https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B7 2026-09-25T14:13:29Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B7&diff=122656&oldid=prev 2026-06-26T06:39:10Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:39, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B7&diff=122655&oldid=prev 2026-02-24T08:31:57Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Қобызға деген көзқарас</span></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Музыкалық аспап<br /> |Аты = Қобыз<br /> |Басқаша аты = <br /> |Суреті =<br /> |Сурет тақырыбы = <br /> |Жіктелуі = шекті музыкалық аспап<br /> |Диапазоны = <br /> |Диапазон атауы = <br /> |Туыстас аспаптары = <br /> |Музыканттар = [[Ықылас Дүкенұлы]]&lt;br /&gt;[[Қорқыт|Қорқыт ата]]<br /> |Шығарушылар = <br /> |Мақалалар = <br /> |Дыбысы = <br /> |Ортаққор = <br /> }}<br /> '''Қобыз''' — таңқаларлық пішінді және ғажайып сазды, бай тембрлі аспап. Қобыз қазақ халқының ең көне аспаптарының бірі болып табылады.<br /> <br /> == Сипаттамасы ==<br /> [[Сурет:Қобыз.jpg|нобай|200px|оңға|Қобыз]]<br /> Қобыз екі шекті 40-қа тарта аттың ұзын қылы керілген ысқышы бар аспап. [[Қылқобыз]] аталуы да осыдан болар. Қобыз үнінің төмендеп қайта жоғарылап [[дыбыс]] шығаруы — шектеріне саусақтың ұшын ғана тигізіп, сәл ғана басып шертіп, керілген қылды ысқышпен үйкеп ысқылап тарту арқылы ысқышты аспапқа «іліп қойғандай» етіп көлденең ұстап ысқылап сүйкеп-сүйке, көсеп-көсеп жібергенде [[Флажолет|флажолетті]] [[Обертон|обертонды]] қою-қошқыл сазды мұңлы болып шығады.<br /> <br /> Біреулер оны [[Құстар|құс]] даусына ұқсатады: « — Оның даусы аспаптың шегін аттың жалынан керілген қылдан тартылған еспе ысқышпен үйкелегенде аққудың үніне ұқсас дауыс шығады» — дейді ([[Петер Симон Паллас|П. Паллас]]). Енді біреулер қобыз үнін адам даусына ұқсатады (Б. Сарыбаев) ащы, зарлы, өксікті үн шығарады деген де пікір айтады.<br /> Кобыздын 4000 жылдык тарихы бар.<br /> <br /> == Қобызға деген көзқарас ==<br /> Қобыздың саз аспабы ретінде тағдыры тайғақ, жолы тар, қиын-қыстау болды. Бұл аспап қазақ халқының тарихи-этникалық мәдениетінің көне көзі, рухани қазына мүлкі, эпостық және аспаптық музыкалық өнерін күні бүгінге дейін сақтап жеткізуші ұлттық мұра бола тұра, ол өзіне деген кертартпа ескілікті көзқарастан арылмай ақталмай-ақ қойды. Әу бастан-ақ қобыз бақсының, бақсылық жасаудың құралы деген пікір қалыптасқан болатын. Сондай бір түсінбеушіліктің кесірінен қобыз жаңа заман көшіне ілесе алмай ескіліктің қалдығы саналып жоғалып, жойылып кетудің алдында қалды дейді [[Александр Викторович Затаевич|А.Затаевич]]. Осының салдарынан XX ғасыр басында қобыз аспабына арналып шығармалар жазылмай сиреп ұмытыла бастады. «Әкеден балаға мұра» болып келе жатқан қасиетті өнеріміз, ұлттық салт-санамыз, отбасылық қобызшылық дәстүріміз үзіліп қалды. Классикалық қобыз музыкасының аты аңызға айналған ең соңғы хас шебері [[19 ғасыр|XIX ғасыр]] ортасында дүниеге келген [[Ықылас Дүкенұлы]].<br /> <br /> Дегенмен жоғалып жойылып құрып кетуге жақын қалған қобыз ойнау өнерін өмірге қайта оралтып «шаң басқан уақыт» пернесін ашуға жасалған шаралармен ізденістер, талпыныстар болмай қалмады. Осындай істің басында бірегей ірі [[Қобызшы|қобызшылар]] зор тұлғалы музыканттары болып [[Жаппас Қаламбаев]]пен (1909—1970) [[Дәулет Мықтыбаев]] (1904—1976) тұрды. Шын мәнінде осы екеуінің арқасында музыкалық қобыз аспабының барлық құпиясымен қасиетінің қыры мен сыры сақталып өткеніміздің баға жетпес асыл мұрасын шашау шығармай жоғалтпай бізге жеткізіп жаздырып қалдырып кеткеніне шүкір дейміз.<br /> <br /> Қобызда ойнап ең алғаш рет концерттік эстрадаға шыққан, [[1968]] жылы [[Алматы]] консерваториясында ашылған қылқобыз класына бірінші сабақ берген де осы екі тарлан.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;“Балалар Энциклопедиясы”, V-том&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Сілтемелер ==<br /> * [http://abai.kz/content/sayan-akmolda-kazaktyn-zhanyn-terbegen Қазақтың жанын тербеген.... Қылқобыз]<br /> <br /> == Тағы қараңыз ==<br /> * [[Қорқыт|Қорқыт ата]]<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{Stub: Қазақ мәдениеті}}<br /> <br /> {{Қазақтың саз аспаптары}}<br /> [[Санат:Қазақтың саз аспаптары]]</div>

Аида Кажмухановна