https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D2%9A%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D2%B1%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%96 2026-04-19T01:38:26Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D2%B1%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%96&diff=30053&oldid=prev 2025-04-25T18:08:35Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D2%B1%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%96&diff=30052&oldid=prev 2014-04-28T08:15:08Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Avalanche on Everest.JPG|thumb|right|300px| [[Джомолунгма]] шыңы маңындағы қар көшкіні.]]<br /> [[Сурет:AvalancheToe.jpg|thumb|right|300px|[[Аляска]] тауларындағы көшкін.]]<br /> [[Сурет:Lawine.jpg|thumb|right|300px|Қар көшкіні]]<br /> '''Қар және мұз көшкіні'''&lt;ref&gt;Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:&quot; Қазақ энциклопедиясы&quot; ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5&lt;/ref&gt;– [[тау]] [[шың]]дары мен құлама [[беткей]]леріндегі қозғалысқа түскен және төмен қарай құлаған [[қар]] [[масса]]сы. Қар [[көшкін]]інің құлау себебі беткейдің қарға аса толып кетуінен, беткейде жатқан қар алаңының [[температура]]лық қысылуынан және қар қайтадан кристалданғанда, қар кабатының ішінде қиыршық [[горизонт]]тың пайда болуынан туады. <br /> <br /> == Түрлері ==<br /> * Қар және [[мұз]] көшкіні беткейлермен сырғанау сипатына қарай 4 түрге бөлінеді:<br /> ** беткейдің бетін түгелдей ала [[арна]]сыз сырғитын қар сырғымалар;<br /> ** [[жыра]], [[жылға]]лармен қозғалатын [[астау]]лы қар және мұз көшкіні;<br /> ** [[ақпа]], яғни еркін құлайтын қар және мұз көшкіні;<br /> ** тау беткейінен құлайтын немесе сырғитын, жолында тұрған кез келген нысандарды өзімен бірге ала кететін қар массасы.<br /> * [[Құрам]]ындағы [[материал]]дардың сипатына қарай екіге бөлінеді:<br /> ** ұсақ кристалды шашпа қардан тұратын немесе шаң сипатты қар және мұз көшкіні (әдетте, [[қыс]]та болады);<br /> ** тығыз әрі ауыр жабысқақ қардан тұратын, тұтас тақта түрінде төмен құлайтын жылбысқы қар және мұз көшкіні (әдетте, [[көктем]]де болады).<br /> <br /> == Сипаты ==<br /> * Қар және мұз көшкіні қозғалысының орташа жылдамдығы 20-30 м/с.<br /> * Қар көшкіні көлемі бірнеше млн.м³-ге, соққы күші 1м²-ге 60— 100 [[тонна]]ға жетіп, жойқын [[апат]]тарға әкеліп соқтырады.<br /> * Құрғақ (қыстағы) қар және мұз көшкінінің жылдамдығы 80-100 м/с.<br /> * Ылғал (көктемде) қар және мұз көшкінінің 10-20 м/с.<br /> <br /> == Зерттеу және қорғану шаралары==<br /> * Қар және мұз көшкінін бақылайтын арнаулы стансалар жұмыс істейді, онда қар және мұз көшкіні үнемі зерттеледі:<br /> ** қар және мұз көшкінінің қалыптасу жағдайы мен олардың таралуының негізгі заңдылықтары, қар жамылғысының [[режим]]і мен [[Физикалық қасиеттер|физикалық]]-[[механикалық қасиеттер]]інің құбылу ерекшеліктері анықталады;<br /> ** қар қатқабаты күйінің алмағайып жағдайлары анықталып, көшкінді болжаудың [[тәсіл]]дері жасалады;<br /> ** қар көшкіндерінің [[гидрология]]лық мәнінің есептік сипаттамалары жасалады;<br /> ** көшкіндердің [[тасқын]] сулар мен [[сел]]дердің қалыптасу режиміне тигізетін әсері анықталады;<br /> ** қар өлшеу [[маршрут]]тары бойынша қар және мұз көшкіндері [[карта]]ға түсіріледі.<br /> * Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде халық шаруашылық нысандарын қар және мұз көшкіндерінен дер кезінде қорғау шаралары жасалынып, сел ме көшкінге қарсы [[ғимарат]]тар тұрғызылады.<br /> <br /> == Тағы қараңыз ==<br /> * [[Қар жамылғысы]]<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:Табиғат апаттары]]<br /> [[Санат:Су күйлері]]</div>

Салиха