https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B8%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8BҚисынды шашырау спектроскопиясы - Түзету тарихы2026-04-20T18:55:44ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B8%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B&diff=38475&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:44Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B8%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B&diff=38474&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-06-16T05:23:30Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Қисынды шашырау спектроскопиясы.'''<br />
Кейбір жағдайларда [[фотон]] басқа молекулаға, оның энергетикалық күйіне қарамастан, өз энергиясын бере алады. Мұндай жағдайда оның энергиясы белгілі<br />
бір деңгейге дейін жоғарылайды, ал бұл тұрақты күйге сәйкес емес.<br />
Сондықтан [[молекула]] өзінің негізгі күйіне тез оралуы керек. Ол<br />
өзінің тербелмелі қоздырылған күйіне қайтып оралған кезде фотон<br />
шығарған [[энергия]] қоздыру энергиясынан аз болады және қоздыру<br />
энергиясы белгілі бір тербелмелік деңгейшеде тұрады. Егер кейбір<br />
молекулалар коздырылған тербелмелі күйде болса, онда шығатын<br />
фотондағы энергия біршама артықтау болады. Ал егер де молекула<br />
өзінің алғашқы деңгейіне оралатын болса, онда энергия өзгеріссіз<br />
қалады.<br />
[[Спектр]]лер орталық жиіліктің екі жағынан бірдей орналасқан<br />
симметриялы жиілік серияларынан тұрады. Ұзын толқынды<br />
бөліктегі сызықтарды [[стокс]]тық, ал кьісқа толқынды бөліктегіні кері<br />
стокстық деп атайды. Ондағы қоздыру кез келген жиіліктегі сәуле<br />
шығару эсерінен болуы мүмкін, алайда сәуле шығарудың<br />
монохроматты, сонымен бірге айтарлықтай интенсивті болғаны жөн.<br />
Осылардың ең тәуірі - сынап шамын ығыстырушы [[лазер]]. Көрінетін<br />
аймақта жұмыс істеу үшін, әдетте, гелий-неонды (632,8 нм) немесе<br />
аргондық ионды (488,8 немесе 514,6 нм) лазерлерді таңдап алады.<br />
[[Раманов спектрі]]нде ордината ретінде өткізуді (%), салыстырмалық<br />
белгі хабарды және басқаларды, ал абсцисса ретінде, әдетте,<br />
толқындық санды (Vі) немесе рамановтық ығысуды (VR) қолданады,<br />
әрі мынадай өрнекпен беріледі:<br />
:<math>\nabla\overline{V}=\pm(\overline{v_i}-\overline{v_R})</math><br />
мұндағы <math>\overline{V_i}</math> және <math>\overline{V_R}</math>, - түскен және раманов сәуле шығару толқындық сандары (1-сурет).<br />
[[Сурет:Сұйық спектрі.png|thumb|300px]]<br />
Әркез интенсивті стокстық сызықтардың мәні, кері стокстық<br />
сызыққа қарағанда, оңға сәйкес келеді, ал лазердің және шашыранды сәуле шығаруынан пайда болған сызықтар одан да интенсивті<br />
(<math>\nabla\overline{V}</math> = 0). Бұл спектрімен поляризациялығы өзгеріп тұратын<br />
молекулалық спектрлерді де сипаттайды. Поляризацияланушылық -<br />
бұл молекулаға түскен электромагниттік сәуле шығару әсерінен<br />
[[диполь]]дің реттелуге қабілеттігі. Осы спектрмен сіңіру айтарлықтай<br />
үзіліс болмайтын спектрлік аймақты зерттейді. Сіңіру биіктігінің<br />
жиілігі қайтадан реттеліне алатын кристалдағы лазерді пайдаланғанда, сезімталдылық бірнеше есе артады. Бұл құбылыс резонансты<br />
қисынды шашырату деп аталады, әрі мұның аналитикалық кең<br />
қолданыс табуда болашагы зор.<br />
Осы спектроскопияда бөгеу болатын нәрсе флуоресценция,<br />
өйткені оның сәуле шығару интенсивтігі едэуір жогары және<br />
раманов сәуле шығаруды мүлдем басып кетуі мүмкін. Мұны<br />
болдырмау үшін, флуоресценциялық қоздыру жолакшасының<br />
шегінен әріректе жаткан толқын ұзындығы бар жарьтк шыгаратын<br />
лазерді таңдайды. Бұл спектрді де басқа ИК-спектрлері сияқты әр<br />
түрлі заттарды айқындап, сипаттау үшін қолданады. Мүнын да<br />
спектрлер жиынтығы (атласы) жасалған. Осы екі спектр де бірін-бірі<br />
қайталамай, толықтырып отырады және оларды көптеген қосылыстардың құрамын сандық тұрғыдан анықтау үшін қолданады.<br />
Сұйық үлгіні талдауға әзірлеу ондағы қосымша жарықтың<br />
шашырауын үдететін ұсақ бөлшектерден арылту үшін сұйықтықты<br />
мұқият сүзу, тұнбалаудан басталады. Сүзіле тазартылған газды көп<br />
жүрісті астауда зерттейді. Қатты заттарды немесе жұқа қабықшаға<br />
жапсырылған заттарды осы қатты беттен кері шағылысқан лазер<br />
сэулесінін көмегімен табады. Салқындатылған үлгі спектрлері өте<br />
нәзік кұрылымды көрсетуі мүмкін.<br />
Қисынды шашырату спектрлерін байкау үшін, ерітіндісі бар<br />
астаушаны сызықты спектр көзімен жарықтандырып, шашыраған<br />
спектрді тік бұрышпен түсіріп зерттейді. Қажетті спектрлік бөлікті<br />
жарық тұткыш көмегімен бөледі. Қоздырылған сызықтарға белгілі<br />
бір талаптар қойылады: олар талданатын заттың сіңіру спектріндегі<br />
жолақша аймагында болмауы керек, (оның флуоресценциясын<br />
туындатпауы тиіс).<br />
Шашыраған жарық спектрі зиянды жарық мөлшері аз болғанда<br />
дисперсиясы және жарық күші үлкен әр түрлі спектрлік приборлармен зерттелінеді. Сондай приборлардың бірі - спектрді суретке<br />
түсіру арқылы тіркейгін үш призмалы спектрограф ИСП-51.<br />
Диффракциялық торы бар спектрлік прибордың шешу мүмкіндігі<br />
жоғары және олар аналитикалық практикада жиі пайдаланылады.<br />
Осы топтағы (ДФС-12, ДФС-24 және басқа да түрлері) шашырату-<br />
дың интенсивтігін фотоэлектрлік өлшеу үшін колданады.<br />
Сандық талдауға сәуле шығару интенсивтігінің ерітіндідегі зат<br />
концентрациясына тікелей тэуелділігі пайдаланады: I = к С. Тәуелділік коэффициентін қалыпты үлгінің сызық интенсивтігі бойынша<br />
анықтайды. Сондай-ақ қосымшалау, градуирлеу график алу және<br />
басқа да әдістер пайдаланылады. Талдау қателігі. Әдетте, ± 3 проценттен аспайды.<br />
Лайлы және боялған сұйықтын рН-ын анықтап, оларды титрлеуге мүмкіндік береді. Титрлеген кезде сұйықтың мөлдірлігі мен реніне тәуелсіз түрде өзгеретін флуоресценция түсі (реңі) байқалады.<br />
Кестедегі шеңбер ішіне орналасқан (-) таңба флуоресценцияның<br />
жоқтығын немесе өте элсіз жарқырауын білдіреді. Ондағы бірінші<br />
түс - қышқылдау, ал екіншісі сілтілеу ортаға қатысты.<ref>Құлажанов Қ.С.Аналитикалық химия: II томдық оқулық . II - том. Оқулық. Алматы:«ЭВЕРО» баспаханасы, 2005. - 464 б. ISBN 9965-680-95-7</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Аналитикалық химия]]<br />
[[Санат:Химия]]<br />
[[Санат:Ғылым]]</div>ArystanbekBot