https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 2026-04-18T14:07:55Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81&diff=53551&oldid=prev 2025-04-25T18:56:13Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81&diff=53550&oldid=prev 2016-05-27T06:32:52Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Қақбас'''. Түсіндірме сөздіктен екі түрлі мағынасын келтірейік: <br /> #Баласыз, жалғыз адам; <br /> #Жексұрын, сұмырай.<br /> <br /> «...Қақбассың, жүрген жерің бәрі бүлік ([[С. Торайғыров]], Таңд. Шығ.). «Бәрін шығарып жүрген сол<br /> қақбастың өзі емес пе ([[Ілияс Есенберлин|I. Есенберлин]], қатерлі өткел).<br /> «Қақбас» сөзінің тарихы, шыққан тегі туралы екі<br /> түрлі болжам айтуға тура келеді. Біріншісі — түркі тілдерінің өз дерегі негізінде. В. Радлов сөздігінде Сібірдегі<br /> кейбір түркі тілдері «какпас» түлғалы сөзге «қайыңның<br /> қабығы» мағынасын беретіндігін көрсете келіп, «Н. Катановтың сөзіне қарағанда, ескі, қурап қалған ағаш қабығы» екендігін ескерте кетеді (В. Рад., Опыт..., II, I,<br /> 70). Бұған қоса, қазірдің өзінде [[хакас тілі]]нде «хахпас» сөзі «қылқан жапырақты ағаштардың қабығы» деген<br /> ұғымда қолданатынын да еске саламыз (Хак.-рус. сл.,<br /> 1953, 281). Тіліміздегі «қақбас» сөзінің (бірінші мағынасында) төркінін осылармен байланысты деуге де бо-<br /> латын сияқты. Өйткені, баласыз-, жалғыз адамды өнім<br /> бермейтін қураған ағаш қабығымен теңеу [[халық]] арасында бола беретін жағдай. Демек, ұқсату, сәйкестендіруден туған ауыспалы мағына.<br /> Екінші бір деректі парсы тілінен кездестіреміз:<br /> «хакбәрсәр» және «хакбэсэр» тұлғасыңдағы парсы сөздері қазақ тіліндегі <br /> #бақытсыз, сорлы; <br /> #жексұрын, сұмырай сияқты мағыналарды меншіктенеді.<br /> <br /> Осылардың<br /> қайсысы болса да түсіндірме сөздікте келтірілген екінші<br /> мағынаға өте сәйкес келіп тұр. Парсы тіліндегі тұлғалардың қазақ тіліне ауысқанда «қақбас» қалпына дейін ықшамдалуы тіл заңдылығынан сырт кетпейді.<br /> Сөйтіп, біздің тұспалдауымызша, «қақбас» сөзінің біздегі бірінші мағынасының төркіні — түркі тілдерінің<br /> өзіне тән де, ал екінші мағынаны беретін «қақпас» сөзінің төркіні — [[парсы тілі]].&lt;ref&gt;Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Лингвистика]]<br /> [[Санат:Қазақ тілі]]</div>

Нұрлан Рахымжанов