қорғалжын жүйесіне ғарыштан көрініс]]
Қорық [[флора]]сы гүлді [[өсімдіктер]]дің 300 түрін құрайды. [[Ағаш]]тар жоқ, алайда бұталардың 12 түрі бар. Далада кейде [[қараған]] мен [[тобылғы]] да кездеседі. Қорғалжын қорығында сирек кездесетін өсімдіктердің 45 түрі қорғалады. Олардың арасында Шренк қызғалдағы, Қазақстанның [[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]] енген екі түсті [[қызғалдақ]], көкшіл жуа, орал миясы, құмды цмин, дәрілік алтей, қара жусан, ақмия, бозы және дала шатырашы бар.

== Жануарлар әлемі ==
Қорғалжын [[фауна]]сы дала және жартылай шөл дала аймақтарына тән. Мұнда [[сүтқоректілер]]дің 41 түрі, [[құстар]]дың 294 түрі, [[бауырымен жорғалаушылар]]дың 6 түрі, [[қос мекенділер]]дің 2 түрі, [[балық]]тың 11 түрі бар. Қорықтың [[омыртқасыздар]] фаунасы мүлдем зерттелмеген. Қорықта қоңыздардың 300 түрі тіркелген. Қорғалжын көлдері – балықшылардың жұмағы. Мұнда [[алтын]] және бозша мөңкелер, шортан, аққайран, линь, алабұға және торта балықтар тіршілік етеді.

Теңіз-Қорғалжын өзендер жүйесі [[Орталық Азия|Орта Азия]] – [[Үндістан]] және [[Африка|Сібір – Шығыс Африка]] жыл құстары жолының қиылысында орналасқан. Қорғалжындағы жалпы аумағы 260 мың гектарды құрайтын өзендер жүйесі бүкіл Орта Азиядағы құстардың ең маңызды сулы-батпақты мекені болып табылады. 1976 жылы қорықтағы су айдындары «Рамсар» тізіміне енгізілген. Қорғалжындағы өзендер жүйесі [[қызғылт қоқиқаз]] (фламинго) және жоғалуға айналған өзге де сирек құстардың: [[бірқазан]], [[тырна]], [[савка]] және [[тарғақ]]тың әлем бойынша солтүстіктегі ең шалғай мекені. Қорықта құстың 294 түрі жұмыртқа салса, суларында балықтың 17 түрі мекендейді. Сондай-ақ мұнда сүтқоректі жануарлардың 41 түрі тіршілік етеді. Бұл Қазақстандағы сүтқоректі барлық жануарлар түрінің 26 пайызын құрайды.

{{Қазақстан ЕҚТА-лары}}
== Дереккөздер ==

<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан қорықтары]]
[[Санат:Қазақстандағы Әлемдік мұра]]
[[Санат:Ақмола облысы]]
[[Санат:Қарағанды облысы]]

{{stub}}

← Ескі түзетулер	17:54, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Қорғалжын қорығы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

07:11, 2016 ж. желтоқсанның 3 кезіндегі Абдухамитова Асем деген