https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9BҚасқалдақ - Түзету тарихы2026-09-06T06:15:57ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B&diff=114800&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-06-26T06:26:05Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:26, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B&diff=114799&oldid=prevTarih: +audio #WPWP #WPWPTR2021-07-24T16:24:14Z<p>+audio #WPWP #WPWPTR</p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Taxobox<br />
| name = Қасқалдақ<br />
| status = LC<br />
| status_system = IUCN3.1<br />
| status_ref =<ref name="IUCN">{{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=49004|title=Fulica atra|downloaded=10 мамыр 2006}} Database entry includes justification for why this species is of least concern.</ref><br />
| image = Eurasian Coot.jpg<br />
| image_caption = Тасмания<br />
| image2 =EurasianCoot.ogg<br />
| regnum = [[Жануарлар]]<br />
| phylum = [[Хордалылар]]<br />
| classis = [[Құстар]]<br />
| ordo = [[Тырнатәрізділер]]<br />
| familia = [[Rallidae]]<br />
| genus = ''[[Fulica]]''<br />
| species = '''''F. atra'''''<br />
| binomial = ''Fulica atra''<br />
| binomial_authority = [[Карл Линней|Линней]], 1758<br />
| range_map = Fulica_atra_distribution.png<br />
| range_map_caption = {{legend|#ce6256|Ұялайтын}}{{legend|#e58e7b|Жыл бойы}}{{legend|#f2c1ad|Қыста}}<br />
| synonyms =<br />
* ''Fulica prior'' <small>De Vis, 1888</small><ref>Condon, H. T. (1975) ''Checklist of the Birds of Australia: Non-Passerines'' Royal Australasian Ornithologists Union, '''57''':311</ref><br />
}}<br />
'''Қасқалдақ''' ({{lang-la|Fulica atra}})<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> — [[тырнатәрізділер]] отрядының [[сутартар]]лар [[тұқымдас]]ына жататын [[құс]].<br />
<br />
== Биологиялық сипаты ==<br />
[[Сурет:2006-06-05 blaesshuhn.jpg|thumb|left|150px]]<br />
* Дене тұрқы 40 см-дей.<br />
* Басқа [[құстар]]дан ерекшелігі - маңдайында ақ тері қатпары болады (аталуы осыдан). <br />
* Аяғы қысқа, башайларында [[жапырақ]] тәрізді тері қатпарлары бар.<br />
* [[Қанат]]тары қысқа (19-23 см), ұшқанда [[су]]ды қанаттарымен сабалап ауыр көтеріледі, ұзаққа ұша алмайды. Жақсы жүзеді, [[құрлық]]қа көп шықпайды, өте сирек сүңгиді.<br />
* Ересек құстардың бас, мойын және құйрықасты қауырсындарының түсі қара, арқасы жылтыр қара [[сұр]], бауыры жылтыр сұр.<br />
* [[Мекиен]]інің салмағы 500-700 г, қоразы ірілеу, 600-900 г-дай болады.<br />
* Қауырсыны, мамығы сұр, қара, тек маңдайы ақ, сондықтан «қасқа», «қасқалдақ» деп аталған.<ref>Қазақ Совет энциклопедиясы 6 том 535 бет, Бас редактор М.Қ.Қаратаев, Алматы 1975</ref><br />
<br />
== Қоректенуі ==<br />
[[Сурет:Fulica atra feeding chick.jpg|thumb|left|200px|Балапанын тамақтандыруы]]<br />
Қорегі - әр түрлі [[омыртқасыздар]] (су [[жәндіктер]]і мен олардың [[дернәсіл]]дері, [[моллюскілер]]) мен су [[өсімдіктер]]інің жапырақтары, жасыл сабақтары, [[тұқым]]дары, кейде майда [[шабақ]]тарды да ұстайды.<br />
<br />
== Тршілік жағдайы мен көбеюуі ==<br />
[[Сурет:Fulica atra on nest.jpg|thumb|left|200px|Таяз суға салынған ұясы]]<br />
Қасқалдақ - [[жыл]] құсы. [[Наурыз]]да ұшып келеді. [[Ұя]]сын жағасы [[батпақ]]ты, [[қамыс]] пен [[өлеңшөп]] өскен шағын [[көл]]дер мен олардың [[жайылым]]дарына, қалың жықпылдар арасына салады. Жасыл сарғыш түсті дағы бар ақшыл түсті 5-12 (көбінесе 7-9) [[жұмыртқа]]ны мекиені мен қоразы бірге 2-3 [[апта]] шайқайды. Жұмыртқадан қара [[мамық]]ты [[балапан]] шығады.<br />
<br />
[[File:Fulica atra MHNT.ZOO.2010.11.67.11.jpg|thumb| ''Fulica atra'']]<br />
== Таралу аймағы мен өрісі ==<br />
Европа, Азия, Солтүстік Африка, Австралияда, Сібір мен Қиыр шығыстың оңтүстігінде, Орта Азияда таралған. [[Қазақстан]]да сусыз [[шөл]]дерден басқа [[аймақ]]тарда жаппай кездеседі. [[Қыс]]қа қарай [[Каспий]], [[Жерорта теңізі|Жерорта]] теңіздері, Алдыңғы жане [[Оңтүстік Азия]], [[Солтүстік Африка]]ға ұшып кетеді.<br />
<br />
[[Ет]]і дәмді, [[күз]]ге қарай семіреді. Қасқалдақтың саны өте көп болғандықтан, олар әуесқойлық және кәсіптік жолмен ауланатын құстардың қатарына жатады.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Сутартарлар]]<br />
[[Санат:Қазақстан фаунасы]]</div>Tarih