https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83 2026-04-18T10:17:54Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83&diff=53533&oldid=prev 2025-04-25T18:56:13Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%83&diff=53532&oldid=prev 2014-05-12T15:42:21Z

<p>clean up, replaced: Бес жүз бес сөз.—Алматы → Бес жүз бес сөз.— Алматы, Рауан, 1994. → Рауан, 1994 жыл. using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Қағыс есту'''. Сөз тіркесінің түсіндірме сөздіктегі мағынасы — анық емес, жаңылыс, басқаша есту болып түсіндірілген. «Әмірші қатты шошынды, қағыс естідім бе<br /> деп қалды» (Д. Досжанов, Жібек.).<br /> «Қағыс» түлғасы тілімізде кез келген сезбен тіркесе<br /> бермейді. Көбіне «есту» етістігінің алдында келеді. Кейде «қағыс қалу» болып та тіркеседі. Мұндағы «қағыс»<br /> сөзін «қаға берісте» [[тіркес]]імен өзгертуге болады да, ал<br /> «қағыс есту» тіркесіндегі «қағыс» ондай өзгеріске көнбейді.<br /> <br /> Тілімізде кездесіп, әңгіме болып отырған «қағыс» сөзінің төркіні боларлық тұлғаны басқа [[түркі тілдері]]нен<br /> кездестіре алмадық. Алайда, түркі тілдеріне жақын,<br /> жуық саналатын тілдерден мына сөзді кездестіреміз: хагас — жарты, жартылай, шала (Қаз.-мон. сөз., 1977, 345)<br /> мағыналарында қолданылады. [[Моңғол тілі]]нен ауысқан<br /> «хагас» сөзінің қазақ тілінде «қағыс» болып езгеріп,<br /> «есту» етістігімен тіркеске түсіп, қалыптасуына толық<br /> мүмкіндігі бар деп топшылаймыз. Өйткені «қағыс есту»<br /> орнына «шала есту», «жартылай есту» деген тіркестердІң қолданылуы тілімізде ұшырасып отырады. қадағалау. Мұқият бақылау, тәптештеп тексеру мағыналары орнына тілімізде осы кезде де қолданыла береді. ''«...ұдайы өз көзімен көріп, қадағалап отырады»''<br /> (С. Аққошқаров, Бақыт.).<br /> <br /> Түркі тілдері ішінде туваларда осыған сәйкес «кадагалар» тұлғасы кездеседі де, мағынасы — сақтау, қорғау<br /> дегенді білдіреді (Рус.-тув. сл., 1980, 555). Шамасы, бұл<br /> сөз оларға моңғолдардан ауысса керек. Себебі моңғол<br /> тілінде «хадгалах» тұлғасы да [[қазақ тілі]]ндегі «сақтау»<br /> мағынасында қолданылады (Мон.-қаз. сөз., 1954, 2І51).<br /> Осы [[дерек]]терге қарағанда сөз түбірі ертеден түркі-моңғол тобындағы тілдерге ортақ болып, кейінгі кездерде осы топтағы тілдердің әрқайсысы өзінше мағына бергендігі сезіледі. Бірақ ол мағыналар бірінен-бірі онша<br /> алыс кеге қоймаған. Жорамалымызды құптарлықтай тағы бір деректі хакас тілінен табамыз. Онда «хадаг» сөзі<br /> біздегі «күзетші» мағынасына нұсқайды (Хак.-рус. сл., 1953, 262). Қазақша «бақылау», хакас тілінде «күзету»,<br /> шынында да, мағына бірлігін тудырып тұр. моңғол тува<br /> тілдеріндегі «хадгалах», «кадагалар» тұлғаларының берер мағынасы —«сақтау» да, «бақылау» мен «күзету»-ден жырақ кетіп тұрған жоқ. Бұл жерде әр нәрсенің сақталуы бақылау мен күзету нәтижесі екендігін еске алсақ<br /> болды.&lt;ref&gt;Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Лингвистика]]<br /> [[Санат:Қазақ тілі]]</div>

ArystanbekBot