https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 2026-04-18T14:28:38Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD&diff=53549&oldid=prev 2025-04-25T18:56:13Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD&diff=53548&oldid=prev 2015-03-08T11:39:52Z

<p>clean up, replaced: С. Мұқанов → Сәбит Мұқанұлы Мұқанов using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Қақаған'''. Сөздік жасаушыларымыздың түсінігінше,<br /> мұның мағынасы — қатты суыну, үскірік ату. ''«Қақаған аязда туған құлын көп кешікпей қата қалуы күмәнсіз»''<br /> (Ж. Тілеков, Хинған асу.).<br /> Мына мысалға қарағанда «қақаған» есімше тұлғасы үнемі «аяз» сөзінің анықтауышы болуға жаратылғандай.<br /> Шынында да солай. Кыстың күніндегі аяздың күштілігін,<br /> қаттылығын сипаттауда «қақаған» және соған сай келерліктей «сақылдаған», «сықырлаған», «қытымыр»,<br /> «қызыл шүнақ» сияқтьі анықтауыштардың «аяз» сөзінің алдында келуі [[қазақ тілі]]нде жиі кездесетін дәстүр.<br /> Бұл жерде біз оның бәріне мысал келтіріп жатуды артық көрдік. Тек қана «қақағаи» сөзінің төркінін анықтауға себі тиер мына бір-екі мысалмен шектелеміз, «Дала сықырлаған аяз» ([[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]], Аспаз). «Сырттағы<br /> сықырлаған сары аязға қарамай, төбеге кеп қалған күн<br /> терезеге төнді ([[Нұрпейісов Әбдіжәміл Кәрімұлы|Ә. Нұрпейісов]], Сергелдең). Осы мысалдарға қарағанда «қақаған» түлғасын «сықырлаған».<br /> сөзімен де алмастырып қолдануға болады екен.Осыған<br /> бой ұрсақ, «қақаған» мен «сықырлаған» мағыналас болар деген жорамал туады. Сонда сөз түбірі «қақ» не<br /> «қақа» болмақ. Бұл жорамалымызды кейбір [[түркі тілдері]], қала берді, [[моңғол тілі]]нің деректері құптағандай.<br /> Мысалы, якут тілінде біздің тіліміздегі «сықырлаған аяз»<br /> тіркесін «хатан дьыбар» (трескучий мороз) тұлғалы сөздер береді (Як.-рус сл., 1972, 489). «Хатан» сөзіндегі<br /> түбірдің «қақ» болмай, «хат» болуы түркі тілдеріне тән<br /> дыбыс сәйкестігі заңдылығымен байланысты (ол туралы талай еске салынған). Демек, якут тіліндегі «хатан»<br /> біздегі «сықырлаған» мағынасымен бірдей деген сөз.<br /> Мұнан да гөрі ойға қонымды, сендірерлік деректі моңғол тілінен ұсынамыз. Оларда «хахинах» қазақ тіліндегі<br /> «сықырлау» мағынасымен бірдей (Мон.-қаз. сөз., 1977,<br /> 268). Шамасы, «қақ» не «хах» түбірлері өте ертеден<br /> түркі және моңғол тобындағы тілдерге ортақ болса<br /> керек.&lt;ref&gt;Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Лингвистика]]<br /> [[Санат:Қазақ тілі]]</div>

Kasymov